Đề thi cuối kì 1 Ngữ văn 10 năm 2025-2026 THPT Số 1 Ngô Gia Tự (Đắk Lắk) có đáp án

- Gam màu chủ đạo trong bài thơ “Thu vịnh” là màu xanh. Đó là xanh ngắt của trời thu hòa cùng xanh trong, tĩnh lặng của không gian làng quê. Màu xanh không rực rỡ mà trong, sâu, dịu tạo nên bức tranh thu thanh sơ, êm đềm, vắng lặng.

- Gợi sự yên tĩnh, trầm lắng, tịch mịch của cảnh thu. Đồng thời bộc lộ nỗi buồn, nỗi cô đơn kín đáo và tâm trạng u hoài, lặng lẽ của nhà thơ trước cảnh đời và thời thế.

HS có thể tìm ra và phân tích một trong bốn biện pháp tu từ sau:

1) So sánh: “nước biếc”với “tầng khói phủ” giúp cảnh thu hiện lên vừa thực vừa mộng, giàu chất gợi, đồng thời bộc lộ tinh tế tình cảm, tâm hồn thanh cao và nỗi niềm sâu kín của tác giả.

2) Nhân hóa: Song thưa để mặc bóng trăng vào. Từ “để mặc” khiến “song thưa” cũng như có hồn, có thái độ, tình cảm như con người. Từ đó cảnh vật trở nên gần gũi, có hồn, không còn ngăn cách với con người. Qua đó thể hiện tâm thế ung dung, trầm lắng, hòa mình vào thiên nhiên của nhà thơ.

3) Ẩn dụ: “tầng khói phủ” không chỉ là sương khói thực mà còn là ẩn dụ cho sự mờ nhòa, bảng lảng của cảnh và tâm trạng.

4) Phép đối: “nước biếc”-“song thưa”

“tầng khói phủ”-“bóng trăng vào”

=> Tác dụng: Làm nổi bật vẻ đẹp hài hòa, cân xứng của bức tranh thu.Tăng tính tạo hình, nhạc điệu cổ điển cho câu thơ Đường luật. Qua đó khắc họa không gian thu tĩnh lặng, mơ hồ mà thanh khiết cùng với tâm trạng trầm lắng, cô đơn, lặng lẽ của Nguyễn Khuyến.

Hs có thể có nhiều câu trả lời khác nhau miễn là phù hợp với câu hỏi. Gợi ý một số ý nghĩa sau:

- Học cách quan sát tinh tế vẻ đẹp quanh mình; Nuôi dưỡng tình yêu thiên nhiên, gắn bó với quê hương, làng xóm.

- Biết dừng lại để lắng nghe, suy ngẫm; Biết trân trọng mọi khoảnh khắc bình yên trong cuộc sống;

- Hiểu rằng sống có trách nhiệm không chỉ là hành động mà còn là nỗi trăn trở, ý thức về xã hội; Phải biết giữ gìn khí tiết, phẩm giá dù trong bất kì hoàn cảnh khó khăn nào.

- Thêm yêu vẻ đẹp của Tiếng Việt, của thể thơ Đường luật từ đó có ý thức gìn giữ di sản văn hóa của dân tộc.