(Ngữ liệu ngoài sgk) Phở

- Mùa nắng, ăn một bát, ra mồ hôi, gặp cơn gió nhẹ chạy qua mặt qua lưng, thấy như giời quạt cho mình.

- Trong một ngày mùa đông của người nghèo, bát phở có giá trị như một tấm áo kép mặc thêm lên người.

- Đêm đông, có người an phở xong, tự coi như vừa nuốt được cả một cái chăn bông và tin rằng có thế ngủ yên đến sáng, để mai đi làm khoẻ.

- Dùng những hình ảnh bình dị để nói lên mùa đông ở Việt Nam, tôi cho không gì nên thơ bằng cái hình ảnh một bếp lửa hàng phở bến ô tô nhiều hành khách quây quanh chờ đợi bát mình, vai rụt xuống một tí, người nhún nhẩy như trẻ em đang thú đời.

- Một số câu văn cho thấy sự hiện diện cái “tôi” của tác giả trong văn bản.

+ “Dùng những hình ảnh bình dị để nói lên mùa đông ở Việt Nam, tôi cho không gì nên thơ bằng cái hình ảnh một bếp lửa hàng phở bến ô tô nhiều hành khách quây quanh chờ đợi bát mình, vai rụt xuống một tí, người nhún nhẩy như trẻ em đang thú đời”

+ “Có những lúc, tôi muốn thu thanh vào đĩa, tất cả những cái tiếng rao hàng quà rong của tất cả những thứ quà rong, của tất cả những thư quà miếng chín trên toàn cõi quê hương chúng ta.”

+ “Tôi biết ở Nam Bộ vẫn có phở, phở hủ tíu, nhưng bát phở Bắc ăn ở đầu hè di cư không bao giờ có thể ngon được bằng bát phở cổ truyền Hà Nội ăn ngay bên lò than quả bàng đỏ lửa giữa ngàn năm văn vật này.”

* Nhận xét về cái “tôi” trữ tình của tác giả:

- Về tư tưởng, nội dung, tình cảm

+ Cái “tôi” của tác giả thể hiện tình cảm say mê, trân trọng, yêu mến sâu sắc đối với món ăn truyền thống của dân tộc: phở, biểu tượng văn hóa ẩm thực của Việt Nam.

+ Qua đó, tác giả đã bộc lộ tình cảm yêu thương và sự gắn bó sâu sắc với quê hương, với truyền thống văn hóa dân tộc. Tác giả cũng muốn truyền tải rằng việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, như món phở, là cách để giữ gìn và tôn vinh bản sắc dân tộc.

- Bút pháp nghệ thuật

+ Cách cảm nhận tinh tế, độc đáo của tác giả trong việc miêu tả những chi tiết cụ thể để làm nổi bật sự đặc biệt của món phở phản ánh vào trong VB dung dị, tự nhiên.

- Sử dụng, lựa chọn những hình ảnh giàu tính hình tượng với những BPTT, liên tưởng thú vị, tài hoa, độc đáo đế miêu tả chi tiết, sinh động về món phở Bắc truyền thống mang đậm giá trị văn hóa dân tộc.

- Kết hợp hài hòa yếu tố tự sự và trữ tình, đồng thời truyền tải những suy ngẫm, triết lý về đời sống qua việc miêu tả và phân tích món phở.

- Sử dụng ngôn ngữ uyên bác, giàu cảm xúc, giàu chất thơ; văn phong giản dị, mộc mạc, gần gũi nhằm bộc lộ sự yêu mến, tự hào về món ăn truyền thống.

* Dẫn ra 2 câu có yếu tố tự sự, 2 câu có yếu tố trữ tình trong đoạn (5), (6)

* Tác dụng:

- Nghệ thuật: Tăng sức gợi hình gợi cảm, làm cho đoạn văn thêm hấp dẫn, sinh động.

- Nội dung: Tác giả miêu tả nét đặc trưng trong cách đặt tên các quán phở ở Hà Nội, mỗi tên gọi gắn liền với những chi tiết thân thuộc và mang tính đặc thù; sự khác biệt trong tâm hồn của người ăn phở và tiếng rao phở ngày nay so với ngày xưa. Qua đó, tác giả bày tỏ tình cảm trân trọng, hoài niệm về phở Hà Nội - không chỉ là một món ăn mà còn là biểu tượng của văn hóa và đời sống tinh thần người dân. Cảm xúc nhớ thương xen lẫn với sự nuối tiếc khi một phần sinh hoạt truyền thống như tiếng rao đã dần biến mất, làm giảm đi một nét đẹp mộc mạc, thân quen trong cuộc sống hằng ngày của người Hà Nội.

