(Ngữ liệu ngoài sgk) Kim Tiền

- Cái đúng: Tiền tự nó không xấu không tốt, cái quan trọng là ở cách người ta sử dụng nó; đồng tiền là phương tiện quan trọng để giúp con người đạt được những mục đích của mình.

- Cái sai:

+ Quá ham mê lối sống vật chất thích gì được nấy và muốn áp đặt quan điểm sống đó lên người khác.

+ Vả lại, trong xã hội kim tiền mà Trần Thiết Chung và Cự Lợi sống, nếu muốn kiếm nhiều tiền, hẳn là sẽ phải dùng đến thủ đoạn.

Chỉ ra cái đúng, cái sai trong lí lẽ của nhân vật Trần Thiết Chung:

- Cái đúng: Nhận thức được trong xã hội hiện thời, nếu bất chấp để kiếm tiền thì sẽ phải đánh mất nhân cách.

- Cái sai: Quá bảo thủ, cực đoan, cho mọi thứ liên quan đến tiền đều xấu xa, nhơ bẩn.

Học sinh được tự do rút ra bài học, miễn là phù hợp và liên quan đến nội dung của đoạn trích. Tham khảo:

- Cần có quan niệm đúng đắn về đồng tiền: đồng tiền tự nó không tốt cũng không xấu, điều đó tùy thuộc vào mục đích kiếm tiền và sử dụng đồng tiền.

- Cần tránh xa lối suy nghĩ cực đoan: quá coi trọng đồng tiền hoặc quá khinh rẻ đồng tiền.

Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ của tác giả được thể hiện qua đoạn trích:

- Ngôn ngữ giàu tính triết lí, giúp làm nối bật tư tưởng của tác giả.

- Ngôn ngữ có tính cá thế hóa, thể hiện rõ nét tính cách của nhân vật.

- Ngôn ngữ đối thoại căng thẳng, kịch tính, góp phần tạo xung đột, làm nên sức hấp dẫn của đoạn trích.

Gợi ý:

- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức đoạn văn (diễn dịch, quy nạp, móc xích…).

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 200 chữ.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận

+ Suy nghĩ về mối quan hệ giữa tiền bạc và hạnh phúc trong cuộc sống.

- Hệ thống ý:

+ Tiền bạc rất quan trọng, giúp con người đáp ứng nhu cầu vật chất, tạo điều kiện để theo đuổi ước mơ, làm việc thiện.

+ Tuy nhiên, tiền không phải là tất cả; hạnh phúc còn đến từ tình yêu thương, sự sẻ chia, lối sống nhân ái, thanh thản trong tâm hồn.

+ Kiếm tiền bằng mọi giá, đánh mất lương tri, tình nghĩa sẽ dẫn đến bi kịch, như cái chết của Trần Thiết Chung cuối vở kịch là một minh chứng.

=> Cần có thái độ đúng đắn với tiền bạc: biết quý trọng, kiếm tiền chân chính nhưng không để nó chi phối, làm tha hóa con người.

- Phát triển đoạn văn logic, thuyết phục

+ Dẫn chứng từ văn bản để minh chứng cho nhận định.

+ Thể hiện rõ suy nghĩ về mối quan hệ giữa tiền bạc và hạnh phúc trong cuộc sống.

- Đảm bảo ngữ pháp, liên kết:

+ Trình bày rõ ràng, mạch lạc, không mắc lỗi chính tả.

- Sáng tạo

+ Cách diễn đạt mới mẻ, có suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận.

Đoạn văn tham khảo

Trong cuộc sống, tiền bạc và hạnh phúc luôn là hai vấn đề khiến con người phải suy nghĩ. Đoạn trích Kim tiền của Vi Huyền Đắc đã đặt ra hai quan điểm đối lập: Cự Lợi cho rằng “tiền là huyết mạch”, còn Trần Thiết Chung lại tin rằng hạnh phúc đến từ một cuộc sống thanh bạch, không bị đồng tiền chi phối. Thực tế cho thấy, tiền bạc rất quan trọng vì nó giúp chúng ta có điều kiện đáp ứng nhu cầu vật chất, học tập, chữa bệnh, thực hiện những ước mơ và cả làm việc thiện. Tuy nhiên, tiền không thể mua được tình yêu thương, sự bình yên trong tâm hồn và những giá trị tinh thần cao đẹp khác. Khi con người chạy theo đồng tiền một cách mù quáng, sẵn sàng đánh đổi tình cảm, nhân phẩm, họ sẽ dễ rơi vào bi kịch như số phận của Trần Thiết Chung cuối vở kịch. Vì vậy, mỗi người cần có thái độ đúng đắn với tiền bạc: biết kiếm tiền chân chính, sử dụng hợp lý, để tiền phục vụ hạnh phúc chứ không trở thành nô lệ của nó. Chỉ khi đó, cuộc sống mới thật sự ý nghĩa và bền vững.

Gợi ý:

- Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

+ Viết đúng hình thức bài văn đầy đủ ba phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

+ Đảm bảo dung lượng khoảng 400 chữ.

- Xác định đúng vấn đề nghị luận: Phân tích xung đột kịch trong tác phẩm và nêu ý nghĩa của xung đột ấy đối với tư tưởng, thông điệp mà vở kịch gửi gắm.

- Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn lí lẽ và dẫn chứng; trình bày được hệ thống ý phù hợp theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận. Có thể triển khai theo hướng:

* Mở bài:

- Giới thiệu ngắn gọn về tác giả Vi Huyền Đắc và vở kịch Kim Tiền.

