Giải SBT Sinh học 12 Kết nối tri thức Chương 6: Môi trường và sinh thái học quần thể có đáp án

Phân tích đề:

Loài thực vật này lấy nước, ánh sáng, khí CO2 với O2 từ đâu?

Lời giải:

Loài dương xỉ lưỡi mèo tai chuột có nơi ở là trên thân cây gỗ. Chúng có thể lấy nước từ thân cây gỗ hoặc không (trong trường hợp rễ của cây dương xỉ không cắm vào mô xylem của cây gỗ). Tuy nhiên, chúng lấy ánh sáng, khí CO2 và O2 từ môi trường xung quanh, do đó chúng sống ở môi trường cạn.

Phân tích đề:

- Các dấu hiệu của quần thể sinh vật?

- Tập hợp các sinh vật đề bài cho có thỏa mãn các dấu hiệu của quần thể?

Lời giải:

- Một tập hợp sinh vật được gọi là một quần thể cần thoả mãn các điều kiện: cùng loài, cùng phân bố trong một khu vực địa lí tại cùng một thời điểm nhất định, có khả năng sinh sản tạo ra các thế hệ mới.

- Các tập hợp không phải quần thể là:

2. Những con chim ở trên một bụi tre: có thể gồm các cá thể không cùng một loài nên không phải là quần thể.

3. Những con gà trống và gà mái được nhốt trong lồng ở góc chợ: không sinh sản tạo ra các thế hệ mới nên không phải là quần thể.

4. Hai đàn chim sẻ sinh sống ở hai khu rừng cách xa nhau: không cùng phân bố trong một khu vực địa lí nên không phải là quần thể.

Phân tích đề:

- Mật độ cây trong chậu có mối liên hệ như thế nào đến khối lượng trung bình của từng cây, diện tích lá và cường độ quang hợp của cây?

- Ở mật độ cao thì các chỉ tiêu này (khối lượng trung bình của từng cây, diện tích lá, cường độ quang hợp) biểu hiện như thế nào?

- Đây là dạng câu hỏi phân tích dữ liệu nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.

- Có ba thí nghiệm, trong đó, ở mỗi thí nghiệm có mật độ là biến độc lập còn khối lượng cây, diện tích lá và cường độ quang hợp là biến phụ thuộc. Dựa vào đồ thị để tìm ra xu hướng thay đổi của ba biến phụ thuộc theo sự thay đổi của mật độ, từ đó rút ra quy luật.

- Dựa vào quy luật đã được rút ra để trả lời câu hỏi tại sao không nên trồng cây với mật độ quá cao.

Lời giải:

- Dựa vào ba đồ thị, có thể thấy: khi mật độ cá thể tăng sẽ dẫn đến giảm khối lượng trung bình của từng cây, giảm diện tích lá trung bình và giảm cường độ quang hợp.

- Từ kết quả trên cho thấy không nên trồng cây với mật độ quá cao vì sẽ làm giảm hiệu quả sinh trưởng và khả năng cho sản phẩm của từng cây.

Phân tích đề:

- Tăng trưởng theo tiềm năng sinh học là gì? Khi nào thì quần thể tăng trưởng theo tiềm năng sinh học?

- Đặc điểm 4 pha sinh trưởng của quần thể vi khuẩn lactic là gì?

- Phần b cần tái hiện lại đặc điểm 4 pha sinh trưởng của vi khuẩn lactic (vẽ được đường cong sinh trưởng). Sau đó đối chiếu đặc điểm sinh trưởng của từng pha với từng kiểu sinh trưởng của sinh vật để tìm ra đáp án.

Lời giải:

Trong quá trình muối dưa chua, sự sinh trưởng của quần thể vi khuẩn lactic diễn ra theo 4 pha, trong đó giai đoạn đầu tiên của pha luỹ thừa có kiểu tăng trưởng theo tiềm năng sinh học; ở cuối pha luỹ thừa, pha cân bằng và pha suy vong thể hiện sự giới hạn của các điều kiện môi trường.

Đáp án đúng là: D

- A, B, C. Đúng. Môi trường sống là tất cả những nhân tố xung quanh sinh vật có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến sự tồn tại, sinh trưởng, phát triển của sinh vật. Môi trường sống chứa các nhân tố sinh thái, nhân tố sinh thái bao gồm 2 nhóm: nhân tố vô sinh và nhân tố hữu sinh.

- D. Sai. Không phải toàn bộ thành phần cấu tạo của Trái Đất đều là môi trường sống vì không phải toàn bộ thành phần cấu tạo của Trái Đất đều có sinh vật sinh sống.

Đáp án đúng là: D

Nhân tố hữu sinh là các loài sinh vật sống trong cùng môi trường, tạo nên các mối quan hệ kí sinh, cộng sinh, hợp tác, vật ăn thịt – con mồi,… → Trong các nhân tố sinh thái đã cho, sự cạnh tranh giữa các cá thể cùng loài là nhân tố hữu sinh.

Đáp án đúng là: D

Nhân tố vô sinh là tất cả các nhân tố vật lí và hóa học của môi trường tự nhiên tác động đến đời sống của sinh vật như khí hậu, thổ nhưỡng, nước,… → Trong các nhân tố sinh thái đã cho, sự tác động của nhiệt độ môi trường lên ve là nhân tố vô sinh.

Đáp án đúng là: A

Khí hậu bao gồm các yếu tố nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, áp suất khí quyển, các hiện tượng xảy ra trong khí quyển và nhiều yếu tố khí tượng khác → Trong nhân tố vô sinh đã cho, nhân tố nhiệt độ không khí thuộc nhóm khí hậu.

