118 câu trắc nghiệm Ôn tập giữa học kì I (có đáp án)

A. Ma Văn Kháng.

Hướng dẫn giải:

Cuối văn bản có ghi tên tác giả: “Theo Ma Văn Kháng”

B. Hội họa.

Hướng dẫn giải:

Trong văn bản có chi tiết: “Bống là một cô bé có tài hội hoạ”

D. Bác Lan.

Hướng dẫn giải:

Trong văn bản có chi tiết: “Bống là một cô bé có tài hội hoạ. Người phát hiện ra điều này trước nhất là bác Lan, chị gái của bố Bống. Thực ra, lúc đầu bác Lan chỉ thấy hơi là lạ, vì con bé mới học tiểu học mà sao nó lại mê vẽ thế. Nó vẽ như người ta thở, như người ta nhìn, như người ta nghe. Nó vẽ các nàng tiên, các cô công chúa, các chàng công tử.”

A. Bác Lan.

Hướng dẫn giải:

Trong văn bản có chi tiết: “Bác Lan đưa tranh của Bống cho ông hoạ sĩ Phan xem để hỏi ý kiến.”

B. Nhiều bức tranh cùng loại, xếp chồng lên nhau một cách ngay ngắn.

Hướng dẫn giải:

Xấp tranh: nhiều bức tranh cùng loại, xếp chồng lên nhau một cách ngay ngắn.

D. Con chó, con mèo, cây cau, chân dung bố mẹ Bống.

Hướng dẫn giải:

Trong văn bản có chi tiết: “Bác Lan đưa tranh của Bống cho ông hoạ sĩ Phan xem để hỏi ý kiến. Ông hoạ sĩ xem cả xấp tranh vẽ con chó, con mèo, cây cau, chân dung bố và mẹ Bống thì tặc tặc lưỡi trầm trổ:“Chà chà! Vẽ như đồng cỏ đến kì nở hoa! Vẽ được lắm, được lắm!”.

A. Tí để gà con bú.

Hướng dẫn giải:

Trong văn bản có chi tiết: “Ông trố mắt, chỉ từng bức:

- Sao dưới bụng con gà mái mẹ lại có một hàng chấm chấm?

- Đó là tí của nó ạ. Không có tí, gà con bú mẹ sao được ạ.”

C. Có ý nói phải coi chừng, mang tính đe dọa.

Hướng dẫn giải:

Giờ hồn: có ý nói phải coi chừng, mang tính đe doạ.

A. Bống vẽ rất giống.

Hướng dẫn giải:

Trong văn bản có chi tiết: “Cái Bống rất hay vẽ, nhưng đáng chú ý hơn là nó vẽ rất giống. Con mèo Kết ra con mèo Kết. Con chó Lu ra con chó Lu. Cây cau ra cây cau. Bố Lít nó ra bố Lít. Mẹ Phít nó cũng chẳng lẫn được với ai, cái mặt tròn như đồng xu với hai con mắt lá răm.”

D. Cái mặt tròn như đồng xu với hai con mắt lá răm.

Hướng dẫn giải:

Trong văn bản có chi tiết: “Mẹ Phít nó cũng chẳng lẫn được với ai, cái mặt tròn như đồng xu với hai con mắt lá răm.”

C. Thể hiện tài năng hội họa cùng trí tưởng tượng phong phú của Bống.

Hướng dẫn giải:

Bài đọc kể về Bống là một cô bé có tài hội họa. Điều đáng chú ý là Bống vẽ rất giống. Không chỉ vậy Bống còn có trí tưởng tượng rất phong phú. Nhờ vậy những bức tranh của em rất sinh động và được ông họa sĩ Phan khen.

B. Nàng tiên, cô công chúa, chàng hoàng tử.

Hướng dẫn giải:

Danh từ là những từ chỉ sự vật (người, vật, hiện tượng, khái niệm hoặc đơn vị).

B. Trầm trồ.

Hướng dẫn giải:

Trầm trồ: thốt ra lời khen ngợi với vẻ ngạc nhiên, thán phục.

C. Trố mắt.

Hướng dẫn giải:

Trong văn bản có chi tiết: “Bống đưa cho ông cả tập tranh giấu trong cặp. Ông trố mắt, chỉ từng bức”.

B. Từ láy.

Hướng dẫn giải:

Từ láy là từ phức do hai hay nhiều tiếng có âm đầu hoặc vần (hoặc cả âm đầu và vần) giống nhau tạo thành. Các tiếng tạo thành từ láy, chỉ có một tiếng có nghĩa hoặc tất cả các tiếng đều không có nghĩa (phân biệt với từ ghép có sự trùng lặp về ngữ âm).

C. Chị gái của bố Bống

Hướng dẫn giải:

Trong văn bản có chi tiết: “Bống là một cô bé có tài hội hoạ. Người phát hiện ra điều này trước nhất là bác Lan, chị gái của bố Bống.”