* Một số biện pháp tu từ trong văn bản

a) So sánh

- “Người công dân Việt Nam khi còn ẫm ngửa, cũng nhiều vị đã nếm phở rồi; chỉ có khác người lớn là cái bát phở của tuổi ấu trĩ chưa biết đau khổ ấy chưa cần phức tạp, không cần hành hăng, chanh chua, ớt cay.”

- “Mùa nắng, ăn một bát, ra mồ hôi, gặp cơn gió nhẹ chạy qua mặt qua lưng, thấy như giời quạt cho mình.”

- “Đêm đông, có người ăn phở xong, tự coi như vừa nuốt được cả một cái chăn bông và tin rằng có thế ngủ yên đến sáng, để mai đi làm khoẻ.”

- “Trong một ngày mùa đông của người nghèo, bát phở có giá trị như một tấm áo kép mặc thêm lên người.”

- “Dùng những hình ảnh bình dị để nói lên mùa đông ở Việt Nam, tôi cho không gì nên thơ bằng cái hình ảnh một bếp lửa hàng phở bến ô tô nhiều hành khách quây quanh chờ đợi bát mình, vai rụt xuống một tí, người nhún nhẩy như trẻ em đang thú đời.”

b) Liệt kê

- “Công nông binh trí, các tầng lớp nhân dân lao động, thành thị, nông thôn, không mấy ai là không biết ăn phở.”

=>Phép liệt kê giúp làm rõ sự phổ biến của phở trong mọi tầng lớp xã hội, từ công nhân, nông dân, binh lính, trí thức, đến người thành thị và nông thôn.

- “Phở ăn bất cứ vào giờ nào cũng đều thấy trôi cả. Sớm, trưa, chiều, tối, khuya, lúc nào cũng ăn được.”

=>Liệt kê cụ thể thời gian linh hoạt đế thưởng thức món phở, có thế ăn vào bất cứ lúc nào trong ngày.

c) Điệp từ

- Điệp từ “cũng” trong câu “Phở ăn bất cứ vào giờ nào cũng đều thấy trôi cả. Sớm, trưa, chiều, tối, khuya, lúc nào cũng ăn được.” Nhấn mạnh thời gian linh hoạt để thưởng thức món phở, có thể ăn vào bất cứ lúc nào trong ngày.

=> Tác dụng

- Nghệ thuật: Tăng sức gợi hình gợi cảm, tăng sự biểu đạt.

- Nội dung: Tác giả miêu tả phở không chỉ là một món ăn bình dân, mà còn là biểu hiện của sự gắn kết xã hội và tình cảm gắn bó của người dân. Qua đó, Nguyễn Tuân cũng đã bày tỏ tình yêu và sự trân trọng đối với món phở, truyền tải việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của người Việt.

Gợi ý: Những món ăn truyền thống còn rất ý nghĩa với con người hiện đại bởi vì

- Mỗi món ăn mang đậm dấu ấn của lịch sử, văn hóa và truyền thống của dân tộc (Phở của Việt Nam, Kimchi của Hàn Quốc, Sushi của Nhật Bản).

- Các món ăn truyền thống thường xuất hiện trong các dịp lễ, tết, giúp gắn kết gia đình và cộng đồng.

- Gắn liền với ký ức, gợi nhớ quê hương, cội nguồn, đặc biệt đối với những người sống xa quê.

- Món ăn truyền thống giúp thế hệ trẻ hiểu về văn hóa, phong tục của dân tộc, từ đó biết trân trọng và tiếp tục phát huy giá trị này.

- Các món ăn truyền thống giúp quảng bá hình ảnh đất nước, con người và văn hóa dân tộc ra thế giới.

Gợi ý:

- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức đoạn văn (diễn dịch, quy nạp, móc xích…).

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 200 chữ.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận

+ Trình bày suy nghĩ về giá trị văn hóa của ẩm thực Việt Nam.

- Hệ thống ý:

+ Mỗi món ăn Việt đều phản ánh lối sống giản dị, tinh tế và tình cảm đậm đà của người Việt.

+ Ẩm thực là nơi hội tụ truyền thống, tập quán, quan niệm thẩm mỹ và đạo lý ứng xử – như bát phở vừa bình dân, vừa thanh nhã, thể hiện sự tinh tế, tỉ mỉ và tấm lòng của người chế biến.