Đáp án đúng là: A

Nhân tố hữu sinh là các loài sinh vật sống trong cùng môi trường, tạo nên các mối quan hệ kí sinh, cộng sinh, hợp tác, vật ăn thịt – con mồi,… → Tỉ lệ CO2 trong khí quyển không phải nhân tố hữu sinh mà là nhân tố vô sinh.

Đáp án đúng là: D

Cả 4 phát biểu trên đều đúng khi nói về tác động của ánh sáng lên đặc điểm của sinh vật:

1. Tác động đến hình thái và thích nghi của thực vật, động vật.

2. Giúp động vật nhận biết được hình dạng, khoảng cách, màu sắc,… của vật.

3. Là nhân tố giúp một số loài động vật định hướng khi di cư.

4. Tác động làm phân hóa tập tính sống ngày đêm của động vật.

Đáp án đúng là: C

Dựa vào khả năng duy trì ổn định thân nhiệt của cơ thể thì sinh vật được chia thành các nhóm là sinh vật biến đổi nhiệt độ cơ thể theo môi trường (sinh vật biến nhiệt) và sinh vật giữ ổn định nhiệt độ cơ thể (sinh vật đẳng nhiệt).

Đáp án đúng là: A

- Sinh vật hằng nhiệt là sinh vật có nhiệt độ cơ thể ổn định, không phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường. Chim và thú là những sinh vật hằng nhiệt.

- Cá chép, cây đào, thằn lằn là những sinh vật biến nhiệt (nhiệt độ cơ thể phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường).

Đáp án đúng là: D

Lông rất dài, dày và bao phủ toàn bộ cơ thể là những đặc điểm giúp tăng khả năng giữ nhiệt cho cơ thể → Nhiều khả năng đây là đặc điểm thích nghi của loài với điều kiện khí hậu ở vùng hàn đới (khí hậu lạnh).

Đáp án đúng là: C

Nhiệt độ có vai trò quan trọng đối với quá trình trao đổi chất của sinh vật, từ đó quyết định tốc độ sinh trưởng, sự phân bố của mỗi loài.

Đáp án đúng là: A

Giới hạn sinh thái là khoảng giá trị xác định của một nhân tố sinh thái mà tại đó sinh vật có thể tồn tại và phát triển theo thời gian. Do đó, quy luật giới hạn sinh thái đề cập đến khả năng thích nghi của sinh vật với một nhân tố sinh thái.

Đáp án đúng là: B

Giới hạn sinh thái là khoảng giá trị xác định của một nhân tố sinh thái mà tại đó sinh vật có thể tồn tại và phát triển theo thời gian.

Đáp án đúng là: D

(I) là giới hạn sinh thái

(II), (IV) là khoảng ức chế

(III) là khoảng thuận lợi

(V) là khoảng gây chết.

Đáp án đúng là: A

Các phát biểu đúng: 2, 3, 4, 5.

1. Sai. Giới hạn sinh thái là khoảng giá trị xác định của một nhân tố sinh thái mà tại đó sinh vật có thể tồn tại và phát triển theo thời gian.

Đáp án đúng là: B

Cây lúa được bón đủ phân nhưng thiếu nước thì cũng không hấp thụ được phân → Trong ví dụ này, cây lúa chịu tác động tổng hợp của 2 nhân tố là nước và phân, nếu một nhân tố không nằm trong khoảng thuận lợi có thể ảnh hưởng tiêu cực đến các nhân tố sinh thái khác → Đây là ví dụ về quy luật tác động tổng hợp của các nhân tố sinh thái.

Đáp án đúng là: C

Quy luật tác động không đồng đều của các nhân tố sinh thái cho thấy: Mỗi giai đoạn khác nhau trong chu trình sống của sinh vật có các yêu cầu sinh thái khác nhau đối với cùng một nhân tố sinh thái. Ngoài ra, trong cùng khoảng giá trị của một nhân tố sinh thái, có thể cực thuận đối với hoạt động này nhưng lại có hại cho hoạt động khác. → Trong 4 ví dụ trên, có ví dụ 1 và 3 là chứng minh cho quy luật tác động không đồng đều của các nhân tố sinh thái. Còn ví dụ 2 và 4 là chứng minh cho quy luật giới hạn sinh thái.

Đáp án đúng là: A

Nhịp sinh học là phản ứng nhịp nhàng của sinh vật phù hợp với sự thay đổi có tính chu kì của môi trường.

Đáp án đúng là: D

Nhịp sinh học là phản ứng nhịp nhàng của sinh vật phù hợp với sự thay đổi có tính chu kì của môi trường → Ví dụ không phải là ví dụ về nhịp sinh học là: Hệ miễn dịch của người tác động lên virus vì sự xâm nhập của virus vào cơ thể người là đột ngột, ngẫu nhiên, không có tính chất chu kì.

Đáp án đúng là: B

- Trong các hoạt động sản xuất, những hoạt động của con người can thiệp vào nhịp sinh học của vật nuôi và cây trồng là:

1. Thắp điện ở ruộng hoa cúc để điều chỉnh thời gian ra hoa.

2. Thay đổi các điều kiện môi trường để đẩy nhanh tốc độ nảy mầm của hạt ngô.

3. Sử dụng hormone tác động đến chu kì sinh sản và tốc độ sinh trưởng của lợn.

- 4. Cắt một đoạn cành hoa hồng giâm vào hom để nhân giống là hoạt động ứng dụng sinh sản sinh dưỡng chứ không phải là hoạt động can thiệp vào nhịp sinh học của vật nuôi và cây trồng.