C. Chị gái của bố Bống

Hướng dẫn giải:

Bống là một cô bé có tài hội hoạ. Người phát hiện ra điều này trước nhất là bác Lan, chị gái của bố Bống. Thực ra, lúc đầu bác Lan chỉ thấy hơi là lạ, vì con bé mới học tiểu học mà sao nó lại mê vẽ thế. Nó vẽ như người ta thở, như người ta nhìn, như người ta nghe. Nó vẽ các nàng tiên, các cô công chúa, các chàng công tử.

A. So sánh

Hướng dẫn giải:

So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng đê làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

A. "Chà chà! Vẽ như đồng cỏ đến kì nở hoa! Vẽ được lắm, được lắm!"

Hướng dẫn giải:

Trong văn bản có chi tiết: “Bác Lan đưa tranh của Bống cho ông hoạ sĩ Phan xem để hỏi ý kiến. Ông hoạ sĩ xem cả xấp tranh vẽ con chó, con mèo, cây cau, chân dung bố và mẹ Bống thì tặc tặc lưỡi trầm trổ:“Chà chà! Vẽ như đồng cỏ đến kì nở hoa! Vẽ được lắm, được lắm!”

A. Vì Bống chỉ mới học tiểu học

Hướng dẫn giải:

Trong văn bản có chi tiết: “Bống là một cô bé có tài hội hoạ. Người phát hiện ra điều này trước nhất là bác Lan, chị gái của bố Bống. Thực ra, lúc đầu bác Lan chỉ thấy hơi là lạ, vì con bé mới học tiểu học mà sao nó lại mê vẽ thế. Nó vẽ như người ta thở, như người ta nhìn, như người ta nghe. Nó vẽ các nàng tiên, các cô công chúa, các chàng công tử.”

B. Nhân hoá.

Hướng dẫn giải:

Nhân hóa là gọi vật hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật,… bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người làm cho thế giới loài vật, đồ vật, cây cối,… trở nên gần gũi với con người, đồng thời biểu thị được những suy nghĩ, tình cảm của con người.

Đáp án đúng: C. Buổi chiều

Hướng dẫn giải: Dựa vào đoạn văn miêu tả mặt trời từ từ về phía những dãy núi mờ xa và màu áo của bạn nhỏ nhuốm vàng ánh hoàng hôn, thời điểm bạn nhỏ ngắm cảnh đồng là buổi chiều.

Đáp án đúng: B. Siêng năng

Hướng dẫn giải: "Siêng năng" là từ đồng nghĩa với "chăm chỉ", chỉ tính đức tính chịu khó làm việc. Các từ còn lại có sắc thái ý nghĩa khác (chăm chút, bảo vệ, trông nom).

Đáp án đúng: A. Bênh vực

Hướng dẫn giải: "Che chở" và "bênh vực" đều chỉ hành động bảo vệ, che chở cho người khác khỏi bị hại hoặc bị bắt nạt.

Đáp án đúng: A. Vàng xuộm, vàng hoe, vàng ối

Hướng dẫn giải: Trong đoạn văn của Tô Hoài miêu tả cảnh mùa đông, các từ ngữ chỉ màu sắc vàng rất phong phú như: vàng xuộm, vàng hoe, vàng ối, vàng tươi, vàng chói,...

Đáp án đúng: A. So sánh

Hướng dẫn giải: Tác giả sử dụng nhiều hình ảnh so sánh sinh động (như những chuỗi tràng hạt bồ đề treo lơ lửng, như những đuôi áo, vạt áo) để miêu tả màu sắc của lúa chín.

Đáp án đúng: A. Nghĩa gốc

Hướng dẫn giải: "Ngọn" trong "ngọn cây" chỉ phần cao nhất của cây, đây là nghĩa gốc vốn có của từ.

Đáp án đúng: B. Nghĩa chuyển

Hướng dẫn giải: "Ngọn lửa" là cách gọi chuyển nghĩa dựa trên hình dáng nhọn vút lên của ngọn lửa tương tự ngọn cây, ngọn núi.

Đáp án đúng: A. Nghĩa gốc

Hướng dẫn giải: "Gốc cam" chỉ phần dưới của cây cắm sâu vào đất, là phần gốc thực vật - nghĩa gốc của từ.

Đáp án đúng: B. Nghĩa chuyển

Hướng dẫn giải: "Gốc Việt" chỉ cội nguồn, xuất xứ của con người, đây là nghĩa chuyển của từ gốc.

Đáp án đúng: B. Phải tự kiếm ăn một mình cho quen đi, không nên ỷ lại

Hướng dẫn giải: Đoạn trích nêu rõ lời mẹ dế dạy: "Phải như thế, để các con biết kiếm ăn một mình cho quen đi, không nên ỷ lại".

