(Ngữ liệu ngoài sgk) Khoảng trời và hố bom

- Văn bản bàn về: bài thơ Khoảng trời và hố bom của Lâm Thị Mỹ Dạ.

- Vấn đề luận để đó được nêu lên ở nhan đề và câu đầu của bài viết.

- Văn bản gồm 4 luận điểm chính.

- Nội dung của các luận điểm:

+ Bài thơ như câu chuyện kể về sự hi sinh dũng cảm của một cô gái mở đường.

+ Sự hy sinh của cô gái chính là thông điệp...

+ Những so sánh, biểu tượng đầy nghệ thuật.

+ Sức sống của bài thơ.

a) Câu chứa luận điểm: Bài thơ như câu chuyện kể về sự hi sinh dũng cảm của một cô gái mở đường à đứng ở đầu luận điểm.

b) Dẫn chứng, lí lẽ tiêu biểu nhất:

- Dẫn chứng: “Chuyện kể rằng em cô gái mở đường/ Để cứu con đường đêm ấy khỏi bị thương/ Cho đoàn xe kịp giờ ra trận/ Em đã lấy tình yêu Tổ quốc của mình thắp lên ngọn lửa/ Đánh lạc hướng thù hứng lấy luồng bom".

- Lí lẽ: Chất tự sự khá đậm rõ qua chi tiết: Khi đơn vị hành quân qua con đường mòn, những chiến sĩ ra trận chỉ còn thấy hố bom và huyền tích về người con gái hi sinh

à Làm sáng tỏ luận điểm: Bài thơ như câu chuyện kể về sự hi sinh

c) Mục đích chính của luận điểm: làm sáng tỏ một khía cạnh của luận đề bài thơ Khoảng trời và hố bom của Lâm Thị Mỹ Dạ.

- Bằng chứng khách quan là những câu thơ được dẫn trực tiếp từ bài thơ nhằm làm sáng tỏ sự hy sinh tuyệt đẹp của cô gái thanh niên xung phong làm nhiệm vụ mở đường (Những vì sao ngời chói lung linh; Có phải thịt da em mềm mại trắng trong/ Đã hóa thành những vầng mây trắng/...)

- Ý kiến/đánh giá chủ quan của tác giả: Ở đây có hai khoảng trời soi ngắm nhau; một khoảng trời “thật” trên cao có các vì sao, có mây trắng, có ánh nắng vầng dương và một khoảng trời “ảo” - “Khoảng trời hố bom" - nằm trong đất có tâm hồn, thịt da, trái tim của người trinh nữ dũng cảm. Hai khoảng trời ấy đều đẹp đẽ, lung linh và vĩnh hằng trong sự liên tưởng đầy tài hoa của tác giả à Đưa bằng chứng khách quan trước để làm cơ sở cho ý kiến/đánh giá chủ quan của tác giả. à Việc kết hợp bằng chứng khách quan với ý kiến/đánh giá chủ quan của tác giả đã chứng, làm sáng tỏ luận đề: Sự hy sinh của cô gái chính là thông điệp mà tác giả gửi gắm vào bài thơ bằng những so sánh và hình ảnh đẹp trong thi phẩm.

- HS tự trả lời theo quan điểm cá nhân

- Yêu cầu:

+ Xác định và trích dẫn đúng ý kiến chủ quan của tác giả thể hiện trong văn bản

+ Lí giải 2 lí do trở lên để bảo vệ ý kiến của mình.

Gợi ý:

a. Đảm bảo yêu cầu về hình thức, dung lượng

- Viết đúng hình thức đoạn văn (diễn dịch, quy nạp, móc xích…).

- Đảm bảo dung lượng khoảng 200 chữ.

b. Xác định đúng yêu cầu của đoạn văn: lòng yêu nước của người trẻ.

c. Hệ thống ý

- Bàn luận:

+ Lòng yêu nước của người trẻ hôm nay không chỉ là sẵn sàng chiến đấu khi Tổ quốc lâm nguy, mà còn thể hiện trong đời thường: học tập tốt, tu dưỡng đạo đức, bảo vệ môi trường, giữ gìn bản sắc văn hóa, tuân thủ pháp luật.

