Văn bản ngữ liệu
KHI NHÌN LÁ DÂU NON BIẾT NHỚ NGƯỜI ÁO RÁCH
(Hà Nhân)
(1) “Thuở trước, “Hoa Học Trò” có đăng một truyện ngắn tựa là “Màu lá dâu non” của tác giả Nguyễn Lộc An, người Quảng Nam. Đọc đã lâu, giờ tôi chỉ còn nhớ mấy câu ca “la bầu đường” trong truyện. Nếu chỉ vì anh vì em. Mỗi ngày anh ngủ hai đêm. Mỗi đêm em ngủ hai giấc. Sở dĩ chúng mình tất bật. Là vì ngoài anh ngoài em.
(2) Câu ca ám ảnh tôi, cũng như hình ảnh cuối truyện. Khi người con trai cởi áo chạy ngược đồi dâu khoác lên cho một người rách áo. Truyện nhẹ nhàng như không nhưng dễ làm người đọc rưng rưng nước mắt vì gợi lòng trắc ẩn. Lòng trắc ẩn vì người khác. Vì ngoài anh ngoài em.
(3) Có lần giáo sư Đặng Ngọc Dinh cứ nhắc mãi về bài luận của một học sinh lớp 6 ở Hà Nội. Bài có tựa đề là “Vì sao Hà Nội không nên cấm xích lô”. Ở đó cô học trò lớp 6 đã gửi gắm rất nhiều trắc ẩn về những nếp nhà sau vòng xe. Về những thân phận người lao động nghèo nơi phố thị. Với giáo sư Dinh, cô học trò lớp 6 đó là một nhà trí thức.
(4) Cũng như nguồn gốc xuất thân không hẳn đã bảo đảm cho hạnh kiểm, học vấn không cam kết được gì nhiều cho tư cách một con người. Những bản hồ sơ xin việc sau này, người ta đã in câu “trình độ học vấn” thay cho câu “trình độ văn hoá”. Rành mạch, giữa hàm lượng tri thức tích luỹ, với tư cách, là rất đúng. Bởi từng có ai đó đã đề vào mục “trình độ văn hoá” là “không nói tục chửi bậy” rồi đấy thôi.
(5) Tri thức dẫn ta đến những hiểu biết về con người, thế giới. Nhưng lòng trắc ẩn mới đưa ta về với điều hay lẽ phải, về với chính mình, để thành Con Người viết hoa, thành “hoa của đất”. Lớp 6 cũng là trí thức trong nhìn nhận đánh giá của một giáo sư. Thiên kinh vạn quyển, chữ nghĩa đầy bồ mà vẫn không là trí thức, dù trong nhìn nhận của một người bình thường chăng nữa.
(6) Nhìn vòng xe xích lô nhớ đến những gia đình nghèo khó. Nhìn ngày nắng thương những hạt mồ hôi. Đi qua sông chạnh lòng nghe mái chèo khua nước đêm đêm. Nhìn màu lá dâu non nhớ người còn rách áo. Sống là sống với. Sống là sống cùng. Với một người. Cùng mọi người.
(7) Ước mong của con người là tri thức càng cao thì tình yêu người càng rộng. Những bà mẹ trồng ngô, trồng đậu ở quê gửi điều đó trong những ngày đưa con đến trường. Những ông sẽ nối tiếp khát vọng về phẩm giá, công bằng. bố chạy xe ôm mỗi ngày nhìn vào ngôi trường con đang học, gửi vào đó những hi vọng con cái.
(8) Hôm nay ta tới trường. Ta ước mình sẽ đỗ đạt, sẽ thành thủ khoa, thành quán quân môn Văn, vua môn Lí, nữ hoàng môn Ngoại ngữ. Ta đừng quên ước mình thành trí thức thực sự. Thành những người biết sống tất bật mỗi ngày “vì ngoài anh ngoài em”.
(Theo Sống như cây rừng - Hà Nhân, NXB Văn học, 2016)