44 câu trắc nghiệm Luyện từ và câu: Luyện tập về từ đa nghĩa (có đáp án)

C. Đường kính.

Hướng dẫn giải:

“Đường kính” là danh từ chỉ một loại gia vị có vị ngọt.

C. Ông em bị đau chân nên đi rất chậm.

Hướng dẫn giải:

Từ “đi” trong câu “Ông em bị đau chân nên đi rất chậm” có nghĩa là (người, động vật) tự di chuyển từ chỗ này đến chỗ khác bằng những bước chân nhấc lên, đặt xuống liên tiếp

D. Nhau.

Hướng dẫn giải:

“Đánh nhau” là động từ Làm nhau bị đau đớn bằng cách đấm vào nhau; chiến đấu.

D. Đôi mắt.

Hướng dẫn giải:

Đôi mắt là danh từ chỉ cơ quan để nhìn của người hay động vật, giúp phân biệt được màu sắc, hình dáng; thường được coi là biểu tượng của cái nhìn của con người

B. Đôi chân.

Hướng dẫn giải:

“Đôi chân” là danh từ chỉ bộ phận dưới cùng của cơ thể người hay động vật, dùng để đi, đứng, chạy, nhảy, v.v. Dùng theo nghĩa gốc.

C. Đầu đũa.

Hướng dẫn giải:

Từ “đầu” trong “đầu đũa” có nghĩa là phần trước nhất hoặc phần trên cùng của một số vật Dùng theo nghĩa chuyển.

C. Tổ em có chín học sinh.

Hướng dẫn giải:

Từ “chín” trong câu “Tổ em có chín học sinh” từ chín chỉ số lượng học sinh.

D. Miệng hố được che đậy rất kĩ càng, đây chính là cái bẫy để bắt thú dữ.

Hướng dẫn giải:

Từ “miệng” trong từ “miệng hố” có nghĩa là phần trên cùng, ngoài cùng, thông với bên ngoài của vật có chiều sâu.

C. Khi làm vệ sinh cá nhân buổi sáng, đánh răng xong đừng quên vệ sinh lưỡi.

Hướng dẫn giải:

Từ “lưỡi” trong câu “Khi làm vệ sinh cá nhân buổi sáng, đánh răng xong đừng quên vệ sinh lưỡi” là danh từ chỉ bộ phận mềm trong miệng, dùng để đón và nếm thức ăn, và ở người còn dùng để phát âm

C. Hôm nào cũng vậy, cả gia đình tôi lại cùng nhau ăn bữa cơm tối rất vui vẻ.

Hướng dẫn giải:

Từ “ăn” trong câu “Hôm nào cũng vậy, cả gia đình tôi lại cùng nhau ăn bữa cơm tối rất vui vẻ” là động từ, tự cho vào cơ thể thức nuôi sống

C. Hoa quả.

Hướng dẫn giải:

“Hoa quả” là danh từ chỉ quả cây dùng để ăn (nói khái quát).

B. Ăn ý – ăn rơ.

Hướng dẫn giải:

“ăn ý” và “ăn rơ” đều là tính từ có nghĩa là hợp ý với nhau, tạo ra sự nhất trí trong hành động, lời nói

B. Bộ phận để bay của chim, dơi, côn trùng, rộng bản, thành đôi đối xứng nhau ở hau bên thân mình và có thể mở ra, khép vào.

Hướng dẫn giải:

A. Bộ phận của cơ thể người, từ vai đến cổ tay ở hai bên thân mình. Nghĩa chuyển.

B. Bộ phận để bay của chim, dơi, côn trùng, rộng bản, thành đôi đối xứng nhau ở hau bên thân mình và có thể mở ra, khép vào. Nghĩa gốc.

C. Khoảng đất dài và rộng. Nghĩa chuyển.

D. Bộ phận của hoa, mỏng và dẹt, có màu sắc. Nghĩa chuyển.

Đáp án:

A. Lối thông tự nhiên với bên ngoài.

Hướng dẫn giải:

“Cửa” có nghĩa là lối thông tự nhiên với bên ngoài.

