Văn bản ngữ liệu
TRƯỞNG GIẢ HỌC LÀM SANG (Trích)
(Mô-li-e)
[Giới thiệu: Trưởng giả học làm sang là một trong những vở hài kịch của nhà soạn kịch nổi tiếng người Pháp Molière. Nhân vật chính là ông Giuốc-đanh, người đã ngoài 40 tuổi, được thừa kế khối lượng tài sản lớn nhưng lại ngốc nghếch. Ông muốn trở thành quý tộc, bước vào xã hội thượng lưu nên đã thuê người về dạy đủ các môn như Âm nhạc, Kiếm thuật, Triết học và tìm cách thay đổi cách ăn mặc. Vì ngốc nghếch nên Giuốc-đanh dễ dàng bị lừa bịp. Đoạn trích dưới đây là đoạn đối thoại giữa ông Giuốc-đanh và thầy dạy Triết học.]
THẤY TRIẾT: (Vừa đi vừa đính lại miếng vải đeo ở cổ áo) - Ta vào bài học nào.
ÔNG GIUỐC-ĐANH - Chà! Thầy ạ, tôi rất buồn lòng thấy thầy bị họ đánh đập.
THẤY TRIẾT: - Không hề gì. Một nhà hiền triết biết tiếp thu sự vật một cách phải lẽ; để rồi tôi sẽ soạn một bài văn trào phúng theo Juvenan đả kích cho họ tơi bời một phen. Thôi ta hãy gác chuyện đó. ngài muốn học gì?
ÔNG GIUỐC-ĐANH - Học tất cả những cái gì tôi có thể học được, vì tôi hết sức thèm muốn được trở thành người bác học, và tôi tức giận rằng bố mẹ tôi đã không cho tôi học hành tử tế tất cả các khoa học, khi tôi còn trẻ tuổi.
THẤY TRIẾT: - Nam sine doctrina vita quasi mortis imago. Ngài hiểu câu đó chứ, và hẳn là ngài biết tiếng La-tinh chứ?
ÔNG GIUỐC-ĐANH - Có, nhưng thầy cứ làm như tôi không biết. Thấy cứ giảng cho tôi cái nghĩa của câu đó đi.
THẤY TRIẾT: - Câu đó có nghĩa là không có học thức thì đời sống cũng gần như hình ảnh của cái chết.
ÔNG GIUỐC-ĐANH - Cái La-tinh ấy nó nói phải đấy?
THẤY TRIẾT: - Hẳn là ngài cũng biết một vài nguyên lí, một vài kiến thức sơ bộ về khoa học chứ?
ÔNG GIUỐC-ĐANH - À! Có chứ, tôi biết đọc và biết viết.
THẤY TRIẾT: - Ý ngài muốn chúng ta bắt đầu bằng môn gì? Ngài có muốn tôi dạy ngài Logic học không?
ÔNG GIUỐC-ĐANH - Cái Logic học ấy là cái gì?
THẤY TRIẾT: - Nó dạy ta ba phép vận dụng của trí tuệ.
ÔNG GIUỐC-ĐANH - Ba phép vận dụng của trí tuệ là những phép gì?
THẤY TRIẾT: - Phép thứ nhất, phép thứ hai và phép thứ ba. Phép thứ nhất là phải quan niệm cho tốt bằng những khái niệm phổ biến; phép thứ hai là phải phán đoán cho tốt bằng những phạm trù; và phép thứ ba là phải kết luận cho tốt bằng những biến thể của tam đoạn luận. [...]
ÔNG GIUỐC-ĐANH - Những tiếng đó nghe trối quá. Cái Logic học ấy, tôi không thích. Thầy hãy dạy cho tôi cái gì khác, cho nó hay hay một tí.
THẤY TRIẾT: - Ngài có muốn học Luân lí học không?
ÔNG GIUỐC-ĐANH - Luân lí học?
THẤY TRIẾT: - Vâng.
ÔNG GIUỐC-ĐANH - Cái luân lí học ấy nó nói những cái gì?
THẤY TRIẾT: - Nó luận về hạnh phúc, nó dạy cho người ta biết tiết chế dục vọng, và...
ÔNG GIUỐC-ĐANH - Thôi, hãy gác cái đó lại. Tôi tính nóng như thiên lôi; chả có luân lí nào ăn thua gì, tôi muốn được nổi giận cho hả hê khi nào tôi thích.
THẤY TRIẾT: - Hay là ngài muốn học về Cách vật học?
ÔNG GIUỐC-ĐANH - Cái Cách vật học ấy, nó kể lể những gì?
THẤY TRIẾT: - Cách vật học là một môn học nó giải thích các nguyên lí của các vật tự nhiên, và các thuộc tính vật chất; nó bàn về bản chất các nguyên tố, các kim loại, các khoáng chất, các thạch chất, các thực vật và động vật, và dạy cho ta biết các nguyên nhân của tất cả các khí tượng, cầu vồng, lửa ma trơi, sao chổi, chớp, sấm sét, mưa, tuyết, mưa đá, gió và các cơn lốc.
ÔNG GIUỐC-ĐANH - Nghe mà loạn cả đầu, rối cả óc.
THẤY TRIẾT: - Vậy ngài muốn tôi dạy ngài cái gì?
ÔNG GIUỐC-ĐANH - Dạy tôi chính tả.
(Trích Trưởng giả học làm sang, Molière, NXB Sân khấu, 2006)