Đáp án đúng: C. Cảm thấy khoan khoái, vì được ở một mình nơi thoáng đãng, mát mẻ

Hướng dẫn giải: Dế út không buồn mà trái lại còn lấy làm khoan khoái vì được ở một mình nơi thoáng đãng, mát mẻ và thấm thảm ơn mẹ.

Đáp án đúng: A. So sánh với người, với trời, với đất ngày đêm vất vả

Hướng dẫn giải: Bài thơ thể hiện sự gắn bó, thân thiết giữa vườn cây trái với con người qua các hình ảnh "Với trời, với đất, với cây / Với người ngày đêm vất vả / Cho mình quả chín cầm tay".

Đáp án đúng: B. Những bông lúa trên cánh đồng

Hướng dẫn giải: Những bông lúa được nhân hóa qua các lời kêu gọi "Đừng có chen! Đừng có chen!", "Chín nhanh lên! Chín nhanh lên!".

Đáp án đúng: A. Làm cho cảnh vật trở nên sinh động, gần gũi và có hồn hơn

Hướng dẫn giải: Nhân hóa giúp các sự vật vô tri (bông lúa) trở nên có cảm xúc, tâm trạng và hoạt động như con người, làm cho khung cảnh thêm sinh động.

Đáp án đúng: B. Vì cánh đồng lúa chín mênh mông, vàng chói lọi, sóng lúa nhấp nhô như sóng biển

Hướng dẫn giải: Cảnh đồng lúa chín rộng lớn, sóng lúa dập dờn tạo cảm giác như một hồ nước mênh mông hoặc biển vàng dập dềnh sóng nước.

Đáp án đúng: A. Biết vui chung với niềm vui của vạn vật, của cộng đồng sẽ mang lại niềm vui cho chính mình

Hướng dẫn giải: Câu văn thể hiện triết lý sống đẹp: sẻ chia và hòa mình vào niềm vui chung (như niềm vui được mùa của cánh đồng) sẽ làm tâm hồn ta thanh thản và hạnh phúc.

Đáp án đúng: C. Chín

Hướng dẫn giải: Từ "chín" có nhiều nghĩa (lúa chín, thức ăn chín, chín chắn, suy nghĩ chín,...), là từ đa nghĩa tiêu biểu.

Đáp án đúng: B. Quả hoặc lúa ở giai đoạn phát triển đầy đủ, có màu vàng hoặc đỏ, thơm ngon

Hướng dẫn giải: Dựa vào ngữ cảnh "lúa chín vàng", từ "chín" ở đây chỉ giai đoạn phát triển của hạt lúa.

Đáp án đúng: B. Sự tinh thông, am hiểu sâu sắc và làm thành thạo một nghề

Hướng dẫn giải: Trong câu tục ngữ này, "chín" chỉ mức độ thành thạo, vững vàng, chuyên sâu trong công việc hoặc nghề nghiệp.

Đáp án đúng: B. Dùng để xưng hô hoặc thay thế cho danh từ, động từ, tính từ để tránh lặp từ

Hướng dẫn giải: Đại từ dùng để trỏ người, sự vật hoặc dùng để thay thế cho danh từ, động từ, tính từ trong câu.

Đáp án đúng: A. Cần cù, chịu khó, siêng năng, chuyên cần

Hướng dẫn giải: Đây là các từ có nghĩa gần giống nhau hoặc giống nhau hoàn toàn, cùng chỉ đức tính làm việc chăm chỉ.

Đáp án đúng: A. Nhân hóa và so sánh

Hướng dẫn giải: Các bài thơ thiên nhiên thường dùng nhân hóa và so sánh để thổi hồn vào thiên nhiên, giúp các sự vật trở nên sinh động.

Đáp án đúng: A. Dựa vào từ điển và sự phát triển ý nghĩa của từ qua thời gian (nghĩa ban đầu và nghĩa được suy ra từ nghĩa gốc).

Hướng dẫn giải: Nghĩa gốc là nghĩa xuất hiện đầu tiên, làm cơ sở để suy ra các nghĩa khác. Nghĩa chuyển là nghĩa được hình thành trên cơ sở nghĩa gốc.

Đáp án đúng: B. Không gian xanh mát, huyền bí và đầy sức sống của khu rừng với muôn loài thú

Hướng dẫn giải: Bài đọc miêu tả vẻ đẹp kỳ diệu, thanh bình và trù phú của rừng xanh.

Đáp án đúng: A. Giúp bức tranh thiên nhiên hiện lên cụ thể, sinh động và rực rỡ sắc màu

Hướng dẫn giải: Từ ngữ chỉ màu sắc giúp tạo hình ảnh thị giác mạnh mẽ, làm nổi bật bức tranh phong cảnh.

