Giải SGK Chuyên đề Lịch sử 10 Chuyên đề 3. Nhà nước và pháp luật Việt Nam trong lịch sử

- Trong lịch sử Việt Nam tồn tại nhiều mô hình nhà nước khác nhau, điển hình như các mô hình nhà nước quân chủ và mô hình nhà nước dân chủ:

+ Mô hình nhà nước quân chủ, điển hình là các mô hình: nhà nước quân chủ tập quyền thân dân thời Lý - Trần; nhà nước quân chủ tập quyền quan liêu thời Lê sơ; nhà nước quân chủ tập quyền chuyên chế thời Nguyễn;...

+ Mô hình nhà nước dân chủ, điểm hình là: nhà nước dân chủ cộng hòa (Việt Nam Dân chủ Cộng hòa); nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa (Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam).

- Về pháp luật:

+ Những bộ luật nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam thời quân chủ độc lập là: Quốc triều hình luật (thời Lê sơ) và Hoàng Việt luật lệ (thời Nguyễn)

+ Thời hiện đại, nhà nước Việt Nam ban hành nhiều bản Hiến pháp (năm 1946, 1959, 1980, 1992, 2013). Các bản Hiến pháp này là đạo luật gốc, có giá trị pháp lí cao nhất trong hệ thống pháp luật.

- Các đoạn tư liệu số 1 và số 2 đã thể hiện rõ tính thân dân của nhà nước quân chủ thời Lý - Trần:

+ Nhà nước quân chủ thời Lý - Trần thi hành các chính sách như chăm lo phát triển kinh tế nông nghiệp, miễn giảm thuế trong những năm mất mùa, miễn giảm hình phạt, đại xá cho tù nhân,...

+ Mối quan hệ giữa vua và người dân còn khá gần gũi.

- Nhà nước quân chủ tập quyền thân dân thời Lý - Trần có đặc điểm:

+ Vua là người đứng đầu đất nước, nắm giữ quyền lực tối cao.

+ Nhà nước thống nhất từ trung ương đến địa phương.

+ Nhà nước thi hành nhiều chính sách “an dân”.

- Nhà nước quân chủ tập quyền quan liêu thời Lê sơ có đặc điểm:

+ Vua nắm giữ quyền lực tối cao

+ Nhà nước thống nhất, quyền lực tập trung vào chính quyền trung ương

+ Lập thêm nhiều cơ quan trung ương, cơ quan chuyên môn

- Những điểm khác của bộ máy nhà nước thời Lê sơ so với thời Lý - Trần:

+ Bộ máy nhà nước được tổ chức quy mô và hoàn thiện hơn: Lần đầu tiên các cơ quan trung ương được tổ chức và phân định thành ba bộ phận, gồm: dân sự (hành chính), quân sự và giám sát; ngoài Lục bộ, Lục tự đã có từ trước, lập thêm Lục khoa, cùng với Ngự sử đài giám sát hoạt động của Lục bộ và một số cơ quan khác

+ Cơ cấu quyền lực với ba Cơ quan phụ trách ba lĩnh vực (hành chính, quân đội, tư pháp) cũng được áp dụng trong tổ chức chính quyền địa phương (gọi là Tam ti).