Giải SBT Văn 7 Bài 6. Bài học cuộc sống (Phần 1: Đọc hiểu và thực hành Tiếng Việt) có đáp án

Những lời góp ý của người qua đường không giúp người thợ mộc bán được cày vì:

- Họ chỉ là những người qua đường, không phải người thực sự có nhu cầu mua cày. Ngoài ra, họ có thể chỉ góp ý cho vui chuyện, chứ hoàn toàn không có hiểu biết về điều mình góp ý hoặc không có thiện chí giúp anh thợ mộc. Người thợ mộc đã không đẽo cày căn cứ vào hiểu biết thực tế, nhất là hiểu biết về nhu cầu của người dùng.

- Thông tin người qua đường cung cấp không được người thợ mộc kiểm chứng, suy xét thấu đáo (đặc biệt là lời góp ý đẽo cày cho voi phá hoang trên ngàn) nên việc đẽo cày theo những ý kiến như vậy là hoàn toàn viển vông, phi thực tế.

Ý nghĩa thành ngữ đẽo cày giữa đường: hàm ý chỉ những hành động không có chủ kiến, hay thay đổi theo ý kiến người khác, cuối cùng không thể đạt được kết quả mong đợi.

Đặt câu có sử dụng thành ngữ đẽo cày giữa đường, ví dụ: “Anh cứ đẽo cày giữa đường như vậy thì chẳng thể giải quyết được vấn đề.”

Biển được rùa miêu tả với những đặc điểm ngoài sức tưởng tượng của ếch:

- Biển rộng mênh mông, ngàn dặm cũng chưa nói hết được độ rộng.

- Biển sâu thăm thẳm, ngàn nhẫn cũng chưa thể nói hết được chiều sâu.

- Lượng nước của biển nhiều đến nỗi chín năm lụt không đủ làm mực nước ở biển tăng lên, bảy năm hạn hán không làm mực nước biển cạn bớt (bờ biển không lùi ra xa).

Ý nghĩa thành ngữ ếch ngồi đáy giếng: chỉ những người hiểu biết ít do điều kiện tiếp xúc hạn chế, hoặc chỉ những người có tầm nhìn hạn hẹp, kém hiểu biết nhưng lại tự cao tự đại, luôn cho rằng mình giỏi hơn người khác.

Đặt câu có sử dụng thành ngữ ếch ngồi đáy giếng, ví dụ: “Với thời gian tìm hiểu chưa lâu, tôi biết rằng hiểu biết của mình về vấn đề đó chẳng khác gì ếch ngồi đáy giếng."

Lí lẽ của mỗi khi chọn lối sống lười lao động là:

- Lao động rất vất vả.

- Người lao động khó nhọc thì gầy mòn, còn người ngồi hưởng thụ an nhàn thì béo tốt.

Lí lẽ của kiến khi chọn lối sống chăm chỉ là:

- Quy luật “có làm thì mới có ăn” ăn mà không làm thì bao nhiêu của cải rồi cũng hết.

- Sinh tồn là cuộc khó khăn, phải cố gắng chăm chỉ mới được bền lâu.

- Lao động không chỉ vì nhu cầu của bản thân, mà còn bởi chăm lo cho tập thể, cho cái chung.

Các từ ngữ: sinh tồn, đi đời, đàn, tổ, xứ sở,... trong lời thoại thể hiện đặc điểm của nhân vật kiến là:

- Biết lo xa, chăm lo cho cuộc sống tốt đẹp bền lâu.

- Không chỉ lo lắng cho bản thân mà còn luôn nghĩ đến tập thể, đến cái chung.

Em có thể trình bày quan điểm riêng.

- Nhân vật kiến có hiểu biết, nắm vững quy luật “có làm thì mới có ăn “Những kẻ chỉ biết hưởng thụ mà không lao động như mối thì của cải dẫu có bao nhiêu cũng sẽ hết.

- Nhân vật kiến biết lo xa. Vì biết rằng “sinh tồn là cuộc khó khăn” kiến luôn chăm chỉ, cố gắng tích luỹ để cuộc sống được đầy đủ, bền vững, dài lâu.

- Nhân vật kiến sống có trách nhiệm, không ích kỉ. Dù biết lao động vất vả có thể làm cơ thể gầy mòn, kiến vẫn luôn chăm chỉ, bởi sự vất vả đó có ích cho đàn, cho tổ, nói rộng ra là có ích cho cộng đồng, cho cả con cháu mai sau.