- Dẫn dắt đến vấn đề: Xung đột kịch là yếu tố trung tâm làm nên sức hấp dẫn của tác phẩm, bộc lộ tư tưởng của nhà văn.

* Thân bài:

a) Giải thích xung đột kịch:

- Xung đột kịch là sự va chạm, đối lập gay gắt giữa các quan điểm, tư tưởng, lực lượng, tính cách… làm nên kịch tính cho tác phẩm.

b) Phân tích xung đột trong Kim Tiền:

- Xung đột tư tưởng – lối sống:

+ Trần Thiết Chung: Ban đầu đại diện cho lối sống thanh bạch, coi thường phú quý.

+ Cự Lợi: Đại diện cho tư tưởng thực dụng, coi tiền là sức mạnh tối thượng.

- Xung đột nội tâm: Trần Thiết Chung giằng xé giữa khát vọng sống thanh cao và áp lực từ vợ con, bạn bè, xã hội → cuối cùng sa ngã, bị đồng tiền tha hóa.

- Xung đột xã hội: Giữa Trần Thiết Chung và công nhân mỏ than → căng thẳng lên đến đỉnh điểm, kết thúc bằng cái chết bi kịch của nhân vật.

c) Ý nghĩa xung đột kịch:

- Tố cáo xã hội kim tiền thực dụng, vô nhân đạo.

- Phản ánh bi kịch tha hóa của con người khi chạy theo đồng tiền mù quáng.

- Thể hiện tư tưởng nhân đạo: khát vọng về những giá trị nhân văn, về lối sống nhân ái, cao đẹp.

* Kết bài:

- Khẳng định vai trò của xung đột kịch trong Kim Tiền: Tạo kịch tính, bộc lộ chủ đề tư tưởng, để lại ám ảnh sâu sắc cho người đọc.

- Liên hệ với cuộc sống hiện nay: Cảnh tỉnh con người về sức mạnh và cám dỗ của đồng tiền.

Bài viết tham khảo

Vi Huyền Đắc là một trong những nhà viết kịch nổi bật của văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX. Với vở Kim Tiền, ông đã xây dựng nên một bức tranh xã hội giàu tính hiện thực, phản ánh bi kịch con người khi đứng trước sức mạnh của đồng tiền. Trong đó, xung đột kịch đóng vai trò trung tâm, làm nên kịch tính, chiều sâu tư tưởng và sức hấp dẫn cho tác phẩm.

Trước hết, xung đột kịch là sự va chạm gay gắt giữa các tư tưởng, lực lượng, tính cách, làm nên hành động và kịch tính của tác phẩm. Trong Kim Tiền, xung đột được thể hiện ở nhiều cấp độ, từ tư tưởng, nội tâm đến xã hội, cho thấy cái nhìn đa chiều của Vi Huyền Đắc về đời sống con người.

Xung đột tư tưởng – lối sống hiện lên rõ nhất qua cuộc đối thoại giữa Trần Thiết Chung và Cự Lợi. Một bên, Trần Thiết Chung đại diện cho lối sống thanh bạch, coi khinh phú quý, muốn giữ trọn nhân cách trong sạch. Một bên, Cự Lợi tiêu biểu cho tư tưởng thực dụng, coi tiền là sức mạnh tối thượng, là phương tiện đạt mọi mục đích. Sự va chạm giữa hai quan niệm sống đã tạo nên những màn tranh luận kịch tính, bộc lộ mâu thuẫn thời đại: giữa lý tưởng thanh cao và thực tế kim tiền phũ phàng.

Không chỉ dừng ở xung đột tư tưởng, vở kịch còn khắc họa sâu sắc xung đột nội tâm của Trần Thiết Chung. Ông giằng xé giữa khát vọng sống giản dị và áp lực từ vợ con, bạn bè, xã hội. Cuối cùng, ông chấp nhận thay đổi, lao vào kiếm tiền và nhanh chóng giàu có. Nhưng chính lúc ấy, đồng tiền tha hóa ông, khiến ông hắt hủi vợ con, xua đuổi bạn bè, đối xử tàn nhẫn với công nhân.

Đỉnh điểm của xung đột là mâu thuẫn xã hội giữa Trần Thiết Chung và những người công nhân mỏ than. Bị bóc lột tàn tệ, họ nổi dậy, phá nhà và giết chết ông. Cái chết bi thảm của Trần Thiết Chung là lời cảnh tỉnh sâu sắc: khi đồng tiền trở thành mục đích tối thượng, con người sẽ đánh mất nhân tính và phải trả giá đắt.

Qua hệ thống xung đột kịch đa dạng, Vi Huyền Đắc tố cáo xã hội thực dụng, đồng thời bày tỏ niềm thương cảm cho những số phận bị đồng tiền tha hóa. Tác phẩm để lại dư âm mạnh mẽ, khiến người đọc suy ngẫm về mối quan hệ giữa tiền bạc, đạo đức và hạnh phúc con người.

Xung đột kịch trong Kim Tiền không chỉ tạo nên kịch tính cho tác phẩm mà còn giúp nhà văn gửi gắm tư tưởng nhân đạo sâu sắc. Tác phẩm nhắc nhở chúng ta rằng, đồng tiền chỉ có ý nghĩa khi phục vụ cho con người, chứ không phải biến con người thành nô lệ của nó.