Đáp án đúng: B. Chú ý các từ ngữ miêu tả hình ảnh, âm thanh, màu sắc và cảm xúc bộc lộ qua bài thơ

Hướng dẫn giải: Để cảm nhận thơ, người đọc cần phân tích các hình ảnh nghệ thuật và từ ngữ biểu cảm mà tác giả gửi gắm.

Đáp án đúng: D. Xanh

Hướng dẫn giải: "Xanh" là từ do một tiếng có nghĩa tạo thành (từ đơn). Các từ còn lại là từ ghép.

Đáp án đúng: A. Ca ngợi vẻ đẹp của thiên nhiên và những kỉ niệm tuổi thơ trong sáng, hồn nhiên

Hướng dẫn giải: Chủ đề tập trung vào thế giới tuổi thơ tươi đẹp và thiên nhiên kì thú xung quanh chúng ta.

Đáp án đúng: A. Nghĩa gốc

Hướng dẫn giải: "Ngọn cỏ" chỉ phần đầu nhô lên của cây cỏ, đây là nghĩa gốc của từ "ngọn".

Đáp án đúng: B. Lười biếng

Hướng dẫn giải: "Lười biếng" mang ý nghĩa trái ngược với nhóm từ còn lại (siêng năng, chăm chỉ, cần cù).

Đáp án đúng: B. xuộm lại

Hướng dẫn giải: Dựa vào đoạn văn miêu tả mùa đông của Tô Hoài trong bài học, câu chính xác là "Màu lúa chín dưới đống vàng xuộm lại".

Đáp án đúng: B. Mẹ mới mua cho em một quyển vở mỏng năm mươi lá.

Hướng dẫn giải: "Lá" trong "lá vở" là nghĩa chuyển dựa trên đặc điểm mỏng, phẳng giống chiếc lá cây. Các câu A, C, D dùng nghĩa gốc.

Đáp án đúng: C. Nhiều người gốc Việt đã về Việt Nam làm việc.

Hướng dẫn giải: Từ "gốc" trong "gốc Việt" mang nghĩa chuyển (chỉ nguồn gốc, xuất xứ). Các từ khác mang nghĩa gốc.

Đáp án đúng: B. Mẹ để lại một ít ngọn cỏ non trước cửa hang để dế út có thức ăn sẵn trong vài ngày nếu còn bỡ ngỡ.

Hướng dẫn giải: Chi tiết mẹ dắt vào hang rồi bỏ lại ít ngọn cỏ non trước cửa thể hiện sự quan tâm, lo lắng chu đáo của người mẹ đối với con khi ra ở riêng.

Đáp án đúng: A. Đỏ, tươi ngời

Hướng dẫn giải: Từ "đỏ" và từ "tươi ngời" (miêu tả màu sắc tươi tắn của quả) là các từ ngữ chỉ màu sắc/sắc thái màu trong đoạn thơ.

Đáp án đúng: C. Vườn táo được so sánh ngầm và gắn với hình ảnh mặt trời, quả mặt trăng

Hướng dẫn giải: Tựa đề và nội dung bài thơ so sánh khu vườn và quả táo với hình ảnh rực rỡ của mặt trời, mặt trăng.

Đáp án đúng: B. Giúp liên kết câu, tránh lặp từ ngữ quá nhiều lần và làm cho đoạn văn trôi chảy hơn

Hướng dẫn giải: Tác dụng của đại từ trong văn bản là liên kết câu và tránh lặp từ ngữ, tạo sự mạch lạc.

Đáp án đúng: B. Mẹ nấu nồi thịt kho đã mềm và chín nhừ.

Hướng dẫn giải: Từ "chín" ở câu B chỉ thức ăn đã qua đun nấu đến độ ăn được. Các câu còn lại mang nghĩa chuyển.

Đáp án đúng: B. Nụ cười tươi tắn nở trên môi của bé thơ.

Hướng dẫn giải: "Nụ cười" là nghĩa chuyển (mượn hình ảnh nụ hoa sắp nở để chỉ nét cười mới chớm nở trên môi). Các câu A, C, D dùng nghĩa gốc.

Đáp án đúng: B. Nêu ngắn gọn cốt truyện, các sự việc chính và kết quả của câu chuyện bằng lời văn của mình.

Hướng dẫn giải: Tóm tắt truyện là cô đọng lại các ý chính, sự việc cốt lõi của câu chuyện một cách ngắn gọn.

Đáp án đúng: A. Sự gắn bó, hòa nhập tâm hồn và tình yêu thiết tha của bạn nhỏ đối với thiên nhiên, đồng lúa.

Hướng dẫn giải: Tiếng cánh đồng xôn xao và sự đối thoại của bạn nhỏ cho thấy sự giao cảm sâu sắc giữa con người và thiên nhiên.

Đáp án đúng: B. Cánh đồng lúa đang vào mùa gặt chen chúc, rộn ràng, sinh động như một lớp học hoặc đám đông náo nhiệt.