Nếu phải biện hộ cho nhân vật còn lại (mối), em thấy rằng mối cũng có lí một phần. Bởi thực tế là không ai mong muốn một cuộc sống vất vả; ai cũng mong muốn được sống an nhàn, ăn ngon, mặc đẹp. Tuy nhiên, nếu chỉ sống hưởng thụ mà không biết lao động, chỉ biết hưởng thụ cho mình mà không có trách nhiệm với gia đình, cộng đồng, đất nước, thì cuộc sống như vậy không chỉ không thể bền lâu, mà còn là cuộc sống vô ích.

Tác giả đã căn cứ vào tập tính của mối và kiến để chọn những con vật này làm nhân vật trong truyện mà không phải là những con vật khác vì:

- Tập tính của kiến: Kiến sống có kỉ luật, chăm chỉ làm việc, thường tích luỹ thức ăn trong tổ để phục vụ cho cả đàn và đề phòng khi không kiếm được thức ăn.

- Tập tính của mối: Mối là loài thường đục phá gỗ, lấy gỗ làm thức ăn. Chúng sẽ tấn công, đục khoét cho đến khi phần gỗ bị ruỗng (mục) hết.

Nếu muốn đổi nhân vật trong truyện ngụ ngôn này, có thể chọn hai nhân vật khác để thể hiện. Chẳng hạn, thay cho kiến có thể là ong, thay cho mối có thể là gián. Nhưng loài ong khó mang lại ấn tượng có cơ thể gầy gò. Gián tuy cũng là loài “không chịu lao động mà chỉ biết hưởng thụ” nhưng lại không phá hoại làm sập nhà cửa. Vì vậy, việc chọn mối và kiến làm nhân vật để thể hiện nội dung của truyện là hoàn toàn phù hợp, khó có thể thay thế.

Một số dấu hiệu nổi bật giúp ta nhận biết các câu đã cho đều là tục ngữ:

a. Về hình thức:

- Các câu thường ngắn. Trong 6 câu, câu ngắn nhất có 6 tiếng; câu dài nhất có 14 tiếng.

- Phần lớn các câu đều có những tiếng hiệp vần.

- Các câu thường nhịp nhàng, cân đối.

b. Về nội dung: Câu nào cũng chứa đựng kinh nghiệm của người xưa về một vấn đề cụ thể nào đó trong đời sống xã hội hoặc tự nhiên.

Về nội dung, các câu tục ngữ đã cho có thể chia làm 3 nhóm.

- Nhóm 1: Kinh nghiệm về thời tiết (câu (1), (3)).

- Nhóm 2: Kinh nghiệm về sản xuất nông nghiệp (câu (4), (5)).

- Nhóm 3: Kinh nghiệm về ứng xử trong đời sống (câu (2), (6)).

Câu tục ngữ “Nói người chẳng nghĩ đến ta, thử sờ lên gáy xem xa hay gần.”có mấy điểm khác với các câu còn lại. Thứ nhất, câu này có số chữ nhiều nhất (14 chữ). Thứ hai, nếu ngắt dòng, câu này sẽ có hình thức là một cặp lục bát:

Nói người chẳng nghĩ đến ta,

Thử sờ lên gáy xem xa hay gần.

“Sa chân đỡ lại, sa miệng đỡ không lại” là câu tục ngữ đề cập đến việc nói năng của con người. Đi đường, nếu sa sẩy xuống chỗ trũng, thậm chí bị ngã, người ta vẫn có thể đứng dậy đi tiếp. Nhưng trong nói năng, lỡ nói điều gì dại dột, sai trái, nhất là động chạm đến người khác, khó mà chữa lại được.

Từ câu này, ta có thể rút ra bài học: luôn cân nhắc cẩn thận khi nói năng. Câu ngạn ngữ “Uốn lưỡi bảy lần trước khi nói” cũng răn điều tương tự.

Câu tục ngữ "Nói người chẳng nghĩ đến ta, thử sờ lên gáy xem xa hay gần." khiến

ta nghĩ đến một câu tục ngữ khác của Việt Nam:

Cười người chớ vội cười lâu

Cười người hôm trước, hôm sau người cười.