+ Nhiều tấm gương thanh niên dấn thân vì cộng đồng: tình nguyện mùa hè xanh, hiến máu nhân đạo, tham gia chống dịch COVID-19...

+ Yêu nước còn là khát vọng vươn lên, sáng tạo, đưa đất nước hội nhập, phát triển.

- Phản đề: Vẫn còn một bộ phận thanh niên thờ ơ, sống ích kỷ, chỉ nghĩ đến bản thân, lãng quên trách nhiệm với Tổ quốc.

- Bài học:

+ Người trẻ cần nuôi dưỡng lòng yêu nước từ những hành động nhỏ bé, thiết thực.

+ Riêng bản thân: chăm chỉ học tập, rèn luyện, góp phần dựng xây đất nước.

d. Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuẩn chỉnh, ngữ pháp Tiếng Việt.

e. Sáng tạo: Bố cục rõ ràng, lời văn giàu hình ảnh, cảm xúc.

Đoạn văn tham khảo

Trong mỗi con người Việt Nam, lòng yêu nước luôn là một tình cảm thiêng liêng và cao quý. Ngày nay, với thế hệ trẻ, lòng yêu nước vẫn cháy bỏng nhưng được thể hiện bằng những cách phù hợp với thời đại. Yêu nước không chỉ dừng lại ở việc sẵn sàng cầm súng bảo vệ Tổ quốc như cha ông ngày trước, mà còn được thể hiện qua những hành động giản dị hằng ngày. Đó có thể là tinh thần học tập chăm chỉ để xây dựng đất nước giàu mạnh, là ý thức giữ gìn văn hóa dân tộc trong đời sống hiện đại, hay là trách nhiệm bảo vệ môi trường xanh sạch, bởi môi trường chính là không gian sống của cộng đồng dân tộc. Yêu nước còn thể hiện qua tinh thần đoàn kết, sẻ chia, giúp đỡ đồng bào lúc khó khăn, thiên tai. Mỗi bạn trẻ hãy biết trân trọng và biết ơn những hy sinh to lớn của các thế hệ đi trước, từ đó ý thức được trách nhiệm của bản thân trong công cuộc dựng xây và bảo vệ Tổ quốc. Có thể khẳng định rằng, chỉ khi thế hệ trẻ nuôi dưỡng được lòng yêu nước chân thành và hành động thiết thực, đất nước ta mới có thể ngày càng phát triển vững mạnh.

Gợi ý:

a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận

- Học sinh biết tạo lập một bài văn nghị luận đảm bảo đủ cấu trúc 3 phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài.

- Đảm bảo đúng dung lượng khoảng 400 chữ.

b. Xác định đúng vấn đề nghị luận: phân tích nhân vật chị Dậu.

c. Bài viết có thể triển khai theo nhiều cách khác nhau song cần đảm bảo các ý sau

* Mở bài:

- Giới thiệu tác phẩm và nhân vật: Chị Dậu là nhân vật tiêu biểu trong tác phẩm Tắt đèn của Ngô Tất Tố, hiện thân của người phụ nữ Việt Nam trong xã hội phong kiến thập niên 1930 với thân phận nông dân nghèo, bị áp bức và bóc lột.

- Giới thiệu đoạn trích: Đoạn trích thể hiện rõ tính cách và nghị lực của chị Dậu khi chị dám đứng lên bảo vệ chồng con trước cường quyền, bộc lộ lòng can đảm, quyết liệt và tinh thần bảo vệ chính nghĩa.

* Thân bài:

- Tình huống và hành động của chị Dậu:

+ Chị Dậu thể hiện sức mạnh vượt trội so với người hầu nhà Lý: túm cổ, ấn ra cửa, giằng co và quật ngã anh ta.

+ Hành động của chị vừa là bảo vệ chồng, vừa là bảo vệ con cái, thể hiện trách nhiệm với gia đình.

+ Chị Dậu sẵn sàng đối mặt với nguy hiểm, không sợ bị trừng phạt: “Thà ngồi tù. Để cho chúng nó làm tình làm tội mãi thế, tôi không chịu được…”

- Tính cách và phẩm chất của chị Dậu:

+ Dũng cảm, quyết liệt: Chị không run sợ trước quyền lực cường quyền, sẵn sàng chống trả những người áp bức.