Đáp án đúng: B. Là từ có một nghĩa gốc và một hay nhiều nghĩa chuyển có mối liên hệ mật thiết với nhau.

Hướng dẫn giải: Từ đa nghĩa là từ có nhiều nghĩa, trong đó các nghĩa này bao gồm nghĩa gốc (nghĩa ban đầu) và các nghĩa chuyển có sự liên tưởng, gắn kết chặt chẽ với nghĩa gốc.

Đáp án đúng: C. Chân của người, động vật hoặc chân bàn, chân núi, chân tường.

Hướng dẫn giải: Từ "chân" là từ đa nghĩa vì nó có thể chỉ bộ phận cơ thể người/động vật (chân người, chân chó) hoặc chỉ phần dưới cùng của một vật (chân bàn, chân núi).

Đáp án đúng: A. Cơ quan ở trên mặt người và động vật dùng để nhìn, quan sát mọi vật.

Hướng dẫn giải: Nghĩa gốc là nghĩa xuất hiện đầu tiên, làm cơ sở để suy ra các nghĩa khác. "Mắt" để chỉ cơ quan thị giác của người và động vật là nghĩa gốc.

Đáp án đúng: A. Là một kim loại quý có màu vàng đặc trưng dùng làm đồ trang sức có giá trị cao.

Hướng dẫn giải: Trong câu này, từ "vàng" chỉ một kim loại quý hiếm (vàng ta, vàng tây), đây chính là nghĩa gốc ban đầu của từ "vàng".

Đáp án đúng: B. Đàn chim én chao lượn bay lượn trên bầu trời cao trong xanh vào mùa xuân.

Hướng dẫn giải: "Bay" chỉ hoạt động di chuyển trên không bằng đôi cánh của chim chóc là nghĩa gốc. Các trường hợp còn lại đều là nghĩa chuyển.

Đáp án đúng: D. Xe hơi chở hành khách đi qua tuyến đường cao tốc.

Hướng dẫn giải: "Xe hơi" là danh từ chỉ một loại phương tiện giao thông cụ thể, chỉ có một nghĩa duy nhất. Các từ còn lại (đi, ăn, chạy) đều là những từ đa nghĩa rất phổ biến.

Đáp án đúng: B. Cốc nước cam buổi sáng mẹ vừa pha uống rất vừa miệng, ngọt.

Hướng dẫn giải: "Ngọt" chỉ vị giác giống như đường hoặc mật ong là nghĩa gốc. Các đáp án A, C, D dùng "ngọt" theo nghĩa chuyển (chỉ âm thanh, cảm giác).

Đáp án đúng: B. Nghĩa gốc ban đầu làm cơ sở cho mọi liên tưởng.

Hướng dẫn giải: Nghĩa gốc luôn là cơ sở, là điểm xuất phát để người nói liên tưởng và tạo ra các nghĩa chuyển mới có nét tương đồng.

Đáp án đúng: B. Nghĩa chuyển chỉ nải chuối có hình dáng xếp tỏa ra giống như bàn tay.

Hướng dẫn giải: "Bàn tay" vốn chỉ bộ phận cơ thể người. Dùng từ "tay" để chỉ nải chuối (nải chuối còn gọi là bàn tay chuối) là một nghĩa chuyển dựa trên nét tương đồng về hình dáng.

Đáp án đúng: A. Là nghĩa xuất hiện sau và được suy ra từ nghĩa gốc dựa trên mối liên hệ tương đồng.

Hướng dẫn giải: Nghĩa chuyển là nghĩa hình thành sau, dựa trên sự so sánh, liên tưởng có điểm tương đồng với nghĩa gốc ban đầu của từ.

Đáp án đúng: D. Cửa hàng tạp hóa của cô hàng xóm dạo này bán rất chạy hàng hóa.

Hướng dẫn giải: Ở đáp án D, "bán chạy" dùng từ "chạy" với nghĩa chuyển (hàng hóa tiêu thụ nhanh, trôi chảy). Các đáp án A, B, C đều chỉ sự di chuyển (nghĩa gốc).

