(Ngữ liệu ngoài sgk) Vũ Như Tô (2)

- HS chỉ ra những chỉ dẫn sân khấu của vua Lê Tương Dực: cau mặt, nghĩ một lúc, nhìn Trịnh Duy Sản một cách giận dữ, rút kiếm.

- HS nhận xét, đánh giá những chỉ dẫn sân khấu của vua Lê Tương Dực:

+ Có tác dụng mô tả chân thực, cụ thể rõ nét hơn về nhân vật Lê Tương Dực.

+ Thể hiện rõ diễn biến tâm lí của vua Lê Tương Dực trước những lời can gián của Trịnh Duy Sản (đi từ không ưa đến tức giận đến mức như muốn giết chết Trịnh Duy Sản).

- HS xác định được biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn văn: Liệt kê: Kinh Bắc thì có Thôn Duy Nhạc, Ngô Văn Tổng. Đất Sơn Tây thì có Trần Tuân; Tam Đảo thì có Phùng Chương. Chúng dấy binh làm loạn, giết cả quan lại triều đình, hãm hiếp dân đen, đốt phá làng mạc. Dân gian không được an cư lạc nghiệp, ruộng nương bỏ hoang, cửi canh xao nhãng, cực khổ không biết thế nào mà kể cho hết. Tiếng oán thán nổi lên đầy trời.

- HS phân tích được tác dụng của biện pháp tu từ liệt kê trong đoạn văn: Khắc họa chân thực, cụ thể bối cảnh loạn lạc của đất nước ta lúc bấy giờ: Những cuộc khởi nghĩa xảy ra khắp nơi, nhân dân đói kém, loạn lạc, lầm than, bị hãm hiếp,...

HS khái quát được bối cảnh xã hội lúc bấy giờ: Đất nước loạn lạc, nhân dân điêu đứng lầm than không chỉ vì giặc cỏ làm loạn khắp nơi, mà còn vì vua quan bỏ bê dân chúng, chấp mê bất ngộ, chỉ biết vơ vét, bắt ép dân chúng, ham mê sắc dục. (HS có thể trích dẫn đan xen những chi tiết trong tác phẩm để làm sâu sắc hơn câu trả lời của mình.)

- HS nhận xét được về vua Lê Tương Dực: Vua Lê Tương Dực là một vị hôn quân, nhu nhược và ích kỉ.

Gợi ý:

- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức đoạn văn (diễn dịch, quy nạp, móc xích…).

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 200 chữ.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận

+ Suy nghĩ về thái độ và hành động của Trịnh Duy Sản đối với việc xây dựng Cửu Trùng Đài.

- Hệ thống ý:

+ Hoàn cảnh: Đoạn trích thể hiện cảnh Trịnh Duy Sản nhiều lần can gián Lê Tương Dực về việc xây Cửu Trùng Đài giữa lúc đất nước rối ren, nhân dân oán thán.

+ Thái độ của Trịnh Duy Sản: Thẳng thắn, trung trực, lo cho vận mệnh quốc gia, dám nói sự thật với vua.

+ Hành động của Trịnh Duy Sản: Khuyên vua bãi bỏ việc xây đài, tập trung lo cho dân, cho nước; khi bị vua khước từ, vẫn kiên quyết bảo vệ quan điểm, sẵn sàng hi sinh tính mạng để nói lên nỗi lòng trung nghĩa.

+ Ý nghĩa: Thể hiện tấm lòng trung quân, ái quốc, đặt lợi ích dân tộc lên trên hết; đồng thời bộc lộ mâu thuẫn gay gắt giữa hôn quân và trung thần, dự báo những biến cố sắp xảy ra.

- Phát triển đoạn văn logic, thuyết phục

+ Dẫn chứng từ văn bản để minh chứng cho nhận định.

+ Thể hiện rõ suy nghĩ về thái độ và hành động của Trịnh Duy Sản đối với việc xây dựng Cửu Trùng Đài.

- Đảm bảo ngữ pháp, liên kết:

+ Trình bày rõ ràng, mạch lạc, không mắc lỗi chính tả.