Hướng dẫn giải: Lời kêu "Đừng có chen!" thể hiện sự chen chúc, san sát và rộn rã của những bông lúa chín vàng.

Đáp án đúng: C. Cần cù

Hướng dẫn giải: "Cần cù" có thể thay thế hoàn hảo cho "chăm chỉ" mà không làm thay đổi ý nghĩa câu văn.

Đáp án đúng: B. Vấn đề này khá phức tạp, chúng ta cần phải suy nghĩ thật chín rồi hãy quyết định.

Hướng dẫn giải: "Suy nghĩ thật chín" nghĩa là suy nghĩ thấu đáo, cẩn trọng, trưởng thành trước khi hành động.

Đáp án đúng: A. Vàng xuộm, vàng hoe, vàng ối, vàng tươi, vàng chói

Hướng dẫn giải: Đoạn văn của Tô Hoài tập trung miêu tả sắc vàng phong phú của mùa đông vùng nông thôn.

Đáp án đúng: B. Sử dụng vô cùng tinh tế, phong phú, phân biệt rõ các sắc thái vàng khác nhau của cảnh vật.

Hướng dẫn giải: Tô Hoài đã dùng hàng loạt từ ghép chỉ sắc thái vàng (vàng xuộm, vàng hoe, vàng ối,...) để tái hiện bức tranh vô cùng sinh động.

Đáp án đúng: A. Chăm chỉ

Hướng dẫn giải: "Chăm chỉ" là từ ghép tổng hợp gồm các tiếng có ý nghĩa gần nhau, cùng chỉ một tính chất.

Đáp án đúng: A. Các câu đặt phải rõ nghĩa, thể hiện rõ ràng sắc thái nghĩa gốc và nghĩa chuyển của từ đó.

Hướng dẫn giải: Yêu cầu của bài tập phân biệt nghĩa là câu văn phải làm nổi bật được sự khác biệt về nghĩa của từ trong các ngữ cảnh khác nhau.

Đáp án đúng: B. Vì dế út cảm nhận được sự tự lập, không gian riêng tư rộng rãi và tình yêu thương, sự chuẩn bị chu đáo của mẹ.

Hướng dẫn giải: Sự khoan khoái của dế út đến từ cảm giác tự do, tự lập và sự thấu hiểu tình cảm của người mẹ.

Đáp án đúng: B. Sự ấm áp, rực rỡ, giàu sức sống và nên thơ của khu vườn cây trái.

Hướng dẫn giải: Hình ảnh so sánh độc đáo mang lại cảm giác ấm áp, tươi vui, rực rỡ ánh sáng của khu vườn.

Đáp án đúng: B. Có thể tưởng tượng, kể thêm diễn biến tâm trạng, lời thoại hoặc hành động phù hợp nhưng vẫn giữ cốt truyện gốc.

Hướng dẫn giải: Kể sáng tạo đòi hỏi học sinh biết tưởng tượng thêm tâm trạng, chi tiết sinh động nhưng không làm sai lệch cốt truyện ban đầu.

Đáp án đúng: A. Sắp xếp theo trình tự không gian (từ xa đến gần, từ bao quát đến chi tiết) hoặc trình tự thời gian (từ sáng đến chiều).

Hướng dẫn giải: Trình tự quan sát không gian và thời gian giúp bài văn miêu tả cảnh vật mạch lạc, logic và sinh động.

Đáp án đúng: A. Nhân hóa và so sánh

Hướng dẫn giải: Câu văn vừa có sự liên tưởng so sánh (như trên con thuyền giữa biển màu vàng), vừa có sự cảm nhận tinh tế mang tính nhân hóa về không gian cánh đồng.

Đáp án đúng: A. Vốn từ phong phú hơn, biết cách lựa chọn từ ngữ chính xác, sinh động khi viết văn và giao tiếp.

Hướng dẫn giải: Luyện tập từ đồng nghĩa giúp mở rộng vốn từ và nâng cao kỹ năng diễn đạt.

Đáp án đúng: C. Cam trong vườn đã chín vàng rực.

Hướng dẫn giải: "Cam chín" chỉ trạng thái phát triển tự nhiên của quả cây, là nghĩa gốc của từ chín (khi áp dụng cho hoa quả, nông sản). (Lưu ý: theo quan niệm từ vựng học, nghĩa gốc của chín thường chỉ thức ăn hoặc quả đạt độ trưởng thành ăn được, câu B và C đều là nghĩa gốc cơ bản, tuy nhiên câu C gắn với quả trên cây - nét nghĩa nguyên thủy phổ biến nhất).

Đáp án đúng: A. Sức sống mãnh liệt và sự biến đổi màu sắc kì diệu của cây cối trong tiết trời mùa đông.

Hướng dẫn giải: Miêu tả chi tiết lá sắn, tàu đu đủ chuyển sang màu vàng tươi cho thấy bức tranh thiên nhiên mùa đông giàu sức sống và sinh động.

