Văn bản ngữ liệu
CHÉN THUỐC ĐỘC (Trích)
(Vũ Đình Long)
(Lược một đoạn:Cụ Thông chết đi, để lại cho vợ con một gia sản giàu có. Nhưng do bà vợ và cô con dâu cả ham đồng bóng, cậu con trai cả là thầy Thông Thu lại ăn chơi trác táng nên cảnh nhà sa sút nhanh chóng. Thầy giáo Xuân, bạn của thầy Thông Thu, đã nhiều lần dùng lời hay lẽ phải khuyên can bạn, nhưng thầy Thông Thu đều bỏ ngoài tai. Cuối cùng, gia đình dần khánh kiệt, thầy Thông Thu có thể sẽ phải vào tù nếu không trả được nợ).
Đoạn trích dưới đây thuộc hồi thứ Nhì, lớp I và hồi thứ Ba, lớp VI của vở kịch.
HỒI THỨ NHÌ
Lớp I
THẦY THÔNG THU (bóp trán nghĩ ngợi): - Thế là tính cả ruộng nương nhà quê, công nợ và tiền mặt, nhà mình còn có 2.000 đồng. Mà mình nợ Tây đen 500 đồng, nợ vặt cộng 200 đồng, mẹ nợ chú Ả Peng 400 đồng, cộng một nghìn mốt ... Bán cả ruộng nương, đòi hết công nợ lấy tiền trả ba món nợ, còn lại được có chín trăm đồng, với lại cái nhà này! Chao ôi! Sao mà chóng hết thế này? Thế ra có hai năm giời mà nhà ta tiêu hết những năm nghìn đồng !... Hai nghìn rưỡi một năm, hai trăm đồng một tháng !... (một lát) Nghĩ ra thì đến thật! Hàng Giấy, cao lâu, thua bạc, cho gái, bạn lừa,... Nghĩ ra thì mình thường điên rồ ném tiền qua cửa sổ khi mình tiêu năm mười đồng bạc cứ coi như không. Bây giờ tích tiểu thành đại, bại hoại gia tài, biết hối thì đã không kịp! Lương tháng mình có non bốn chục đồng mà tiêu những hai trăm! Điên rồ quá!
(Một lát lại nói)
Giá tôi biết nghe những lời anh giáo Xuân thường can ngăn thì đâu có đến nông nỗi này! Ta càng nghĩ bao nhiêu, càng thấy mình làm nhơ, làm nhuốc, làm xấu, làm hổ bấy nhiêu. Tu mi nam tử, công mười năm học hành đã không làm được điều gì ích quốc lợi dân thì chớ, lại còn đắm đuối trong bể tình dục, miệt mài trong cuộc truy hoan, đến nỗi gia tài của cha để lại mới có vài năm mà đã gần khánh kiệt. Một năm nữa thì tay trắng chứ còn sá gì! Nhơ nhuốc thay!
HỒI THỨ BA
Lớp VI
THẦY THÔNG THU (một mình, thở dài): - Thật là vô kế khả thi! Tiền tài hết! Danh dự không còn! Ở tù! Nay mai lại được đóng lon tù! Ôi thôi! Nước đời đến thế còn mong nỗi gì !... Ở tù! Ở tù! Kìa, kìa thằng tù ăn cơm hẩm, mặc áo số, gối đất nằm sương, làm lụng cực hơn con vật! Mình quen ăn sung mặc sướng, làm lụng thì quen mùa nóng quạt máy, mùa rét lò sưởi, chịu sao được những nỗi đắng cay ở tù? Thà rằng một thác cho xong! Chí ta đã quyết rụt rè sao nên.
(Đứng dậy lấy chai dấm thanh giấu ở dưới gầm tủ, rót vào cốc. Thò tay vào túi lấy hộp thuốc phiện)
Ta đã mua bác dấm thanh này, với bác thuốc phiện này, là đã quyết nhờ hai bác đưa giùm ta về với cõi cực lạc.
(Lấy dao mở hộp thuốc phiện, rót vào cốc, lấy que khuấy)
Sống mà chi nữa? Thác trong còn hơn sống đục! Ta sống mà ta không chút gì ích quốc lợi dân, ta sống mà ta làm một con mọt trong xã hội thì ta sống làm gì? Chết thôi!
(Cầm cốc nâng lên sắp uống lại đặt xuống)
Thuốc chưa tan hết, ta uống ngộ còn ngắc ngoải, không chết dứt chăng? (Lại khuấy) Chết chứ sợ gì? Nghĩ cho kỹ ở trên đời có nghĩa lý gì? Từ khi ngo ngoe khóc, lọt lòng mẹ ra đến khi cắp được quyển sách đi học; từ lúc trưởng thành cho đến khi răng long tóc bạc, sinh con đẻ cái; nghèo khổ hay giàu sang; vui sướng hay sầu não; ta nghĩ lại công trình tạo hóa đối với cái hạt bụi người chẳng qua chỉ thế thôi! Người ta nói “đời người là giấc mộng” có lẽ cũng là thế đó. Thôi ta chết cho rồi!
(Nâng cốc nâng lên sắp uống lại đặt xuống)
Ta đã quyết lòng chết thì có sợ chi! Nhưng ta mà chết đi thì mẹ ta, vợ ta, em ta ai nuôi, ai nấng, ai trông, ai nom? Mà nói cho phải thì dù ta sống mà phải ở tù thì khác chi chết, trông nom nuôi nấng sao cho được mẹ, được vợ, được em? Dẫu có được tha sớm thì mình cũng đã bị cách chức rồi, còn chi nữa mà mong! ( ... ) Vậy ta sống cũng như ta chết, chẳng thà chết trước còn hơn!
(Nâng cốc nâng lên sắp uống lại đặt xuống)
Ừ mà ta thong thả một chút rồi hãy chết! Tí nữa quên! Ta có thằng em trai cũng vì chơi bời quá, công nợ nhiều, bỏ nhà sang Lào, hôm nọ nghe họ đồn rằng nó làm ăn cũng đã khá, vậy ta hãy viết cho nó cái thư để nó về phụng dưỡng mẹ. Phải rồi, ta hãy viết thư cho nó rồi chết cũng can tâm.
(Trích "Chén thuốc độc” - Vũ Đình Long, in trong Tổng tập văn học Việt Nam, tập 24, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2000)