- Sáng tạo

+ Cách diễn đạt mới mẻ, có suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận.

Đoạn văn tham khảo

Trong đoạn trích Vũ Như Tô của Nguyễn Huy Tưởng, Trịnh Duy Sản hiện lên như một trung thần lo cho nước, cho dân. Giữa lúc triều đình mục nát, vua Lê Tương Dực chỉ say mê tửu sắc, bắt dân xây Cửu Trùng Đài xa hoa trong khi đời sống nhân dân lầm than, Trịnh Duy Sản đã nhiều lần can ngăn, khuyên vua dừng lại. Ông thẳng thắn chỉ ra sự thật: “Dâm dật là mầm bại vong, xa xỉ là nguồn loạn lạc”, giặc giã nổi lên khắp nơi cũng từ nỗi oán hận ấy mà ra. Không chỉ lo cho cơ nghiệp nhà Lê, Trịnh Duy Sản còn thương dân, cảm thông với nỗi khổ cực của họ. Khi lời can gián bị bỏ ngoài tai, ông vẫn kiên quyết bảo vệ quan điểm, thậm chí chấp nhận hi sinh tính mạng để nói lên sự thật. Qua thái độ và hành động của Trịnh Duy Sản, ta thấy được hình ảnh một người trung trực, có trách nhiệm với đất nước. Đoạn trích cũng gợi suy ngẫm: Người lãnh đạo muốn đất nước vững bền cần biết lắng nghe lời trung nghĩa, đặt lợi ích dân tộc lên trên lợi ích cá nhân, bởi “ý dân là ý trời”, lòng dân yên thì xã tắc mới bền lâu.

Gợi ý:

- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 400 chữ.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận: Phân tích nghệ thuật xây dựng tình huống kịch và nhân vật kịch, nêu cảm nhận về giá trị tư tưởng trong đoạn trích.

- Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

* Mở bài:

- Giới thiệu khái quát về tác giả Nguyễn Huy Tưởng: nhà văn, nhà soạn kịch hiện thực xuất sắc, quan tâm đến những vấn đề lịch sử và nhân sinh sâu sắc.

- Giới thiệu vở bi kịch Vũ Như Tô: tác phẩm tiêu biểu viết về bi kịch lịch sử dưới thời Lê Tương Dực.

- Nêu vấn đề nghị luận: Nghệ thuật xây dựng tình huống kịch và nhân vật kịch trong đoạn trích.

* Thân bài:

a) Nghệ thuật xây dựng tình huống kịch

- Tình huống kịch căng thẳng, kịch tính: Cuộc đối thoại gay gắt giữa Trịnh Duy Sản và Lê Tương Dực xoay quanh vấn đề xây Cửu Trùng Đài.

- Mâu thuẫn được đẩy lên đỉnh điểm: Trịnh Duy Sản hết lòng can gián, vạch ra nỗi khổ của dân, hiểm họa mất nước; Lê Tương Dực hôn ám, ngoan cố, chỉ lo hưởng lạc.

- Xung đột chính trị - xã hội sâu sắc: Lợi ích riêng tư của nhà vua đối lập với lợi ích của dân tộc, của quần thần trung nghĩa.

b) Nghệ thuật xây dựng nhân vật kịch

- Lê Tương Dực: hiện lên là hôn quân, sa đọa, mù quáng, vô trách nhiệm với dân với nước → nguyên nhân bi kịch của cả dân tộc.

- Trịnh Duy Sản: trung thần cương trực, lo cho xã tắc, dám nói thẳng, dám hành động khi vua không còn minh trí.

- Vũ Như Tô (gián tiếp qua lời thoại): người nghệ sĩ tài hoa nhưng mâu thuẫn khi gắn tài năng với quyền lực hôn quân, dẫn đến bi kịch.

c) Giá trị tư tưởng

- Lên án chế độ phong kiến mục nát, vua quan sa đọa.

- Ngợi ca người trung nghĩa, có trách nhiệm với dân với nước.

- Đặt ra vấn đề về mối quan hệ giữa nghệ thuật, quyền lực và đời sống nhân dân.

