Giải SGK Sinh học 11 CTST Bài 18: Tập tính ở động vật có đáp án

- Tập tính là chuỗi phản ứng của động vật trả lời kích thích từ môi trường (bên trong hoặc bên ngoài cơ thể), nhờ đó động vật thích ứng với môi trường, duy trì nòi giống và tồn tại.

- Ví dụ: Nhện có tập tính giăng tơ để di chuyển và làm bẫy bắt mồi.

- Vai trò của tập tính đối với động vật:

+ Làm tăng khả năng sinh tồn của động vật.

+ Đảm bảo cho sự thành công của sinh sản.

+ Tập tính còn có thể được xem như là một cơ chế cân bằng nội môi, duy trì môi trường trong ổn định.

a) Khỉ biết dùng ống hút để uống nước là tập tính học được. Do sinh ra khỉ không có tập tính này mà nó được hình thành trong quá trình sống của cá thể, thông qua học tập và rút kinh nghiệm.

b) Thú con biết tìm vú mẹ để bú khi chưa mở mắt là tập tính bẩm sinh. Do tập tính này sinh ra đã có, mang tính bản năng, không bị thay đổi theo thời gian, được di truyền từ thế hệ trước và đặc trưng cho loài.

Ví dụ chứng minh tập tính kiếm ăn khác nhau tùy từng loài động vật:

- Hổ săn mồi đơn độc còn sư tử săn mồi theo bầy đàn.

- Chim ruồi vỗ cánh liên tục và dùng mỏ để hút mật hoa, còn đại bàng sà xuống từ trên cao và dùng chân để bắt lấy cá.

- Nguyên nhân dẫn đến việc di cư ở một số loài động vật chủ yếu là do khan hiếm thức ăn, thời tiết khắc nghiệt (lạnh giá,…), sinh sản,…

- Ví dụ:

+ Vào mùa đông, chim én di cư về phương nam để tránh rét.

+ Cá chình di cư theo dòng chảy từ vùng nước ngọt ra biển để đẻ trứng.

Ví dụ về tập tính sinh sản ở một số loài động vật:

- Vào cuối mùa xuân, các con ếch đực phát ra tiếng kêu để quyến rũ ếch cái; khi ghép đôi, ếch cái cõng ếch đực trên lưng đi tìm bờ nước để đẻ trứng, ếch đực ôm ngang eo ếch cái, nhờ có chai tay mà ếch đực có thể bám chặt hơn vào cơ thể ếch cái và kích thích ếch cái đẻ trứng, còn ếch đực phía trên tưới tinh trùng để thụ tinh cho trứng.

- Nhện, bọ ngựa có thói quen ăn thịt bạn tình sau khi giao phối, tập tính này xuất hiện ở con cái, nhờ đó con cái có đủ chất dinh dưỡng để sinh sản và nuôi con.

- Đến mùa sinh sản, chim công đực thường nhảy múa và khoe mẽ bộ lông sặc sỡ của mình để quyến rũ chim cái, sau đó chúng giao phối. Chim cái đẻ trứng và ấp trứng nở thành chim công con.

Các loại tập tính xã hội ở động vật:

- Tập tính thứ bậc. Ví dụ: Trong đàn sư sử, sư tử đực đầu đàn là con đực to khỏe và hung dữ nhất; khi săn được mồi, con đực đầu đàn sẽ được ăn trước tiên, tiếp theo lần lượt đến con đực thứ hai, thứ ba,… hoặc sư tử con có thứ bậc cao hơn sẽ được chăm sóc tốt hơn.

- Tập tính vị tha. Ví dụ: Hầu hết các công việc trong xã hội loài ong đều do ong thợ đảm nhận như xây tổ, kiếm ăn, chăm sóc con non, chiến đấu để bảo vệ tổ khi có kẻ xâm phạm.

- Tập tính hợp tác. Ví dụ: Chó sói săn mồi bằng cách cả đàn rượt đuổi theo con mồi, sói đầu đàn vượt lên chặn con mồi để cả đàn vồ bắt mồi.

- Hiện tượng di cư cũng được xem là một loại tập tính xã hội vì tập tính di cư xảy ra ở các loài động vật sống theo bầy đàn.