Đáp án đúng: C. Chỉ cử động chậm chạp, khó nhọc của cơ thể do tuổi già sức yếu.

Hướng dẫn giải: Trong ngữ cảnh miêu tả dáng đi của người già ("bước đi rất nặng nề"), từ "nặng" mang nghĩa chuyển chỉ sự khó nhọc, mệt mỏi trong vận động cơ thể.

Đáp án đúng: C. Chiếc đồng hồ treo tường nhà em bị hỏng nên đã đứng kim từ chiều.

Hướng dẫn giải: Kim đồng hồ "đứng" là nghĩa chuyển chỉ trạng thái ngừng hoạt động, không di chuyển nữa. Các đáp án A, B, D là nghĩa gốc (giữ thân ở tư thế thẳng).

Đáp án đúng: A. Câu (1) mang nghĩa gốc, còn câu (2) mang nghĩa chuyển.

Hướng dẫn giải: Câu (1) "mũi" chỉ bộ phận cơ thể người (nghĩa gốc). Câu (2) "mũi đảo" chỉ phần đất nhô ra biển, mượn hình dáng cái mũi để chỉ phần nhọn phía trước (nghĩa chuyển).

Đáp án đúng: C. Chiếc đồng hồ đeo tay của em hôm nay bỗng nhiên không chịu đi nữa.

Hướng dẫn giải: Đồng hồ "không chịu đi" là nghĩa chuyển chỉ hoạt động chạy, nhích kim của đồng hồ. Các đáp án còn lại là nghĩa gốc chỉ sự di chuyển dời chân.

Đáp án đúng: B. Chỉ sự lan rộng, bám sâu vào bên trong một cách mạnh mẽ, chắc chắn.

Hướng dẫn giải: Trong ngữ cảnh "bão ăn sâu vào đất liền", từ "ăn" mang nghĩa chuyển chỉ sự thâm nhập, lan rộng và bám sâu vào một không gian nào đó.

Đáp án đúng: C. Lời động viên chân thành của cô giáo làm em cảm thấy ấm lòng lên.

Hướng dẫn giải: "Ấm lòng" là nghĩa chuyển chỉ cảm giác vui vẻ, được che chở, an ủi về mặt tinh thần. Các đáp án A, B, D chỉ nhiệt độ vật lý (nghĩa gốc).

Đáp án đúng: A. Là danh từ chỉ vùng không gian bị che khuất khỏi ánh sáng trực tiếp.

Hướng dẫn giải: Từ "bóng" (bóng cây) là danh từ chỉ vùng không gian râm mát không bị ánh nắng chiếu trực tiếp, đây là nét nghĩa quen thuộc trong tiếng Việt.

Đáp án đúng: C. Các nghĩa chuyển luôn có mối liên hệ logic, gắn kết chặt chẽ với nghĩa gốc.

Hướng dẫn giải: Bản chất của từ đa nghĩa là các nghĩa chuyển phát triển từ nghĩa gốc thông qua sự liên tưởng, so sánh dựa trên nét tương đồng, chúng có mối liên hệ mật thiết với nhau.

Đáp án đúng: B. Con ngựa chạy rất nhanh / Cửa hàng tạp hóa bán rất chạy hàng hóa.

Hướng dẫn giải: Từ "chạy" ở cả hai vế là một từ duy nhất mang hai nghĩa khác nhau (nghĩa gốc di chuyển bằng chân và nghĩa chuyển tiêu thụ nhanh), tạo thành từ đa nghĩa.

Đáp án đúng: B. Mang nghĩa chuyển chỉ sự tươi trẻ, sức sống tràn trề; là từ đa nghĩa.

Hướng dẫn giải: Từ "xuân" thứ hai được dùng theo nghĩa chuyển (tượng trưng cho tuổi trẻ, sức sống mới, sự phơi phới), đây là cách dùng từ đa nghĩa rất hay trong thơ ca Bác Hồ.

Đáp án đúng: A. Câu (1) chỉ độ bền vật lý; câu (2) chỉ sự kiên định, vững vàng trong ý chí.