Đáp án đúng là: D

Giới hạn dưới của hai nhân tố sinh thái nhiệt độ và hàm lượng nước trong gạo (độ ẩm) của mọt gạo (Sitophylus oryzae) lần lượt là -6 °C và 10%. Nhưng để tiết kiệm chi phí bảo quản, chỉ cần vượt qua giới hạn sinh thái của một nhân tố là nhiệt độ hoặc hàm lượng nước trong gạo là có thể ngăn chặn sự phát triển của mọt gạo. Đồng thời, gạo là loại lượng thực được bảo quản khô (độ ẩm thấp). Do đó, trong các phương án thì “D. Nhiệt độ phòng và độ ẩm 10%” là điều kiện bảo quản phù hợp và tiết kiệm.

Đáp án đúng là: C

A, B. Sai. Nhân tố sinh thái là các nhân tố môi trường có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống của sinh vật.

C. Đúng. Sinh vật không chịu tác động đơn lẻ của bất kì nhân tố sinh thái nào mà chịu tác động đồng thời của các nhân tố sinh thái.

D. Sai. Nhân tố vô sinh hay nhân tố hữu sinh đều có ảnh hưởng nhất định đến đời sống của sinh vật.

Đáp án đúng là: A

A. Đúng. Loài có giới hạn các nhân tố sinh thái rộng, sẽ thích nghi với nhiều điều kiện môi trường nên thường có phạm vi phân bố rộng.

B. Sai. Những loài thích nghi với nhiệt độ cao chưa chắc đã có giới hạn sinh thái về nhiệt độ rộng, loài có giới hạn sinh thái về nhiệt độ rộng là loài có khoảng cách từ điểm gây chết dưới đến điểm gây chết trên về nhiệt độ lớn.

C. Sai. Các nhân tố sinh thái gắn bó với nhau khi tác động lên sinh vật nên sự thay đổi của một nhân tố nào đó có thể dẫn đến sự thay đổi của các nhân tố sinh thái khác và sinh vật chịu ảnh hưởng của các thay đổi đó.

D. Sai. Những loài sống ở cửa sông có giới hạn chịu đựng về nồng độ muối thường cao hơn những loài sống ở vùng biển khơi.

Đáp án đúng là: A

Ổ sinh thái là khoảng không gian sinh thái có tất cả các điều kiện quy định cho sự tồn tại, phát triển ổn định lâu dài của loài. Con người đã ứng dụng những hiểu biết về ổ sinh thái vào những hoạt động như sau:

1. Trồng xen các loại cây ưa bóng và cây ưa sáng trong cùng một khu vườn.

3. Trồng các loài cây theo đúng thời vụ.

4. Nuôi ghép các loài cá ở các tầng nước khác nhau trong cùng một ao nuôi.

Đáp án đúng là: B

B. Sai. Mỗi loài có một giới hạn sinh thái khác nhau → Các loài có thể có phản ứng khác nhau với cùng một mức tác động của một nhân tố sinh thái.

Đáp án đúng là: C

A. Sai. Sự phát triển của quần thể sâu xanh làm ảnh hưởng đến sự phát triển của cây họ Cải → Đây là ví dụ về ảnh hưởng của nhân tố hữu sinh (sự phát triển của quần thể sâu xanh) đến đời sống của sinh vật (cây họ Cải).

B. Sai. Sự cạnh tranh của các cá thể sâu xanh làm ảnh hưởng lẫn nhau → Đây là ví dụ về ảnh hưởng của nhân tố hữu sinh.

Các cá thể sâu xanh cạnh tranh nhau về thức ăn (lá rau) trong quá trình sống.

C. Đúng. Cây bàng rụng lá vào mùa đông là ví dụ thể hiện tác động của nhân tố vô sinh (nhiệt độ) đến đời sống của sinh vật (cây bàng).

D. Sai. Tỏi tiết chất ức chế làm ảnh hưởng đến sự phát triển của vi sinh vật → Đây là ví dụ về ảnh hưởng của nhân tố hữu sinh (tỏi) đến đời sống của sinh vật (vi sinh vật).

Đáp án đúng là: D

A. Sai. Hai loài có quan hệ cạnh tranh vẫn có thể bắt gặp trong cùng một thời điểm.

B. Sai. Loài A có giới hạn nhiệt độ từ 5 – 35 °C, loài B có giới hạn nhiệt độ từ 10 – 35 °C → Loài A có ổ sinh thái nhiệt độ rộng bằng so với loài B.

C. Sai. Loài A có giới hạn độ pH từ 5 – 7, loài B có giới hạn độ pH từ 5,5 – 8 → Khi pH của môi trường giảm xuống dưới 5,5 sẽ gây chết cho loài B, còn loài A vẫn có thể sống nếu pH không xuống dưới 5.

D. Đúng. Ở pH 7,5 sẽ gây chết cho loài A → Ở pH là 7,5 và nhiệt độ 20 °C chỉ có thể quan sát được sự có mặt của loài B.

Đáp án đúng là: D

Cây náng hoa trắng trồng dưới tán của những cây cảnh cỡ lớn như cọ, bàng Đài loan, muồng hoàng yến → Cây náng hoa trắng là cây ưa bóng → Cây náng hoa trắng sẽ có các đặc điểm là:

2. Cây ưa bóng, lá xanh đậm.

4. Mô giậu kém phát triển.

5. Khí khổng có khả năng phân bố ở cả mặt trên và mặt dưới của lá.

Đáp án đúng là: B

Hỏa hoạn có thể làm chết nhiều loài sinh vật và gây ảnh hưởng xấu đến môi trường sống → Hỏa hoạn do con người gây ra có thể thay đổi thành phần loài trong các quần xã sinh vật.

Đáp án đúng là: A

A. Sai. Hiện tượng ngủ đông khi nhiệt độ môi trường giảm xuống dưới ngưỡng nhiệt độ thuận lợi chỉ xảy ra ở một số loài động vật, chứ không phải ở tất cả các loài động vật.