Đáp án đúng: B. Trên gương mặt mẹ phảng phất nụ cười hiền hậu.

Hướng dẫn giải: "Nụ cười" là cách dùng từ "nụ" theo nghĩa chuyển.

Đáp án đúng: A. Kiểm tra, củng cố và hệ thống hóa lại các kiến thức về đọc hiểu, từ vựng (từ đồng nghĩa, từ đa nghĩa, nghĩa gốc - nghĩa chuyển), đại từ và kỹ năng viết đoạn văn, bài văn đã học.

Hướng dẫn giải: Phần ôn tập giữa kì nhằm tổng kết, củng cố kiến thức kĩ năng cốt lõi đã học từ tuần 1 đến tuần 9.

Đáp án đúng: B. Văn bản sẽ bị đơn điệu, mất đi tính tinh tế, sự phong phú và bức tranh thiên nhiên sẽ trở nên nhạt nhòa, kém sức hút.

Hướng dẫn giải: Việc dùng đa dạng các từ chỉ sắc thái vàng là "thủ pháp nghệ thuật đỉnh cao" của Tô Hoài giúp cá thể hóa từng loại sự vật; nếu thay bằng một từ duy nhất, đoạn văn sẽ mất đi giá trị miêu tả tinh tế.

Đáp án đúng: B. Phải biết sẻ chia, đồng cảm, biết vui với niềm vui chung của cộng đồng và thiên nhiên thì tâm hồn mới trở nên giàu có, hạnh phúc đích thực.

Hướng dẫn giản: Thông điệp nhân văn từ bài đọc ca ngợi lối sống gắn kết, biết hòa mình và sẻ chia với niềm vui lớn lao của vạn vật, cộng đồng.

Đáp án đúng: A. Nhóm từ này biểu thị thái độ tích cực, hăng hái, bền bỉ trong lao động, học tập; trong khi nhóm từ trái nghĩa biểu thị sự thụ động, lười biếng, thiếu cố gắng.

Hướng dẫn giải: Phân tích sâu sắc sắc thái ý nghĩa từ vựng giúp nhận diện rõ ranh giới giữa từ tích cực và tiêu cực trong hệ thống từ đồng nghĩa.

Đáp án đúng: B. Dựa hoàn toàn vào ngữ cảnh (câu văn, đoạn văn) mà từ đó xuất hiện để xác định nét nghĩa phù hợp.

Hướng dẫn giải: Từ đa nghĩa chỉ có thể được khu trú và xác định chính xác nghĩa khi đặt vào ngữ cảnh cụ thể.

Đáp án đúng: B. Biểu tượng của nghệ thuật giáo dục tính tự lập: yêu thương con nhưng kiên quyết rèn luyện cho con bản lĩnh tự chủ, đồng thời vẫn dành sự quan tâm, chuẩn bị chu đáo bước đầu cho con vững bước vào đời.

Hướng dẫn giải: Đây là bài học giáo dục hiện đại và sâu sắc được nhà văn Tô Hoài gửi gắm qua hình ảnh gia đình nhà dế.

Đáp án đúng: B. Dế út tự tay mở rộng hang, tự kiếm ăn thành thạo, cảm nhận sâu sắc niềm tự hào khi vượt qua thử thách và quay về thăm mẹ với một bản lĩnh hoàn toàn mới, chín chắn hơn.

Hướng dẫn giải: Chi tiết phát triển này phù hợp với logic tâm lý nhân vật và chủ đề trưởng thành, tự lập của tác phẩm.

Đáp án đúng: A. Vì từ "kêu lên" thể hiện âm thanh gấp gáp, náo nhiệt, trạng thái chen chúc khẩn trương của cánh đồng lúa đang độ chín rộ rầm rập trên đồng.

Hướng dẫn giải: Lựa chọn từ ngữ "kêu lên" tạo ấn tượng mạnh về sự náo nhiệt, khẩn trương của vạn vật vào mùa gặt hái.

Đáp án đúng: B. Tạo sự liên tưởng độc đáo, tôn vinh vẻ đẹp kỳ diệu, rực rỡ, tỏa sáng của trái cây trong vườn như những ánh dương giữa đời thực, gắn kết thiên nhiên với vũ trụ bao la.

Hướng dẫn giải: Sự kết hợp hình ảnh mang tính tưởng tượng bay bổng, nâng tầm vẻ đẹp của thiên nhiên gần gũi thành vẻ đẹp lung linh, huyền ảo.

Đáp án đúng: B. Sự phát triển tư duy của con người: lấy những hình ảnh trực quan, cụ thể trong đời sống vật chất (độ chín của quả, thức ăn) làm cơ sở để biểu thị những khái niệm trừu tượng trong đời sống tinh thần (sự chín chắn, trưởng thành).

