(Ngữ liệu ngoài sgk) Tự trào

Bài thơ là lời tự trào, tự châm biếm của Nguyễn Khuyến về bản thân: tài năng bình thường, sự nghiệp làm quan hạn chế, không giàu, không sang, chỉ “làng nhàng”. Đồng thời phản ánh thái độ khiêm tốn, biết mình, tự nhận thức hạn chế và châm biếm danh lợi, quyền lực hão.

Tác giả tự phê, nhận thấy bản thân bình thường, không xuất chúng, vừa khiêm tốn vừa hài hước. Đây là lời tự trào, không khoe khoang, thể hiện thái độ chân thật, gần gũi với đời thường.

Đây là ẩn dụ về thời cuộc bế tắc, khó khăn, diễn biến dở dang. Tác giả so sánh sự nghiệp của mình với ván cờ “bí nước”, ngầm nhấn mạnh sự bất lực trước hoàn cảnh xã hội phức tạp.

So sánh sự nghiệp làm quan với con bạc bỏ cuộc giữa chừng. Ý nói Nguyễn Khuyến chưa hết đời làm quan đã lui về ở ẩn, phản ánh thái độ khiêm tốn và thực tế về năng lực và sự nghiệp.

Tác giả tự mỉa mai rằng dù năng lực bình thường nhưng vẫn được ghi danh vào bảng vàng, bia xanh – biểu tượng của danh vọng, thi cử. Đây là lời trào phúng sâu sắc về sự hão danh và danh lợi trong xã hội phong kiến.