Đáp án đúng là: C

- Quần thể là tập hợp các cá thể cùng loài, cùng sinh sống trong một khoảng không gian và thời gian xác định, có khả năng sinh sản (hữu tính hoặc vô tính) tạo ra những thế hệ mới có thể sinh sản được.

- Các cấp tổ chức còn lại gồm quần xã, hệ sinh thái, sinh quyển đều chứa cả các cá thể cùng loài và cá thể khác loài.

Đáp án đúng là: B

A. Sai. “Những con chim trong rừng thông” không phải là quần thể vì những con chim này có thể thuộc nhiều loài khác nhau.

B. Đúng. “Các cây tre trong một bụi tre” là quần thể vì là tập hợp các cá thể cùng loài, cùng sinh sống trong một khoảng không gian và thời gian xác định, có khả năng sinh sản tạo ra những thế hệ mới có thể sinh sản được.

C. Sai. “Các con cá rô phi đơn tính trong ao” không phải là quần thể vì chỉ gồm các con cá rô phi thuộc cùng một giới tính nên không có khả năng sinh sản tạo thế hệ mới.

D. Sai. “Hai đàn cá mè ở hai ao gần nhau” không phải là quần thể vì hai đàn cá mè này không cùng sinh sống trong một khoảng không gian.

Đáp án đúng là: B

Hiệu quả nhóm là hiện tượng các cá thể sống thành nhóm, hỗ trợ lẫn nhau trong tìm kiếm thức ăn, tự vệ,… dẫn đến mỗi cá thể trong nhóm có nhiều thuận lợi hơn so với một cá thể sống đơn lẻ. Như vậy, trong các ví dụ trên, chỉ có B. Các cây tre mọc thành bụi giúp chống chịu gió bão là thể hiện hiệu quả nhóm. Các ví dụ còn lại đều thể hiện quan hệ cạnh tranh.

Đáp án đúng là: A

A. Sai. Cạnh tranh cùng loài không chỉ xảy ra khi nguồn sống không đủ cung cấp cho tất cả các cá thể mà có thể xảy ra trong sinh sản (tranh giành bạn tình).

Đáp án đúng là: A

A. Đúng. Trong quần thể, cạnh tranh gay gắt phân hóa sức sống của các cá thể trong quần thể, đào thải những cá thể kém thích nghi và tăng số lượng cá thể mang đặc điểm thích nghi trong quần thể → Cạnh tranh là đặc điểm thích nghi của quần thể.

B. Sai. Giữa các cá thể trong quần thể có hai mối quan hệ là quan hệ hỗ trợ và quan hệ cạnh tranh.

C. Sai. Hiệu quả nhóm làm tăng khả năng sinh sản của quần thể do các cá thể có điều kiện phát triển tốt hơn và khả năng bắt cặp trong sinh sản cũng cao hơn khi các cá thể sống đơn lẻ.

D. Sai. Mức cạnh tranh của các cá thể giảm khi mật độ quần thể giảm.

Đáp án đúng là: C

Ở thực vật, khi mật độ tăng cao, cạnh tranh gay gắt là nguyên nhân chính gây chết một số cá thể, hiện tượng này được gọi là tỉa thưa tự nhiên ở thực vật.

Đáp án đúng là: D

Nguồn sống từ môi trường bao gồm thức ăn, nước uống, nơi làm tổ,… → Cạnh tranh về sinh sản không liên quan đến sự thiếu hụt nguồn sống từ môi trường.

Đáp án đúng là: B

- B. Đúng. Chó sói đi săn theo đàn sẽ giúp chúng có thể hỗ trợ lẫn nhau trong tìm kiếm thức ăn, tự vệ,… → Đây là ví dụ về mối quan hệ cùng loài.

- A, C, D. Sai. Cá lóc ăn thịt đồng loại khi mật độ tăng cao, hải cẩu đực đánh nhau khi vào mùa giao phối, chim hải âu đánh nhau giành chỗ làm tổ là ví dụ về cạnh tranh cùng loài.

Đáp án đúng là: D

Các đặc trưng cơ bản của quần thể bao gồm: mật độ cá thể, kích thước quần thể, kiểu phân bố, tỉ lệ giới tính, nhóm tuổi.

Đáp án đúng là: A

A. Sai. Tỉ lệ giới tính là tỉ lệ đực : cái của quần thể (tính trên tất cả nhóm tuổi trong quần thể).

Đáp án đúng là: B

- Các đặc trưng cơ bản của quần thể bao gồm: mật độ cá thể, kích thước quần thể, kiểu phân bố, tỉ lệ giới tính, nhóm tuổi.

- Quần thể gồm các cá thể cùng loài (có tính đồng nhất về loài) → Độ đa dạng không phải là đặc trưng của quần thể.

Đáp án đúng là: B

Số lượng cá thể trên một đơn vị diện tích hay thể tích là mật độ cá thể của quần thể.

Đáp án đúng là: A

Ở một đồng cỏ, số liệu về châu chấu là 2 con/m2 → Số liệu này thể hiện số lượng châu chấu trên một đơn vị diện tích → Số liệu này thể hiện đặc trưng cơ bản là mật độ cá thể.

Đáp án đúng là: B

Mật độ cá thể là đặc trưng biểu thị mức độ khai thác nguồn sống của môi trường. Khi mật độ thấp, mức độ sử dụng nguồn sống của quần thể thấp (nguồn sống của môi trường dồi dào) và ngược lại.