Hướng dẫn giải: Đây là cơ chế chuyển nghĩa phổ biến dựa trên phương thức ẩn dụ trong quá trình phát triển từ vựng tiếng Việt.

Đáp án đúng: B. Thể hiện được dấu ấn cá nhân rõ nét: sử dụng hình ảnh so sánh, nhân hóa độc đáo, từ ngữ biểu cảm tinh tế, góc nhìn quan sát mới mẻ và cảm xúc chân thành.

Hướng dẫn giải: Yêu cầu vận dụng cao đòi hỏi tính sáng tạo, cá thể hóa phong cách viết và khả năng dùng từ tinh tế của học sinh.

Đáp án đúng: A. Kể theo ngôi thứ nhất (xưng "tôi"), mang đậm chất tự truyện, góc nhìn chân thực, hồn nhiên và giàu trải nghiệm cảm xúc thơ ấu.

Hướng dẫn giải: Các tác phẩm như "Tôi sống độc lập từ thuở bé", "Cánh đồng vàng" đều sử dụng ngôi kể thứ nhất giúp tăng tính chân thực và sức thuyết phục cảm xúc.

Đáp án đúng: C. Thiên nhiên và con người có mối quan hệ gắn bó máu thịt, hòa quyện; thiên nhiên là người bạn lớn nuôi dưỡng tâm hồn, tình cảm và mang lại niềm vui thiêng liêng cho con người.

Hướng dẫn giải: Xuyên suốt các bài đọc (Cánh đồng vàng, Vườn mặt trời..., Kì diệu rừng xanh), chủ đề lớn là tình yêu và sự gắn kết tâm hồn giữa con người với thiên nhiên.

Đáp án đúng: B. Phải phân tích từng ngữ cảnh cụ thể để nhận diện đúng nét nghĩa gốc hay nghĩa chuyển, từ đó tìm từ đồng nghĩa tương ứng chính xác cho từng nét nghĩa đó.

Hướng dẫn giải: Đối với từ đa nghĩa, việc tìm từ đồng nghĩa phải gắn liền với từng nét nghĩa trong ngữ cảnh cụ thể.

Đáp án đúng: A. Vì học sinh chưa hiểu sâu sắc bản chất của sự chuyển nghĩa dựa trên nét tương đồng về hình thức hoặc chức năng.

Hướng dẫn giải: Lỗi phổ biến khi học sinh làm bài tập nghĩa chuyển là đặt câu mơ hồ, không làm nổi bật được cơ sở chuyển nghĩa.

Đáp án đúng: A. Lòng biết ơn sâu sắc đối với thiên nhiên, đất trời và những người lao động đã âm thầm vất vả tạo ra thành quả ngọt ngào cho cuộc sống.

Hướng dẫn giải: Từ "cảm tạ" thể hiện thái độ trân trọng, biết ơn nguồn cội, thiên nhiên và người lao động.

Đáp án đúng: B. Làm cho người đọc không xác định được đại từ đang thay thế cho đối tượng nào, gây mơ hồ, khó hiểu hoặc sai lệch ngữ nghĩa.

Hướng dẫn giải: Đại từ đòi hỏi phải có tiền lệ rõ ràng (từ ngữ nó thay thế phía trước); nếu dùng lạm dụng hoặc thiếu chính xác sẽ gây mơ hồ quy chiếu.

Đáp án đúng: A. Tiếng Việt có khả năng mở rộng vốn từ vô cùng linh hoạt thông qua phương thức chuyển nghĩa (dựa trên hiện tượng ẩn dụ hình thức).

Hướng dẫn giải: Hiện tượng một từ có nhiều nghĩa (nghĩa gốc và nghĩa chuyển) minh chứng cho sự linh hoạt và phong phú trong cơ chế phát triển nghĩa của tiếng Việt.

Đáp án đúng: B. Miêu tả mùa đông không phải bằng cái lạnh buốt mà bằng một bảng màu vàng vô cùng rực rỡ, ấm áp và tràn đầy nhựa sống của cảnh vật nông thôn.

Hướng dẫn giải: Điểm tài tình của Tô Hoài là dùng sắc vàng trù phú để sưởi ấm cái lạnh mùa đông, tạo nên bức tranh quê vô cùng độc đáo.

Đáp án đúng: B. Giáo dục tinh thần tự chủ, tính tự lập trong học tập và sinh hoạt, không ỷ lại vào cha mẹ, biết tự chịu trách nhiệm về hành động của bản thân trong thời đại số.

Hướng dẫn giải: Ý nghĩa giáo dục cốt lõi của tác phẩm vẫn vẹn nguyên giá trị đối với thế hệ học sinh hiện đại trong việc rèn luyện tính tự lập.

Đáp án đúng: B. Phát triển toàn diện năng lực ngôn ngữ: vừa biết cảm thụ cái hay cái đẹp của văn chương, vừa biết vận dụng linh hoạt các quy tắc tiếng Việt vào thực tiễn đọc, viết và giao tiếp.