Hướng dẫn giải: Từ "cứng" ở câu (1) chỉ vật chất không bị biến dạng khi tác dụng lực (nghĩa gốc). Sang câu (2), "cứng" chuyển nghĩa chỉ phẩm chất tinh thần kiên quyết, không nhượng bộ.

Đáp án đúng: C. Sau lỗi lầm ngày hôm qua, tâm trạng của em vô cùng nặng nề, ray rứt.

Hướng dẫn giải: Ở câu C, từ "nặng nề" diễn tả trạng thái tâm lý dằn vặt, buồn bã bên trong con người. Đây là tầng nghĩa chuyển mang tính trừu tượng sâu sắc nhất so với các câu còn lại.

Đáp án đúng: B. Từ "đường" ở câu (1) và (2) có quan hệ đa nghĩa, còn câu (3) là từ đồng âm.

Hướng dẫn giải: "Đường" (lối đi) ở (1) và "đường lối" (phương châm chính sách) ở (2) có mối liên hệ chuyển nghĩa. Riêng "đường" (chất ngọt) ở (3) là từ đồng âm khác nghĩa hoàn toàn.

Đáp án đúng: B. Nghĩa chuyển chỉ tình yêu thương bao la, rộng lớn và sự chở che đùm bọc.

Hướng dẫn giải: "Ôm" vốn là hành động vật lý bằng tay (nghĩa gốc). Trong thơ Tố Hữu, "Bác ôm cả non sông" là nghĩa chuyển nghệ thuật tuyệt vời, thể hiện tình yêu bao la và sự bao dung của Bác.

Đáp án đúng: B. Dòng sông quê hương hiền hòa uốn mình ôm lấy những xóm làng trù phú.

Hướng dẫn giải: Từ "ôm" kết hợp với hình ảnh "dòng sông uốn mình" tạo nên một từ đa nghĩa mang tính nhân hóa nghệ thuật cao, miêu tả con sông như một con người đầy tình cảm.

Đáp án đúng: A. Từ đa nghĩa các nghĩa phải có mối liên hệ gần gũi với nhau; từ đồng âm các nghĩa hoàn toàn không liên quan gì đến nhau.

Hướng dẫn giải: Tiêu chuẩn cốt lõi để phân biệt từ đa nghĩa và từ đồng âm chính là dựa vào mối liên hệ về nghĩa (từ đa nghĩa có sự liên thông nghĩa gốc - nghĩa chuyển, từ đồng âm thì ngẫu nhiên trùng âm thanh).

Đáp án đúng: B. "Nguồn" trong câu mang nghĩa chuyển sâu sắc chỉ cội nguồn, tổ tiên và ơn nghĩa.

Hướng dẫn giải: Thành ngữ sử dụng nghệ thuật ẩn dụ: từ "nguồn" (nơi nước chảy ra) được chuyển nghĩa sang lĩnh vực đạo đức để chỉ cội nguồn ơn nghĩa, tổ tiên của dân tộc ta.

Đáp án đúng: B. Chúng đều là các nghĩa chuyển độc đáo, mở rộng biên độ ý nghĩa theo hướng chuyên môn hóa hoạt động.

Hướng dẫn giải: Tiếng Việt rất phong phú, từ "tay" qua các nghĩa chuyển đã tạo nên các tổ hợp từ chỉ người làm việc (tay sai), trình độ kỹ thuật (tay nghề), hoặc vai trò quản lý (tay hòm chìa khóa).

Đáp án đúng: B. Nắm vững phương pháp phân biệt nghĩa gốc và nghĩa chuyển, hiểu rõ mối quan hệ logic giữa các nghĩa để sử dụng từ chính xác, sinh động trong giao tiếp và viết văn.

Hướng dẫn giải: Mục đích cốt lõi của bài học là giúp học sinh nhận diện và phân biệt đúng nghĩa gốc, nghĩa chuyển của từ đa nghĩa, từ đó vận dụng linh hoạt, giàu hình ảnh vào việc viết câu, tạo đoạn văn.