Đáp án đúng là: A

A. Đúng. Khi mật độ thấp, nguồn sống dồi dào, tỉ lệ tử vong giảm. Ngược lại, khi mật độ cao, các cá thể cạnh tranh, tăng ô nhiễm môi trường, tăng số lượng kẻ thù, tăng dịch bệnh dẫn đến tỉ lệ tử vong lớn. Điều này chứng tỏ tỉ lệ tử vong là nhân tố phụ thuộc mật độ quần thể.

B, C, D. Sai. Độ ẩm, ánh sáng, nhiệt độ là những nhân tố vô sinh của môi trường, những nhân tố vô sinh này không phụ thuộc mật độ quần thể.

Đáp án đúng là: D

Khi mật độ cá thể vượt quá khả năng cung cấp của môi trường, các cá thể sẽ cạnh tranh gay gắt để giành nguồn sống. Mức tăng mật độ tương quan thuận với mức tăng ô nhiễm môi trường, tăng số lượng kẻ thù, tăng dịch bệnh, tăng cạnh tranh dẫn đến tỉ lệ tử vong lớn hơn tỉ lệ sinh sản, tăng xuất cư, kết quả làm giảm mật độ quần thể.

Đáp án đúng là: B

Kiểu phân bố của quần thể là kiểu bố trí các cá thể (vị trí tương đối giữa các cá thể) trong khoảng không gian sống của quần thể → Kiểu phân bố chính là đặc trưng của quần thể phản ánh khoảng cách tương đối giữa các cá thể.

Đáp án đúng là: C

- Phân bố ngẫu nhiên là kiểu phân bố mà mỗi cá thể có thể sống ở vị trí bất kì trong khu vực phân bố của quần thể.

- Phân bố đều là kiểu phân bố mà các cá thể bố trí cách đều nhau trong toàn bộ khu vực phân bố của quần thể.

- Phân bố theo nhóm là kiểu phân bố mà các cá thể tập trung thành từng nhóm ở những khu vực có điều kiện sống thuận lợi nhất.

→ Do khoảng cách giữa các cây thông trưởng thành là tương đương nhau → Đây là kiểu phân bố đều.

Đáp án đúng là: A

- Phân bố ngẫu nhiên là kiểu phân bố mà mỗi cá thể có thể sống ở vị trí bất kì trong khu vực phân bố của quần thể.

- Phân bố đều là kiểu phân bố mà các cá thể bố trí cách đều nhau trong toàn bộ khu vực phân bố của quần thể.

- Phân bố theo nhóm là kiểu phân bố mà các cá thể tập trung thành từng nhóm ở những khu vực có điều kiện sống thuận lợi nhất.

Do đó:

A. Đúng. Giun đất tập trung ở nơi đất ẩm là kiểu phân bố theo nhóm.

B. Sai. Các cây thông mọc cách đều nhau là kiểu phân bố đều.

C. Sai. Các cây xương rồng mọc rải rác ở ven đồi là kiểu phân bố ngẫu nhiên.

D. Sai. Tổ chim hải âu cách đều nhau trên bãi biển là kiểu phân bố đều.

Đáp án đúng là: D

Phân bố ngẫu nhiên là kiểu phân bố mà mỗi cá thể có thể sống ở vị trí bất kì trong khu vực phân bố của quần thể. Phân bố ngẫu nhiên xảy ra khi điều kiện sống của môi trường phân bố đồng đều và không có sự tương tác rõ rệt giữa các cá thể trong cùng quần thể.

Đáp án đúng là: D

- Phân bố ngẫu nhiên là kiểu phân bố mà mỗi cá thể có thể sống ở vị trí bất kì trong khu vực phân bố của quần thể. Phân bố ngẫu nhiên xảy ra khi điều kiện sống của môi trường phân bố đồng đều và không có sự tương tác rõ rệt giữa các cá thể trong cùng quần thể.

- Phân bố đều là kiểu phân bố mà các cá thể bố trí cách đều nhau trong toàn bộ khu vực phân bố của quần thể. Kiểu phân bố này thường gặp ở môi trường có nguồn sống phân bố tương đối đồng đều, mật độ cá thể cao, các cá thể cạnh tranh gay gắt.

- Phân bố theo nhóm là kiểu phân bố mà các cá thể tập trung thành từng nhóm ở những khu vực có điều kiện sống thuận lợi nhất. Phân bố theo nhóm thường gặp ở nơi có điều kiện sống không đồng đều, các cá thể trong nhóm hỗ trợ nhau cùng khai thác nguồn sống và chống lại các điều kiện bất lợi từ môi trường.

→ Khi các yếu tố của môi trường sống phân bố không đồng đều và các cá thể trong quần thể có tập tính sống thành bầy đàn thì kiểu phân bố của các cá thể trong quần thể này là phân bố theo nhóm.

Đáp án đúng là: B

Một quần thể cây bạch đàn gồm 6 000 cây phân bố trong một khu vực rộng 6 ha → Kích thước của quần thể này là: 6 000 cây.

Đáp án đúng là: D

Kích thước quần thể là số lượng cá thể (hoặc sinh khối hoặc năng lượng) có trong khu vực phân bố của quần thể → Đơn vị được sử dụng để tính kích thước quần thể có thể là số lượng, kg, Joule,…

Đáp án đúng là: D

Kích thước tối thiểu của quần thể là số lượng cá thể ít nhất để quần thể tồn tại ổn định theo thời gian.

Đáp án đúng là: A

Kích thước tối đa của quần thể là số lượng cá thể lớn nhất phù hợp với khả năng cung cấp nguồn sống của môi trường.

Đáp án đúng là: B

Nếu kích thước quần thể nhỏ hơn kích thước tối thiểu thì quần thể có nguy cơ bị suy vong do giảm hiệu quả sinh sản, tăng giao phối cận huyết và giảm hỗ trợ giữa các cá thể.