Hai câu này có những điểm giống nhau. Thứ nhất, về hình thức, cả hai câu đều có 14 tiếng và có thể ngắt dòng thành cặp lục bát. Thứ hai, về nội dung, cả hai câu đều muốn nói rằng: Trong cuộc sống, ai cũng có ưu điểm, khuyết điểm. Không nên cười nhạo khuyết điểm của người khác, vì chính bản thân ta cũng có thể có những điểm đáng chê cười.

Ở câu tục ngữ “Cấy thưa thừa thóc, cấy dày cóc được ăn”, biện pháp tu từ nói quá

được sử dụng ở vế cấy dày cóc được ăn. Theo kinh nghiệm của người nông dân, nếu cấy thưa, cây lúa sẽ phát triển mạnh, thân khoẻ, cho bông to, hạt mẩy, năng suất cao (thừa thóc); ngược lại, cấy dày, lúa sẽ phát triển kém, thân không khoẻ, bông nhỏ, hạt lép, năng suất thấp (cóc được ăn). Ở đây, cóc được ăn được hiểu là không được ăn, đối lập với thừa thóc.

Ở 6 câu tục ngữ đã cho có các cặp vần sau:

(2) trâu - đầu

(3) non - ngon

(4) mưa - thưa

(5) nhỏ - bỏ

Lưu ý: Riêng câu (1) và câu (6) dùng cách lặp từ, không xem đó là hiệp vần. Nhận xét:

- Câu có cặp vần vẫn chiếm đa số (4/6 câu).

- Các câu đều sử dụng vần lưng (vần giữa câu). Có trường hợp vần liền (câu (3)); còn lại là vần cách (câu (2), (4), (5)).

Ta có thể chia 6 câu tục ngữ đã cho thành các nhóm như sau:

- Nhóm 1: Kinh nghiệm về thời tiết (câu (4)).

- Nhóm 2: Kinh nghiệm về lao động sản xuất (câu (1), (2), (3)).

- Nhóm 3: Kinh nghiệm về đời sống (câu (5), (6)).

Câu “Một nghề cho chín, hơn chín mười nghề” có thể hiểu: làm một nghề cho tinh, cho thành thạo thì hơn là biết nhiều nghề nhưng tay nghề không cao.

Hiện nay, rất nhiều ngành nghề đòi hỏi nhân lực trình độ cao. Để đáp ứng nhu cầu đó của xã hội, người học nghề cần được đào tạo bài bản, thực hành chu đáo và không ngừng nâng cao trình độ trong quá trình hành nghề. Muốn vậy, mỗi người nên tập trung học một nghề yêu thích và trau dồi kĩ năng thật tốt, hơn là chạy theo một số nghề mà không đảm bảo trình độ.

- Khi tìm hiểu sự vật, hiện tượng, cần phải xem xét một cách toàn diện.

- Không nên mê tín, tin vào bói toán. Khi những ông thầy bói còn không biết con voi có thực trên đời hình dáng như thế nào, thì làm sao có thể biết những điều chưa xảy ra trong thực tế.

Giải thích nghĩa các từ láy:

- sun sun: gợi tả hình dạng co lại, khiến bề mặt bên ngoài nhăn lại thành nếp.

- chân chẵn: gợi tả hình dáng tròn lẳn.

- bè bè: gợi tả hình dáng to và đẹt.

- sừng sững: gợi tả dáng đứng im, to lớn.

- tua tủa: gợi tả hình dáng chìa ra không đều của nhiều vật cứng, nhọn.

Em tự rút ra bài học cho bản thân. Gợi ý:

- Mỗi cá nhân có điểm mạnh và điểm yếu riêng, cần tôn trọng và phát huy thế mạnh của mỗi người.

- Được nhận ơn rồi trả ơn người đã giúp đỡ mình là một đạo lí tốt đẹp.

Em có thể trình bày quan điểm riêng. Gợi ý:

- Sư tử là loài vật hùng mạnh, chúa tế sơn lâm. Khi bị chuột vô tình nhảy vào chân, sư tử đã không dùng sức mạnh ấy để bắt nạt, làm hại chuột. Sư tử đã thả cho chuột đi. Đó là lòng bao dung rất đáng trân trọng của sư tử.

- Tuy nhiên, khi bị mắc bẫy, sư tử đã chỉ cậy vào sức mạnh ấy mà vùng vẫy nên không sao thoát ra được. Sư tử được chuột trả ơn, giúp thoát khỏi lưới bẫy.

- Khi ai đó làm việc tốt, sau đó nhận được điều tốt, gặp may mắn, thì đó là một kết thúc có hậu.