- Ví dụ: Mỗi năm, quần thể linh dương đầu bò xanh tại Đông Phi đều di cư, chúng tìm đến nơi có nguồn thức ăn giàu dinh dưỡng cần thiết cho quá trình tiết sữa và nuôi con non phát triển.

- Vai trò của pheromone đối với động vật: Giúp nhiều loài côn trùng và động vật có vú có thể nhận biết và giao tiếp với nhau. Phần lớn tín hiệu pheromone được sử dụng trong quá trình sinh sản, bên cạnh đó chúng còn có vai trò trong một số hoạt động khác của động vật.

- Ví dụ:

+ Bướm đực phát hiện tín hiệu pheromone do bướm cái tiết ra và di chuyển về phía con cái để giao phối.

+ Kiến tiết pheromone để đánh dấu đường đi, nhờ đó, các con kiến khác có thể tìm đường di chuyển về tổ.

- Một ví dụ về quen nhờn ở động vật: Một đàn chim đang đậu ở sân mổ thóc, mỗi khi có tiếng động mạnh, chim vội bay lên, sau đó đậu trở lại. Nếu kích thích (tiếng động) đó cứ lặp lại nhiều lần mà không kèm nguy hiểm nào thì sau đó, khi có tiếng động chim sẽ không bay đi nữa.

- Quen nhờn vừa có lợi vừa có hại đối với động vật vì quen nhờn giúp động vật thích nghi với môi trường, giúp chúng tiết kiệm năng lượng và hạn chế các phản ứng dư thừa. Tuy nhiên, nếu sau đó kích thích kèm theo nguy hiểm thì động vật có thể không kịp phản ứng, ảnh hưởng đến sự tồn tại của động vật, do đó quen nhờn vừa có lợi vừa có hại đối với động vật.

a) Ong bắp cày có thể nhận biết đường bay về tổ bằng cách ghi nhớ những vật xung quanh tổ (cột mốc) như các quả thông.

b) Nếu chuyển các quả thông sang vị trí xung quanh điểm A thì ong bắp cày sẽ bay vào vị trí trung tâm điểm A chứ không phải tổ của nó. Vì chúng xác định tổ của mình bằng các học vị trí tương đối của tổ so với vòng quả thông bao quanh, do đó nếu vòng quả thông dịch chuyển, ong sẽ bay vào vị trí trung tâm vòng quả thông chứ không phải tổ của nó.

a) Ví dụ thuộc kiểu điều kiện hóa hành động.

b) Ví dụ thuộc kiểu điều kiện hóa đáp ứng.

- Ý nghĩa của khả năng nhận thức và giải quyết vấn đề trong việc kiếm ăn hoặc lẩn trốn kẻ thù: Giúp động vật dễ dàng giải quyết vấn đề trong những tình huống cần thiết, giúp chúng tìm tìm kiếm thức ăn và lẩn trốn kẻ thù nhanh hơn.

- Ví dụ: Quạ biết cách cho các hòn sỏi vào bình để nước trong bình dâng lên và quạ có thể uống nước.

* Gợi ý:

- Một số thói quen tốt của bản thân: Đọc sách mỗi ngày, học và làm bài tập về nhà mỗi ngày, luôn sử dụng giấy nhớ (note) khi học tập, giữ gìn góc học tập ngăn nắp, tập thể dục vào mỗi sáng, ngủ đúng giờ,…

- Một số thói quen xấu của bản thân: Đi học muộn, ngủ nướng, làm việc riêng trong giờ học, nghiện mạng xã hội, lười tập thể dục, ăn không đúng bữa,…

- Biện pháp để duy trì thói quen tốt: Cố gắng thực hiện các thói quen tốt một cách thường xuyên, có lịch trình cụ thể và mục tiêu rõ ràng. Chia sẻ với mọi người hoặc tìm kiếm sự động viên và hỗ trợ từ người khác nhằm duy trì thói quen tốt,…

- Biện pháp khắc phục thói quen xấu: Lập danh sách các hành động thay thế các thói quen xấu, lên kế hoạch và kiên trì thực hiện,…