Đáp án đúng là: C

Sinh sản vô tính là kiểu sinh sản không có sự kết hợp giữa giao tử đực và giao tử cái → Quần thể ở loài chỉ sinh sản vô tính không có đặc trưng tỉ lệ giới tính.

Đáp án đúng là: A

Tỉ lệ giới tính là tỉ lệ đực : cái của quần thể. Đối với loài sinh sản hữu tính, tỉ lệ giới tính biểu thị tiềm năng sinh sản của quần thể.

Đáp án đúng là: B

Một quần thể có 40% số cá thể trước tuổi sinh sản, 40% số cá thể đang trong thời kì sinh sản, 20% số cá thể ở độ tuổi sau sinh sản → Các số liệu này phản ánh tỉ lệ của các nhóm tuổi liên quan đến quá trình sinh sản của quần thể: tuổi trước sinh sản, tuổi sinh sản và tuổi sau sinh sản → Các số liệu trên phản ánh đặc trưng nhóm tuổi.

Đáp án đúng là: D

Khi mật độ cá thể vượt quá khả năng cung cấp của môi trường, các cá thể sẽ cạnh tranh gay gắt để giành nguồn sống. Mức tăng mật độ tương quan thuận với mức tăng ô nhiễm môi trường, tăng số lượng kẻ thù, tăng dịch bệnh, tăng cạnh tranh dẫn đến tỉ lệ tử vong lớn hơn tỉ lệ sinh sản, tăng xuất cư, kết quả làm giảm mật độ quần thể.

Đáp án đúng là: C

Ở quần thể, mức sinh sản (B) và mức nhập cư (I) làm tăng số lượng cá thể của quần thể; mức tử vong (D) và mức xuất cư (E) làm giảm số lượng cá thể của quần thể. Do đó:

A. Sai. B = D và E > I → Kích thước quần thể giảm do tỉ lệ xuất cư cao.

B. Sai. B < D và E = I → Kích thước quần thể giảm do tỉ lệ tử vong cao.

C. Đúng. B > D và E = I → Kích thước quần thể tăng do tỉ lệ sinh cao.

D. Sai. B < D và E > I → Chưa xác định được kích thước quần thể tăng hay giảm.

Đáp án đúng là: A

Ở quần thể, mức sinh sản (B) và mức nhập cư (I) làm tăng số lượng cá thể của quần thể; mức tử vong (D) và mức xuất cư (E) làm giảm số lượng cá thể của quần thể. Do đó, kích thước của quần thể sinh vật ở thời điểm t có thể được mô tả bằng phương trình: Nt = No + B – D + I – E.

Đáp án đúng là: D

Tăng trưởng theo tiềm năng sinh học là kiểu tăng trưởng trong điều kiện lí tưởng (nguồn sống vô hạn và các nhân tố vô sinh luôn đạt cực thuận). Trong tăng trưởng theo tiềm năng sinh học, tăng trưởng của quần thể đạt cực đại, kích thước của quần thể qua mỗi thế hệ tăng không ngừng theo cấp số mũ, đường cong sinh trưởng có hình chữ J.

Đáp án đúng là: A

Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến đường cong sinh trưởng của quần thể trong điều kiện thực tế có hình chữ S là do nguồn sống của môi trường có giới hạn: Trong môi trường thực tế có nguồn sống giới hạn, nhân tố vô sinh có thể biến đổi bất lợi nên kiểu tăng trưởng gần giống cấp số mũ chỉ diễn ra trong khoảng thời gian đầu. Khi kích thước quần thể tăng đến một mức nhất định (điểm uốn) thì tăng trưởng dần chậm lại và dao động quanh ngưỡng sức chứa của môi trường.

Đáp án đúng là: A

Quần thể trong thực tế có thể có một khoảng thời gian tăng trưởng tương tự tăng trưởng theo tiềm năng sinh học. Điều kiện để hiện tượng này diễn ra là nguồn sống dồi dào và điều kiện tự nhiên thuận lợi.

Đáp án đúng là: A

Biến động theo chu kì là sự thay đổi số lượng cá thể theo chu kì, tương ứng với những biến đổi có tính chu kì của môi trường → Nguyên nhân dẫn đến sự biến động số lượng cá thể của quần thể theo chu kì là do các nhân tố môi trường biến động có tính chu kì.

Đáp án đúng là: C

Quần thể ếch có sự thay đổi số lượng theo tính chu kì mùa: tăng vào mùa mưa, giảm vào mùa khô → Sự tăng trưởng của quần thể ếch là biến động số lượng cá thể theo chu kì mùa.

Đáp án đúng là: A

Thực vật nổi (vi khuẩn lam, tảo lam,...) có thể thay đổi số lượng cá thể của quần thể theo chu kì ngày đêm: Thực vật nổi (vi khuẩn lam, tảo lam,...) tăng số lượng vào ban ngày, giảm vào ban đêm tương ứng với chu kì chiếu sáng ngày đêm và mức độ tiêu thụ của động vật nổi.

Đáp án đúng là: C

Thực vật nổi (vi khuẩn lam, tảo lam,...) có thể thay đổi số lượng cá thể của quần thể theo chu kì ngày đêm: Thực vật nổi (vi khuẩn lam, tảo lam,...) tăng số lượng vào ban ngày, giảm vào ban đêm tương ứng với chu kì chiếu sáng ngày đêm và mức độ tiêu thụ của động vật nổi.

Đáp án đúng là: B

Số lượng cá thể của quần thể thỏ rừng Canada (Lepus americanus) và quần thể mèo rừng (Lynx canadensis) biến động theo chu kì 9 – 10 năm → Đây là kiểu biến động số lượng cá thể theo chu kì nhiều năm.

