Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
Đặc điểm của tục ngữ
Nội dung: Tục ngữ thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về thiên nhiên, lao động sản xuất, con người và xã hội.
Đặc điểm của tục ngữ
Hình thức: - Thường ngắn gọn (câu ngắn nhất gồm 4 chữ, câu dài có thể trên dưới 16 chữ). - Có nhịp điệu, hình ảnh. - Hầu hết đều có vần và thường là vần lưng. Vần lưng trong tục ngữ có thể gieo ở hai tiếng liền nhau. Hoặc gieo ở hai tiếng cách nhau. - Thường có hai vế trở lên. Các vế đối xứng nhau cả về hình thức lẫn nội dung. - Thường đa nghĩa nhờ sử dụng xã biện pháp tu từ, nhất là tục ngữ về con người và xã hội.
Câu 2
1 điểm
Nhận diện đặc điểm tục ngữ và nêu tác dụng của cách gieo vần trong các câu sau theo gợi ý.
Câu tục ngữ
Đặc điểm
Trời nắng chóng trưa, trời mưa chóng tối.
Vần cách 2 vế, 8 chữ
Trăng quần thì hạn, trăng tán thì mưa.
Gió heo may, chuồn chuồn bay thì bão.
Tháng Giêng rét đài, tháng Hai rét lộc, tháng Ba rét nàng Bân.
Chuồn chuồn bay thấp thì mưa Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm.
Đêm tháng Năm, chưa nằm đã sáng Ngày tháng Mười, chưa cười đã tối.
Tác dụng của cách gieo vần:
Tác dụng của cách gieo vần:
Xem đáp án và lời giải
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
Câu tục ngữ
Đặc điểm
Trời nắng chóng trưa, trời mưa chóng tối.
Vần cách 2 vế, 8 chữ
Trăng quần thì hạn, trăng tán thì mưa.
Vần cách 2 vế, 8 chữ
Gió heo may, chuồn chuồn bay thì bão.
Vần cách 2 vế, 8 chữ
Tháng Giêng rét đài, tháng Hai rét lộc, tháng Ba rét nàng Bân.
Vần cách 3 vế, 13 chữ
Chuồn chuồn bay thấp thì mưa Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm.
Vần chân 3 vế, 14 chữ
Đêm tháng Năm, chưa nằm đã sáng Ngày tháng Mười, chưa cười đã tối.
Vần cách 4 vế, 14 chữ
Tác dụng của cách gieo vần: Làm cho câu có nhịp điệu, hấp dẫn người đọc.
Tác dụng của cách gieo vần: Làm cho câu có nhịp điệu, hấp dẫn người đọc.
Câu 3
1 điểm
Xác định biện pháp tu từ trong câu tục ngữ sau và nêu tác dụng.
Đêm tháng Năm, chưa nằm đã sáng
Ngày tháng Mười, chưa cười đã tối.
Xem đáp án và lời giải
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
- Biện pháp tu từ: nói quá: chưa nằm đã sáng / chưa cười đã tối.
-Tác dụng: Nhằm tác động mạnh vào nhận thức của mọi người, giúp người ta hiểu được đặc điểm thời gian từng mùa để chủ động sắp xếp mọi việc cho phù hợp.
Câu 4
1 điểm
Kinh nghiệm thời tiết nào được đề cập trong các câu tục ngữ bên dưới?
Câu tục ngữ
Kinh nghiệm
Trời nắng chóng trưa, trời mưa chóng tối.
Trăng quần thì hạn, trăng tán thì mưa.
Gió heo may, chuồn chuồn bay thì bão.
Tháng Giêng rét đài, tháng Hai rét lộc, tháng Ba rét nàng Bân.
Chuồn chuồn bay thấp thì mưa Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm.
Đêm tháng Năm, chưa nằm đã sáng Ngày tháng Mười, chưa cười đã tối.
Xem đáp án và lời giải
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
Câu tục ngữ
Kinh nghiệm
Trời nắng chóng trưa, trời mưa chóng tối.
Trời nắng ráo người ta có cảm giác như ở giữa ban ngày (buổi trưa), trời mưa thì cảnh vật u ám gây cảm giác trời nhanh về chiều, chóng tối.
Trăng quần thì hạn, trăng tán thì mưa.