+ Ẩm thực Việt còn là biểu tượng của sự gắn kết cộng đồng, của tình người: ăn phở cùng bạn bè, quây quần bên bếp lửa, cùng chia sẻ hương vị quê hương.

- Phát triển đoạn văn logic, thuyết phục

+ Dẫn chứng từ văn bản để minh chứng cho nhận định.

+ Thể hiện rõ suy nghĩ về giá trị văn hóa của ẩm thực Việt Nam.

- Đảm bảo ngữ pháp, liên kết:

+ Trình bày rõ ràng, mạch lạc, không mắc lỗi chính tả.

- Sáng tạo

+ Cách diễn đạt mới mẻ, có suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận.

Đoạn văn tham khảo

Văn bản Phở của Nguyễn Tuân không chỉ gợi lên hương vị của món ăn quen thuộc mà còn làm sáng lên một nét đẹp văn hóa tinh tế của dân tộc Việt Nam. Ẩm thực, vốn là nhu cầu thiết yếu của con người, nhưng trong tay người Việt, nó trở thành nghệ thuật chứa đựng tâm hồn và bản sắc dân tộc. Bát phở không chỉ ngon ở hương vị mà còn đẹp ở cái tình, cái tâm của người nấu, ở sự hòa quyện giữa các tầng lớp nhân dân trong cùng một niềm vui giản dị. Qua đó, ta thấy rõ giá trị văn hóa của ẩm thực Việt Nam: đó là sự kết hợp hài hòa giữa hương và sắc, giữa truyền thống và hiện đại, giữa vật chất và tinh thần. Mỗi món ăn Việt là một câu chuyện về quê hương, là sợi dây gắn kết con người với nhau và với cội nguồn dân tộc. Giữa nhịp sống hiện đại, việc gìn giữ và lan tỏa tinh hoa ẩm thực Việt không chỉ là gìn giữ một món ăn, mà còn là giữ lấy linh hồn văn hóa Việt Nam – giản dị mà sâu sắc, bình dân mà thanh tao.

Gợi ý:

- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 600 chữ.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận: Trình bày suy nghĩ về ý thức trân trọng và giữ gìn những giá trị văn hóa dân tộc trong đời sống hiện nay.

- Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

* Mở bài:

- Dẫn dắt: Nguyễn Tuân là cây bút tài hoa, suốt đời đi tìm cái đẹp trong những điều bình dị của dân tộc.

- Dẫn ngữ liệu: Trong tùy bút Phở, ông viết về món ăn dân dã mà thấm đượm hồn Việt, gợi mở suy nghĩ sâu sắc về những giá trị văn hóa dân tộc.

- Nêu vấn đề: Trong thời đại hội nhập, việc trân trọng và giữ gìn những giá trị văn hóa dân tộc là trách nhiệm và tình yêu thiêng liêng của mỗi người Việt Nam.

* Thân bài:

a. Giải thích

- Giá trị văn hóa dân tộc là những tinh hoa vật chất và tinh thần được hình thành, vun đắp qua lịch sử — gồm ngôn ngữ, phong tục, nghệ thuật, ẩm thực, tín ngưỡng, lối sống...

- Trân trọng và giữ gìn nghĩa là có ý thức nhận biết, bảo vệ, phát huy những giá trị ấy trong đời sống hiện đại, không để mai một trước làn sóng văn hóa ngoại lai.

b. Phân tích, bàn luận

- Nguyễn Tuân viết về phở không chỉ như món ăn, mà như một biểu tượng văn hóa Việt Nam: bình dị, gần gũi, tinh tế, kết tinh lao động, sáng tạo và tấm lòng con người Việt.

- Qua “phở”, ông thể hiện tình yêu dân tộc sâu sắc, lòng trân trọng từng chi tiết nhỏ của đời sống — từ tiếng rao, bếp lửa, mùi hành, đến cái tên hàng phở thân quen.

=> Gợi cho người đọc nhận thức: giá trị văn hóa dân tộc không ở đâu xa, mà nằm trong từng hơi thở đời thường.

- Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, văn hóa dân tộc đang chịu nhiều tác động mạnh mẽ: giới trẻ dễ chạy theo văn hóa ngoại, quên mất nét đẹp truyền thống.

- Giữ gìn văn hóa không chỉ là bảo tồn “cái cũ”, mà còn là làm mới, lan tỏa, ứng dụng tinh hoa truyền thống vào đời sống hiện đại.

