Giải SGK Khoa học tự nhiên 9 CTST Bài 7: Thấu kính. Kính lúp có đáp án

- Kính 2 là thấu kính hội tụ vì phần rìa mỏng hơn phần giữa.

- Kính 1, 3, 4 là thấu kính phân kì vì phần rìa dày hơn phần giữa.

Thí nghiệm 1:

- Tia tới đi qua quang tâm O cho tia ló truyền thẳng tia ló có phương trùng với tia tới.

- Tia tới có phương song song với trục chính cho tia ló đi qua tiêu điểm chính của thấu kính tia ló đi khác phương so với tia tới.

Thí nghiệm 2:

- Tia tới đi qua quang tâm O cho tia ló truyền thẳng tia ló có phương trùng với tia tới.

- Tia tới có phương song song với trục chính cho tia ló có đường kéo dài đi qua tiêu điểm chính của thấu kính tia ló đi khác phương so với tia tới.

- Bước 1: Xác định quang tâm O là giao điểm của trục chính và bề mặt thấu kính.

- Bước 2: Xác định điểm giao giữa các tia ló trong thí nghiệm 1 và điểm giao bởi các đường kéo dài của tia ló trong thí nghiệm 2 là tiêu điểm chính F.

- Bước 3: Ta được, tiêu cự của thấu kính là độ dài OF = f.

- Giải thích sự truyền ánh sáng qua thấu kính hội tụ: Thấu kính được tạo thành bởi các lăng kính nhỏ ghép liền nhau, ở giữa là một khối trong suốt có hai mặt song song. Các lăng kính có đáy hướng về trục chính. Do các tia sáng qua lăng kính bị lệch về đáy, còn tia sáng chính giữa vuông góc với hai mặt của khối trong suốt nên truyền thẳng. Vì vậy, chùm sáng song song qua thấu kính hội tụ trở thành chùm sáng hội tụ.

- Giải thích sự truyền ánh sáng qua thấu kính phân kì: Thấu kính được tạo thành bởi các lăng kính nhỏ ghép liền nhau, ở giữa là một khối trong suốt có hai mặt song song. Các lăng kính có đáy hướng ra xa trục chính. Do các tia sáng qua lăng kính bị lệch về đáy, còn tia sáng chính giữa vuông góc với hai mặt của khối trong suốt nên truyền thẳng. Vì vậy, chùm sáng song song qua thấu kính phân kì trở thành chùm sáng phân kì.

- Ảnh quan sát được ở bước 2:

+ Ban đầu vật được đặt ở vị trí có khoảng cách lớn hơn tiêu cự của thấu kính hội tụ nên khi dịch chuyển màn chắn để thu được hình ảnh rõ nét, ta sẽ thu được ảnh thật, ngược chiều với vật và lớn hơn vật.

+ Sau đó, dịch chuyển thấu kính ra xa vật hơn thì ta sẽ thu được ảnh có đặc điểm như sau nếu rơi vào các trường hợp:

Nếu f < d < 2f thì ảnh thật ngược chiều với vật và lớn hơn vật.

Nếu d = 2f thì ảnh thật ngược chiều với vật và bằng vật.

Nếu d > 2f thì ảnh thật ngược chiều với vật và nhỏ hơn vật.

- Ảnh quan sát được ở bước 3: Khi thấu kính lại gần vật sao cho khoảng cách từ vật đến thấu kính nhỏ hơn tiêu cự của thấu kính thì ta sẽ thu được ảnh ảo, cùng chiều với vật và lớn hơn vật.

- Ảnh quan sát được ở bước 3: Ta thu được ảnh ảo nên cần phải đặt mắt sau thấu kính để quan sát ảnh của vật.

- Ảnh quan sát được ở bước 4, tiếp tục thay đổi khoảng cách giữa vật và thấu kính, ta thu được đặc điểm ảnh của vật như sau:

+ Nếu khoảng cách từ vật tới thấu kính nhỏ dần và nhỏ hơn tiêu cự của thấu kính thì vật càng lại gần thấu kính, ảnh càng lớn nhưng vẫn nhỏ hơn vật, cùng phía thấu kính với vật và cùng chiều vật.

+ Nếu khoảng cách từ vật tới thấu kính lớn dần và lớn hơn tiêu cự của thấu kính thì ảnh của vật càng xa thấu kính, ảnh càng nhỏ hơn và nhỏ hơn vật, cùng phía thấu kính với vật và cùng chiều vật.

Coi 1 ô tương ứng với 1 cm.

Từ sơ đồ tỉ lệ tạo ảnh ta xác định được khoảng cách từ vật đến thấu kính là 6 ô tương ứng với 6 cm.

- Vào buổi trưa nắng, dùng kính lúp hứng ánh sáng mặt trời sao cho các tia ló tập trung tại một điểm trên một tờ giấy, đợi một lúc ta sẽ thấy vị trí đó xám đen và bốc cháy.

- Ở phần mở đầu của bài học, chai nước có hai mặt cong và rìa mỏng, được coi là thấu kính hội tụ, ánh sáng mặt trời là các tia sáng song song chiếu vào thấu kính hội tụ, tạo ra các tia ló hội tụ tại tiêu điểm, làm điểm đó nóng lên và bốc cháy. Trong rừng có nhiều cây cối, cành khô, ... là các vật dễ cháy nên dễ dẫn đến hỏa hoạn.

Một số dụng cụ hằng ngày có sử dụng thấu kính hội tụ: kính lúp, kính lão, máy ảnh, …

Một số dụng cụ hằng ngày có sử dụng thấu kính phân kì: Kính cận, sử dụng trong mắt thần gắn ở cửa ra vào, ….