Khi trăng quầng, thời tiết sẽ oi bức, nóng nực hoặc rất ít mây. Khi trăng tán là dấu hiệu dự báo trời dễ, sắp có mưa.
Gió heo may, chuồn chuồn bay thì bão.
Kinh nghiệm dự báo thời tiết. Khi trời nối gió heo may và chuồn chuồn bay ra nhiều thì sắp có bão.
Tháng Giêng rét đài, tháng Hai rét lộc, tháng Ba rét nàng Bân.
rét đài: rét khá đậm làm hoa rụng cánh chỉ còn trơ lại đài; rét lộc: ẩm ướt, thuận lợi cho sự hồi sinh của cây cỏ sau những ngày đông tháng giá; rét nàng bân: rét ngắn ngày, với câu chuyện nàng Bân may áo rét cho chồng. Kinh nghiệm về thời tiết của nhân dân ta.
Chuồn chuồn bay thấp thì mưa Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm.
Kinh nghiệm này phản ánh khá đúng thực tiễn. Chuồn chuồn bay thấp hay bay cao phụ thuộc vào áp suất của khí quyển. Áp suất khí quyển lại liên quan đến nhiệt độ và độ ẩm của không khí. Người ta nhận thấy khi sắp mưa những hạt hơi nước nhỏ bé sẽ đọng lại trên các cánh mỏng của chuồn chuồn, làm tăng tải trọng và khiến chúng phải bay thấp là dà sát mặt đất.
Đêm tháng Năm, chưa nằm đã sáng Ngày tháng Mười, chưa cười đã tối.
Tháng năm thì thời gian ban ngày dài hơn thời gian ban đêm. Còn vào tháng mười thì thời gian ban ngày ngắn hơn thới gian ban đêm.
Câu 5
1 điểm
Có ý kiến cho rằng, cùng với sự tiến bộ của khoa học, các kinh nghiệm dân gian không còn ý nghĩa trong đời sống hiện nay. Dựa vào nội dung của các câu tục ngữ đã học trong văn bản 1, hãy viết đoạn văn (5 – 7 câu) trình bày suy nghĩ của em về vấn đề này.
Xem đáp án và lời giải
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
Có ý kiến cho rằng, cùng với sự tiến bộ của khoa học, các kinh nghiệm dân gian không còn ý nghĩa trong đời sống hiện nay. Nhưng theo em, trong cuộc sống ngày nay, chúng ta vẫn có thể áp dụng được những kinh nghiệm về thời tiết trong bài học này. Các câu tục ngữ trên có thể giúp ích cho con người trong đời sống sinh hoạt hàng ngày và trong sản xuất nông nghiệp. Giúp con người có thể dự báo được thời tiết và có những biện pháp ứng phó phù hợp.
Câu 6
1 điểm
Đọc các câu tục ngữ bên dưới và cho biết đặc điểm thể loại, tác dụng của cách gieo vần trong các câu tục ngữ này:
Câu tục ngữ
Đặc điểm
Tấc đất, tấc vàng.
Số vế: Số chữ: Loại vần:
Người đẹp vì lụa, lúa tốt vì phân.
Số vế: Số chữ: Loại vần:
Nhai kĩ no lâu, cày sâu tốt lúa.
Số vế: Số chữ: Loại vần:
Khoai ruộng lạ, mạ ruộng quen.
Số vế: Số chữ: Loại vần:
Mưa tháng Tư hư đất, mưa tháng Ba hoa đất.
Số vế: Số chữ: Loại vần:
Lúa chiêm nép ở đầu bờ, Hễ nghe tiếng sấm, phất cờ mà lên.
Chọn một câu tục ngữ mà em yêu thích trong chùm câu tục ngữ “Những kinh nghiệm dân gian về con người và xã hội” và chỉ ra đặc điểm thể loại được thể hiện trong câu đó.
Kinh nghiệm dân gian mà em tâm đắc trong chùm tục ngữ “Những kinh nghiệm dân gian về con người và xã hội” là gì? Hãy viết đoạn văn (5 – 7 câu) để chia sẻ về kinh nghiệm đó.
Dựa trên dàn ý đã làm ở bài tập 3, em hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 800 chữ) về một vấn đề được gợi ra từ một câu tục ngữ mà em yêu thích (có thể sử dụng thêm các thành ngữ / tục ngữ để tăng tính thuyết phục).