* Kết bài:

- Khẳng định tài năng nghệ thuật của Nguyễn Huy Tưởng qua việc xây dựng tình huống kịch và nhân vật kịch sinh động, giàu kịch tính.

- Nêu cảm nhận cá nhân: tác phẩm gợi suy nghĩ về trách nhiệm của người cầm quyền và mối quan hệ giữa nghệ thuật với đời sống.

Bài viết tham khảo

Nguyễn Huy Tưởng là một trong những nhà văn tiêu biểu của nền văn học hiện đại Việt Nam. Ông nổi tiếng với những tác phẩm viết về đề tài lịch sử, vừa tái hiện bức tranh quá khứ, vừa gửi gắm những vấn đề nhân sinh sâu sắc. Vở bi kịch Vũ Như Tô là một sáng tác tiêu biểu của ông, viết về cuộc đời người kiến trúc sư tài hoa Vũ Như Tô dưới triều Lê Tương Dực. Trong đoạn trích ở hồi VIII, tác giả đã thể hiện rõ tài năng qua nghệ thuật xây dựng tình huống kịch và khắc họa nhân vật kịch sinh động, giàu kịch tính.

Trước hết, thành công nổi bật của đoạn trích là nghệ thuật xây dựng tình huống kịch căng thẳng, kịch tính. Tình huống xoay quanh cuộc đối thoại gay gắt giữa Trịnh Duy Sản – một trung thần lo cho xã tắc – và vua Lê Tương Dực – một hôn quân mê tửu sắc, hưởng lạc. Trịnh Duy Sản hết lòng can gián, vạch rõ hiểm họa mất nước, cảnh dân tình lầm than, giặc giã nổi dậy khắp nơi. Ngược lại, Lê Tương Dực vẫn mê muội, ngoan cố, bỏ ngoài tai mọi lời khuyên, chỉ chăm lo xây Cửu Trùng Đài làm nơi hưởng lạc. Xung đột giữa trung thần và hôn quân, giữa lợi ích riêng tư và vận mệnh dân tộc được đẩy lên đỉnh điểm, làm nổi bật mâu thuẫn chính trị - xã hội sâu sắc, đồng thời dự báo sự sụp đổ tất yếu của triều đình.

Bên cạnh tình huống kịch, đoạn trích còn thành công trong việc xây dựng nhân vật kịch giàu cá tính. Lê Tương Dực hiện lên là một hôn quân sa đọa, vô trách nhiệm, mù quáng trước lời can gián của quần thần. Trịnh Duy Sản trái lại là trung thần cương trực, dũng cảm, dám nói thẳng, dám hành động khi vua chúa đã không còn minh trí. Qua lời thoại, người đọc cũng thấy thấp thoáng bóng dáng Vũ Như Tô – người nghệ sĩ tài hoa nhưng lầm lạc khi gắn tài năng với quyền lực hôn quân, để rồi gây ra bi kịch cho bản thân và xã hội. Những nhân vật này, mỗi người một tính cách, một hành động, đã góp phần làm cho kịch trở nên hấp dẫn, sinh động và giàu kịch tính.

Không chỉ dừng lại ở giá trị nghệ thuật, đoạn trích còn gợi ra nhiều giá trị tư tưởng sâu sắc. Tác giả lên án triều đình mục nát, vua quan sa đọa, đồng thời ngợi ca những con người trung nghĩa, lo cho dân cho nước. Tác phẩm cũng đặt ra vấn đề lớn lao về mối quan hệ giữa nghệ thuật với đời sống, giữa cái đẹp và cái thiện, giữa tài năng và quyền lực.

Với nghệ thuật xây dựng tình huống kịch căng thẳng và khắc họa nhân vật kịch sắc nét, Nguyễn Huy Tưởng đã tạo nên một tác phẩm vừa hấp dẫn về hình thức, vừa sâu sắc về tư tưởng. Đoạn trích Vũ Như Tô không chỉ giúp người đọc hiểu thêm về một giai đoạn lịch sử bi thương mà còn gợi suy ngẫm về trách nhiệm của người cầm quyền, về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống hôm nay.