Đáp án đúng là: A

Biến động theo chu kì là sự thay đổi số lượng cá thể theo chu kì, tương ứng với những biến đổi có tính chu kì của môi trường → A. Quần thể muỗi tăng trưởng mạnh vào mùa mưa và suy giảm vào mùa khô là ví dụ về biến động số lượng cá thể của quần thể sinh vật theo chu kì, cụ thể là chu kì mùa.

Đáp án đúng là: B

1. Đúng. Cứ trong khoảng 4 năm, số lượng của chuột lemming và chồn lại biến động tăng giảm 1 lần → Chu kì biến động số lượng của chuột lemming và chồn khoảng 4 năm.

2. Sai. Quan sát sơ đồ cho thấy, không phải lúc nào đường biểu diễn số lượng cá thể chuột cũng nằm trên đường biểu diễn số lượng cá thể chồn → Không phải lúc nào số lượng chuột lemming trên thảo nguyên luôn nhiều hơn số lượng chồn.

3. Đúng. Chuột lemming là thức ăn chính của chồn → Khả năng tăng trưởng của quần thể chồn phụ thuộc vào số lượng chuột lemming (sự biến động số lượng cá thể của quần thể chuột diễn ra trước kéo theo sự biến động số lượng cá thể của quần thể chồn).

4. Đúng. Khi biến động tăng, đường biểu diễn số lượng cá thể chuột có độ dốc cao hơn → Tốc độ sinh sản của chuột lemming cao hơn chồn.

Đáp án đúng là: C

Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến dân số loài người tăng rất nhanh trong 1 000 năm trở lại đây là do phát triển khoa học, công nghệ và y tế. Sự phát triển khoa học, công nghệ và y tế dẫn đến tỉ lệ tử vong ở trẻ em giảm, tuổi thọ ngày càng tăng.

Đáp án đúng là: C

C. Sai. Việc tăng quy mô dân số dẫn đến giảm mức phát triển bền vững của loài người: Dân số tăng cao kéo theo nhu cầu về thức ăn, nơi ở, nguyên liệu, nhiên liệu, đất canh tác nông nghiệp,... ngày càng lớn, dẫn đến hệ quả là việc khai thác quá mức các nguồn tài nguyên như rừng, khoáng sản, đất đai, nguồn nước,... và gia tăng ô nhiễm môi trường. Mật độ dân số quá cao cũng là nguyên nhân gây suy giảm chất lượng môi trường sông, tạo điều kiện lây lan nhiều loại dịch bệnh.

Đáp án đúng là: B

B. Sai. Dân số loài người tăng nhanh nhất trong 1 000 năm trở lại đây, còn 1 000 năm sau công nguyên dân số loài người vẫn có tốc độ tăng trưởng khá chậm.

Loài đước mang đặc điểm của cả thực vật chịu hạn và thực vật thủy sinh.

- Đặc điểm của thực vật chịu hạn giúp cây đước thích nghi với điều kiện lấy nước khó khăn: có rễ chống phát triển giúp hút nước và chất dinh dưỡng nuôi cây; không bào trong tế bào lông hút có áp suất thẩm thấu rất lớn (nồng độ dịch bào rất cao) giúp rễ hấp thụ được nước; lá có khả năng tiết muối để duy trì cân bằng nước và ion trong điều kiện khắc nghiệt của môi trường nước mặn, tránh tình trạng mất nước quá mức do sự chênh lệch áp suất thẩm thấu.

- Đặc điểm của thực vật thủy sinh giúp cây đước thích nghi với môi trường thường xuyên ngập nước: có rễ chống vững chắc bao quanh giúp cây vững trong vùng nước ngập mặn, đầm lầy; có rễ thở mang chức năng hô hấp cho cây thường mọc trực tiếp ở trên thân cây, tại nơi ít ngập nước; quả đước có dạng hình trụ dài, khi già tự rụng cắm thẳng xuống lớp bùn, nhanh chóng mọc rễ và nảy mầm.

Hai đặc điểm của loài đước phù hợp với chức năng bảo vệ bờ biển:

- Hệ thống rễ chống của cây đước phát triển rộng phía trên mặt đất và đâm sâu vào đất giúp giữ đất, cản sóng, tạo điều kiện cho phù sa tiếp tục lắng đọng.

- Tán lá cây rộng giúp cản sóng, cản gió bảo giúp bảo vệ bờ biển.

- Vùng núi (Ba Vì, Hà Nội) có khí hậu mát mẻ, nhiệt độ giảm dần theo độ cao. Ở độ cao 500 - 700 m, nhiệt độ trung bình năm khoảng 19 - 20°C. Lên đến độ cao 900 - 1000 m, nhiệt độ trung bình năm giảm còn 18°C. Nhiệt độ này nằm trong khoảng thuận lợi cho sự sinh trưởng và phát triển của bò sữa Hà lan, dẫn đến bò sữa Hà lan nuôi tại đây có thể cho năng suất cao. Ngược lại, ở những vùng đồng bằng có nhiệt độ cao hơn, vượt ngưỡng nhiệt độ cực thuận cho sự phát triển của bò sữa Hà Lan, dẫn đến bò sữa Hà lan nuôi tại đây sẽ bị giảm năng suất, thậm chí gây bệnh và chết.

- Khi trồng một số giống thanh long (miền Nam) ở miền Bắc thì năng suất và phẩm chất quả thu được thường kém hơn so với khi trồng ở miền Nam vì: Thanh long phát triển tốt nhất trong điều kiện chiếu sáng nhiều và nhiệt độ dao động từ 20 – 30 oC. Trong khi đó, miền Bắc trải qua mùa đông với điều kiện ngày ngắn đêm dài, cường độ ánh sáng yếu, nhiệt độ thấp, dẫn đến cây thanh long phát triển kém, dễ bị sâu bệnh, ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất của cây.