Ví dụ: Phở Việt được quảng bá ra thế giới, trở thành biểu tượng của ẩm thực Việt Nam.

+ Trang phục, nhạc cụ, ngôn ngữ, ẩm thực... đều có thể sống mãi nếu con người biết yêu, gìn giữ và tự hào về chúng.

c. Phản đề – Mở rộng

- Đáng tiếc, vẫn còn nhiều người thờ ơ với văn hóa dân tộc, sính ngoại, coi thường truyền thống.

- Cần nhìn lại: văn hóa dân tộc chính là cội nguồn của bản sắc, mất nó là đánh mất chính mình.

* Kết bài:

- Khẳng định lại vấn đề: Văn hóa dân tộc là linh hồn của quốc gia; trân trọng và giữ gìn văn hóa là cách thể hiện tình yêu nước thiết thực nhất.

- Liên hệ bản thân: Mỗi người trẻ hôm nay cần học cách tự hào, thực hành và lan tỏa giá trị Việt trong từng hành động nhỏ — từ tiếng Việt, món ăn, đến cách sống, cách ứng xử.

- Lời nhắn: Giống như Nguyễn Tuân yêu “phở” bằng cả tâm hồn nghệ sĩ, chúng ta cũng cần yêu những giá trị dân tộc bằng cả trái tim người Việt.

Bài viết tham khảo

Nguyễn Tuân – cây bút tài hoa của văn học Việt Nam – từng nói rằng ông đi tìm “cái đẹp trong cái thật”. Và trong Phở, ông đã tìm thấy cái đẹp ấy ngay trong món ăn bình dân, thân thuộc của người Việt. Bằng những trang viết tinh tế, Nguyễn Tuân đã không chỉ miêu tả hương vị phở mà còn khơi gợi tình yêu, niềm tự hào về văn hóa dân tộc. Từ đó, ta suy ngẫm sâu sắc về ý nghĩa của việc trân trọng và giữ gìn những giá trị văn hóa Việt trong đời sống hôm nay.

Văn hóa dân tộc là kết tinh của lịch sử, của tâm hồn và trí tuệ nhân dân qua bao thế hệ. Nó hiện hữu trong tiếng nói, trong tà áo dài, trong điệu hò, món ăn, và cả trong cách người Việt cư xử với nhau. Giữ gìn và trân trọng văn hóa dân tộc nghĩa là nhận thức được giá trị của những điều ấy, sống và hành động để bảo vệ, phát huy chúng trong cuộc sống hiện đại. Nguyễn Tuân yêu phở như yêu đất nước – bởi trong bát phở ấy là hồn cốt Việt Nam: bình dị mà tinh tế, dân dã mà đậm đà nhân tình. Phở là món ăn của mọi tầng lớp, là sợi dây kết nối con người trong đời sống thường nhật, là biểu tượng cho tinh thần dân tộc – giản dị, nhân hậu và sáng tạo.

Ngày nay, trong làn sóng hội nhập, văn hóa dân tộc đang đứng trước nhiều thách thức. Một bộ phận người trẻ sính ngoại, coi thường văn hóa truyền thống, thờ ơ với tiếng Việt, món ăn Việt, hoặc coi chúng là “lạc hậu”. Thực tế ấy khiến ta càng thấm thía hơn lời nhắn của Nguyễn Tuân: chỉ khi ta biết yêu và tự hào về cái đẹp của chính mình, ta mới thật sự xứng đáng là người Việt. Giữ gìn văn hóa dân tộc không có nghĩa là khước từ cái mới, mà là tiếp nhận tinh hoa nhân loại một cách chọn lọc, đồng thời làm cho truyền thống được hồi sinh trong hình hài mới. Những nỗ lực quảng bá phở Việt, áo dài, cà phê, hoặc tranh dân gian ra thế giới hôm nay là minh chứng cho tinh thần ấy – làm sống mãi giá trị Việt Nam trong thời đại toàn cầu.

Văn hóa dân tộc là linh hồn của quốc gia. Mất văn hóa là mất cội nguồn. Mỗi người trẻ Việt Nam hôm nay cần học cách yêu và giữ lấy bản sắc của mình từ những điều nhỏ bé nhất: nói tiếng Việt đúng, ăn món Việt ngon, sống với nhân nghĩa Việt. Như Nguyễn Tuân từng trân trọng từng lát thịt chín, từng tiếng rao phở thân quen, chúng ta cũng hãy nâng niu từng nét đẹp quê hương – bởi chính những điều bình dị ấy làm nên dáng hình đất nước ngàn năm.