Hướng dẫn giải: Mục tiêu cốt lõi của chương trình Ngữ văn/Tiếng Việt tiểu học mới là phát triển năng lực ngôn ngữ toàn diện cho học sinh.

Đáp án đúng: B. Tâm hồn nhạy cảm, biết hòa mình vào thiên nhiên, giàu lòng yêu quê hương và sự rung động tinh tế trước vẻ đẹp của đất trời.

Hướng dẫn giải: Hành động ngắm nhìn và đối thoại với cánh đồng thể hiện một tâm hồn trẻ thơ trong sáng, giàu tình yêu thiên nhiên.

Đáp án đúng: A. Học sinh chưa nắm vững sắc thái ý nghĩa của từng từ, nhầm lẫn giữa nét nghĩa về đức tính lao động (chăm chỉ) với nét nghĩa về hành động bảo vệ, giúp đỡ người khác (che chở).

Hướng dẫn giải: Phân tích lỗi sai giúp học sinh hiểu rõ hơn cách phân loại từ đồng nghĩa theo các phạm trù ý nghĩa khác nhau.

Đáp án đúng: A. Câu phải có từ đó, đồng thời ngữ cảnh của câu phải minh định rõ ràng sắc thái nghĩa mà từ đó biểu thị, không gây hiểu lầm sang nghĩa khác.

Hướng dẫn giải: Tiêu chuẩn đánh giá bài tập phân biệt nghĩa là ngữ cảnh câu phải rõ ràng, chính xác và minh bạch hóa nét nghĩa của từ.

Đáp án đúng: A. Sử dụng linh hoạt các biện pháp tu từ (nhân hóa, so sánh), hệ thống từ ngữ miêu tả giàu hình ảnh, màu sắc và cảm xúc, giúp tái hiện sống động vẻ đẹp kỳ diệu của thiên nhiên và thế giới tuổi thơ.

Đáp án giải thích: Đây là tổng kết toàn diện về nghệ thuật biểu đạt của các văn bản trong phần ôn tập giữa kì.

Đáp án đúng: B. Nhằm gửi gắm triết lý giáo dục nhân văn sâu sắc: tuổi trẻ cần phải trải qua thử thách, tự lực vươn lên thì mới có thể trưởng thành vững vàng trong cuộc sống.

Hướng dẫn giải: Tác phẩm mang giá trị giáo dục nhân sinh cao đẹp, khuyến khích tinh thần tự lập cho thế hệ trẻ.

Đáp án đúng: A. Ngôn ngữ có tính tiết kiệm và đa nghĩa hóa: một vỏ âm thanh có thể biểu đạt nhiều khái niệm khác nhau có nét tương đồng về mặt ý niệm qua các thời kỳ phát triển.

Hướng dẫn giải: Đây là đặc trưng kinh tế và linh hoạt của hệ thống từ vựng các ngôn ngữ tự nhiên, trong đó có tiếng Việt.

Đáp án đúng: B. Vi phạm yêu cầu cơ bản của đề bài "kể sáng tạo một câu chuyện đã học", vì sáng tạo phải dựa trên cốt truyện gốc chứ không phải bịa đặt hoàn toàn cốt truyện mới.

Hướng dẫn giải: Sáng tạo trong kể chuyện là thêm thắt tâm trạng, chi tiết sinh động nhưng phải tôn trọng khung cốt truyện gốc của tác phẩm.

Đáp án đúng: A. Vì đại từ giúp tạo mạch ngầm kết nối các câu với nhau, tránh việc lặp lại danh từ liên tục gây nhàm chán, đồng thời duy trì đối tượng miêu tả xuyên suốt mạch văn.

Hướng dẫn giải: Đại từ đóng vai trò là phương tiện liên kết hình thức quan trọng giúp văn bản mạch lạc và uyển chuyển hơn.

Đáp án đúng: A. Sự kết hợp hoàn hảo tạo nên một bức tranh sinh động, nơi thiên nhiên không còn vô tri mà có linh hồn, hòa nhịp đập cảm xúc cùng con người, làm cho trang văn mang đậm chất thơ.

Hướng dẫn giải: Sự đồng điệu giữa tâm hồn con người và thiên nhiên nhân hóa là điểm sáng nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm.

Đáp án đúng: B. Hiểu sâu sắc bản chất của từ ngữ (từ đồng nghĩa, đa nghĩa, nghĩa gốc - nghĩa chuyển), vận dụng linh hoạt các biện pháp tu từ và kỹ năng đọc hiểu - tạo lập văn bản vào thực tiễn ngôn ngữ đời sống.

Hướng dẫn giải: Mục tiêu tối thượng của việc ôn tập và kiểm tra giữa kì là đánh giá năng lực vận dụng thực tế toàn diện của học sinh theo chuẩn chương trình mới.