- Khi nuôi tôm thâm canh cần có hệ thống quạt nước cung cấp oxygen cho ao nuôi vì: Oxygen đầy đủ là một trong những yếu tố quan trọng góp phần thành công trong nuôi tôm. Tôm thiếu oxygen có thể bị đục cơ, không lột vỏ được và chết. Trong ao nuôi, việc nuôi thâm canh, thâm canh công nghệ cao với mật độ lớn nên nhu cầu oxygen cung cấp cho ao rất lớn. Bên cạnh đó, lượng chất thải sinh ra cũng rất lớn nên nhu cầu oxygen cho việc phân hủy các chất thải cũng tăng lên. Hoạt động của quạt nước làm cho dòng nước trong ao được xáo trộn làm tăng tiết diện cho oxygen từ không khí khuyếch tán vào nước và quạt nước cũng làm cho dòng nước lưu thông không những giúp phân tán lượng oxygen đồng đều khắp trong không gian của ao từ bề mặt xuống đáy. Điều này giúp đảm bảo cũng cấp đủ oxygen cho tôm sinh trưởng và phát triển tốt.

Câu tục ngữ “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” đề cập đến quy luật tác động tổng hợp của các nhân tố sinh thái. Theo đó, để cây sinh trưởng, phát triển mạnh, cho năng suất cao, chất lượng tốt thì cần phải đảm bảo đủ bốn yếu tố sau:

- Nước: Nước là yếu tố quan trọng nhất vì nước là thành phần chính cấu tạo nên tế bào và tham gia vào hầu hết hoạt động sinh lí của cây. Muốn cây sinh trưởng, phát triển tốt cần phải cung cấp đủ nước cho cây trồng.

- Phân: Phân là yếu tố quan trọng thứ hai. Phân sẽ là nguồn chất dinh dưỡng bổ sung cho đất, đảm bảo cho cây có nguồn cung cấp chất dinh dưỡng dồi dào giúp cây sinh trưởng và phát triển.

- Cần: Cần là sự cần cù, chăm chỉ của người nông dân trong việc tưới nước, xới đất, chống hạn, chống úng,… hợp lí (kĩ thuật chăm sóc) tạo những điều kiện thuận lợi nhất cho cây sinh trưởng, phát triển.

- Giống: Giống là yếu tố quan trọng thứ tư. Giống quy định năng suất và chất lượng cây trồng. Giống tốt kết hợp với việc cung cấp đủ nước, đủ chất dinh dưỡng và chăm sóc tốt sẽ cho năng suất cao.

- Nói nhịp sinh học của cơ thể sinh vật bị chi phối bởi thần kinh, hormone vì nhịp sinh học của cơ thể sinh vật được thực hiện thông qua các kết nối thần kinh và hormone.

- Một số ứng dụng thực tiễn liên quan đến điều chỉnh hormone làm thay đổi nhịp sinh học của vật nuôi và cây trồng:

+ Sử dụng chất điều tiết sinh trưởng ngoại sinh để kích thích dứa ra hoa trái vụ.

+ Cây Cúc ra hoa vào mùa hè nhưng có thể ra hoa trong vụ đông khi được xử lí GA3 ở nồng độ 20-25ppm (Cúc trắng Nhật, Cúc tím lá nhọn, Cúc phấn hồng hè).

+ Sử dụng hormone PGF2 trong điều khiển sinh sản vật nuôi để gây động dục hàng loạt, đẩy nhanh và rút ngắn quá trình sinh sản.

- Quần thể đang bị khai thác quá mức là quần thể 1.

- Giải thích:

+ Quần thể 1 đang có tỉ lệ cá thể sinh sản và sau sinh sản rất thấp → Chứng tỏ việc khai thác đã quá mức, quần thể chỉ còn lại cá nhỏ, nếu tiếp tục khai thác quần thể sẽ không thể phục hồi.

+ Quần thể 4 đang có tỉ lệ cá thể sinh sản nhiều, tỉ lệ cá thể sau sinh sản thấp → Chứng tỏ quần thể đang được khai thác hợp lí, quần thể vẫn có thể tiếp tục phát triển.

+ Quần thể 2 và 3 đang có tỉ lệ cá thể sau sinh sản nhiều → Chứng tỏ quần thể chưa được khai thác hết tiềm năng sinh học, tỉ lệ cá thể ở độ tuổi khai thác vẫn còn nhiều, hạn chế sự phát triển của nhóm tuổi trước sinh sản.

- Vẫn tồn tại quần thể ở loài nhện này.

- Giải thích: Quần thể được hiểu là tập hợp các cá thể cùng loài, cùng sinh sống trong một khoảng không gian và thời gian xác định, có khả năng sinh sản tạo ra những thế hệ mới có khả năng sinh sản được. Như vậy, các cá thể chỉ cần sinh sống trong cùng một không gian chứ không phải nhất thiết sống tụ hợp lại với nhau mới được coi là quần thể. Sự phân bố của các cá thể trong quần thể là điểm đặc trưng riêng của mỗi quần thể.

- Quy định về số lượng, khối lượng, kích cỡ, độ tuổi, giới tính của các cá thể và khoảng thời gian khai thác được đưa ra dựa vào những đặc trưng của quần thể như mật độ, kích thước của quần thể, tỉ lệ giới tính, nhóm tuổi,… và khả năng tăng trưởng của quần thể.

- Ý nghĩa của các quy định trên là nhằm khai thác bền vững để vừa đem lại giá trị lâu dài cho con người vừa bảo vệ được sự tồn tại ổn định của quần thể sinh vật.