+ Yêu thương và bảo vệ gia đình: Hành động của chị xuất phát từ tình yêu thương chồng con, sự căm phẫn với bất công.

+ Tinh thần chính nghĩa và phản kháng xã hội: Chị Dậu là hình tượng người phụ nữ nông dân có chính kiến, dám đứng lên chống lại sự áp bức, thể hiện khát vọng công bằng.

- Nghệ thuật thể hiện nhân vật:

+ Ngô Tất Tố sử dụng ngôi kể thứ ba, giọng kể khách quan kết hợp miêu tả hành động và lời thoại, giúp nổi bật tính cách mạnh mẽ của chị.

+ Hình ảnh chị Dậu “túm tóc lẳng cho một cái, ngã nhào ra thềm” tạo ấn tượng sinh động, thể hiện sự quyết liệt và sức mạnh vượt trội so với người đàn ông hầu hạ Lý trưởng.

* Kết bài:

- Khẳng định giá trị nhân vật: Chị Dậu là biểu tượng cho nghị lực, lòng dũng cảm và tinh thần phản kháng chính nghĩa của người nông dân Việt Nam dưới chế độ phong kiến.

- Nêu cảm nhận cá nhân: Nhân vật truyền cảm hứng về ý chí và tinh thần đấu tranh chống bất công, bảo vệ lẽ phải.

d. Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt.

e. Sáng tạo: Diễn đạt trong sáng, bài viết thể hiện được sự sáng tạo, độc đáo riêng.

Bài viết tham khảo

Chị Dậu là nhân vật tiêu biểu trong tác phẩm Tắt đèn của Ngô Tất Tố, hiện thân của người phụ nữ nông dân trong xã hội phong kiến thập niên 1930, chịu cảnh nghèo khó, áp bức và bất công. Đoạn trích trên thể hiện rõ tính cách và nghị lực phi thường của chị khi chị dám đứng lên bảo vệ chồng con trước quyền lực cường quyền, đồng thời bộc lộ lòng can đảm, quyết liệt và tinh thần bảo vệ chính nghĩa.

Trong đoạn trích, chị Dậu thể hiện sức mạnh và quyết tâm vượt trội so với người hầu nhà Lý. Chị túm cổ, ấn anh ta ra cửa, giằng co, thậm chí quật ngã anh hầu này một cách ngoạn mục. Hành động của chị không chỉ bảo vệ chồng mà còn bảo vệ con cái, xuất phát từ tình yêu thương và trách nhiệm với gia đình. Chị Dậu sẵn sàng đối mặt với hiểm nguy, không sợ bị trừng phạt khi thốt lên: “Thà ngồi tù. Để cho chúng nó làm tình làm tội mãi thế, tôi không chịu được…”, điều này cho thấy chị quyết liệt và kiên định trong việc bảo vệ lẽ phải.

Tính cách của chị Dậu được khắc họa rõ nét qua những phẩm chất nổi bật: chị dũng cảm, quyết liệt, sẵn sàng chống lại bất công; chị yêu thương và bảo vệ gia đình; đồng thời thể hiện tinh thần chính nghĩa, không khuất phục cường quyền. Hình ảnh chị túm tóc và quật ngã anh hầu nhà Lý tạo ấn tượng sinh động, giúp người đọc cảm nhận được sức mạnh vượt trội và ý chí kiên cường của chị.

Ngô Tất Tố sử dụng ngôi kể thứ ba kết hợp miêu tả hành động và lời thoại, khiến nhân vật hiện lên sống động và gần gũi. Những chi tiết sinh động, cụ thể như “ngã chỏng quèo trên mặt đất”, “túm tóc lẳng cho một cái” không chỉ làm nổi bật sức mạnh vật lý của chị mà còn phản ánh tinh thần bất khuất, phản kháng trước bất công.

Nhân vật chị Dậu là biểu tượng cho nghị lực, lòng dũng cảm và tinh thần phản kháng chính nghĩa của người nông dân Việt Nam dưới chế độ phong kiến. Qua chị, người đọc thấy được hình ảnh người phụ nữ vừa mạnh mẽ vừa yêu thương, vừa kiên cường vừa chính trực, truyền cảm hứng về ý chí và tinh thần đấu tranh chống bất công, bảo vệ lẽ phải trong cuộc sống.