Giải SBT Sinh học 11 Cánh diều Chủ đề 1: Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở sinh vật có đáp án

Đáp án đúng là: A

A. Sai. Sinh vật hoá tự dưỡng chuyển hoá năng lượng hoá học trong các hợp chất vô cơ thành năng lượng hoá học tích luỹ trong các hợp chất hữu cơ thông qua quá trình hoá tổng hợp.

Đáp án đúng là: B

- Bèo hoa dâu, vi khuẩn lam, tảo lục là những sinh vật quang tự dưỡng.

- Vi khuẩn oxi hoá sắt là sinh vật hoá tự dưỡng.

Đáp án đúng là: C

Dòng năng lượng trong quá trình chuyển hoá năng lượng ở sinh giới: (1) Năng lượng ánh sáng → (4) Năng lượng hoá học (tích luỹ trong các chất hữu cơ) → (2) ATP → (3) Các hoạt động sống.

Đáp án đúng là: B

B. Sai. Từ quá trình chuyển hoá vật chất và năng lượng trong sinh giới, một phần năng lượng được các sinh vật dữ trữ, một phần sử dụng cho các hoạt động sống và lượng lớn được giải phóng trở lại môi trường dưới dạng nhiệt.

Đáp án đúng là: D

Trong cơ thể thực vật, nước giữ nhiều vai trò khác nhau như:

- Là thành phần cấu tạo tế bào thực vật, môi trường liên kết tất cả các bộ phận của cơ thể thực vật, dung môi của các ion khoáng và các hợp chất hoà tan trong nước, môi trường của các phản ứng sinh hoá.

- Là thành phần tham gia trực tiếp các quá trình hoá sinh của cơ thể, điều hoà nhiệt độ, chất đệm bảo vệ cơ thể khỏi tác động cơ học, phương tiện vận chuyển các chất trong hệ vận chuyển ở cơ thể thực vật.

Đáp án đúng là: C

Triệu chứng lá có kích thước nhỏ hơn bình thường và có màu lục đậm là triệu chứng cây thiếu P → Đối với ruộng ngô này, cần bón bổ sung loại phân bón chứa P.

Đáp án đúng là: C

Triệu chứng có nhiều vệt lốm đốm hoại tử dọc theo gân lá là triệu chứng cây thiếu Mn → Đối với ruộng ớt này, cần bón bổ sung loại phân bón chứa Mn.

(a) – (3): Triệu chứng điển hình ở cây khi bị thiếu N là cây bị còi cọc, chóp lá hoá vàng.

(b) – (1): Triệu chứng điển hình ở cây khi bị thiếu P là lá nhỏ, màu lục đậm.

(c) – (4): Triệu chứng điển hình ở cây khi bị thiếu K là lá màu vàng nhạt, mép lá hoá đỏ.

(d) – (2): Triệu chứng điển hình ở cây khi bị thiếu Ca là chồi đỉnh bị chết.

(e) – (5): Triệu chứng điển hình ở cây khi bị thiếu Mg là lá màu vàng, mép lá màu cam.

Đáp án đúng là: B

Ở thực vật, triệu chứng chung gây ra bởi sự thiếu các nguyên tố khoáng N, K, Mg và S là lá hoá vàng.

Đáp án đúng là: C

Nguyên tố vi lượng là nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiết yếu đối với thực vật nhưng thực vật chỉ cần với hàm lượng rất nhỏ.

Đáp án đúng là: A

A. Sai. Phần lớn các ion khoáng được hấp thụ vào tế bào lông hút theo cơ chế chủ động (ngược chiều nồng độ, đòi hỏi tiêu tốn năng lượng ATP).

Đáp án đúng là: C

Nước di chuyển từ dung dịch đất (môi trường nhược trương) vào tế bào lông hút (môi trường ưu trương) theo cơ chế thẩm thấu (thụ động) → Sự hấp thụ nước vào dịch tế bào lông hút diễn ra khi nồng độ các chất tan trong dịch tế bào lông hút cao hơn trong dung dịch đất.

Đáp án đúng là: D

D. Sai. Nước mới được lông hút hấp thu theo cơ chế thẩm thấu còn ion khoáng được lông hút hấp thu theo hai cơ chế là thụ động (từ đất – nơi có nồng độ cao sang tế bào lông hút – nơi có nồng độ thấp) và chủ động (từ đất – nơi có nồng độ thấp sang tế bào lông hút – nơi có nồng độ cao).

Đáp án đúng là: C

Động lực chính của sự vận chuyển nước lên phía trên trong mạch gỗ của cây là:

(1) sự thoát hơi nước ở lá (lực kéo)

(3) áp suất rễ (lực đẩy)

(4) lực liên kết giữa các phân tử nước với nhau và với thành mạch gỗ (động lực trung gian)

Đáp án đúng là: D

Động lực chính của sự vận chuyển các chất trong mạch rây là chênh lệch áp suất thẩm thấu giữa cơ quan nguồn (nơi có áp suất thẩm thấu cao) và cơ quan sử dụng (nơi có áp suất thẩm thấu thấp).

Đáp án đúng là: C

A. Sai. Các chất được vận chuyển trong mạch rây theo cơ chế chủ động.

B. Sai. Mạch gỗ ngoài vận chuyển các chất vô cơ còn có vận chuyển một số chất hữu cơ như amino acid, amide, cytokinine, alkaloid,…; mạch rây ngoài vận chuyển các chất hữu cơ còn vận chuyển một số ion khoáng tái sử dụng.

C. Đúng. Mạch gỗ vận chuyển các chất từ rễ lên lá, mạch rây có thể vận chuyển các chất theo hai chiều.

D. Sai. Các ion khoáng được vận chuyển chủ yếu trong mạch gỗ. Ngoài ra, một số ion khoáng tái sử dụng cũng được vận chuyển trong mạch rây.

Đáp án đúng là: C

C. Sai. Cây không thể sử dụng trực tiếp NO$_{3}$$^{-}$ vào quá trình sinh tổng hợp amino acid. NO$_{3}$$^{-}$ sau khi được hấp thụ cần được chuyển hoá thành NH$_{4}$$^{+}$ trong các cơ quan thực vật, rồi mới nhanh chóng kết hợp với các keto acid để sinh ra các amino acid sơ cấp.

Đáp án đúng là: D

Trong con đường gian bào, nước và các ion khoáng di chuyển hướng tâm trong khoảng trống giữa các tế bào và khoảng trống giữa các bó sợi cellulose trong thành tế bào. Khi đến nội bì, nước và các ion khoáng bị đai Caspary trong thành tế bào nội bì chặn lại. Sự di chuyển của nước và ion khoáng theo chiều gradient nồng độ.

Đáp án đúng là: B

Nước từ đất xâm nhập vào tế bào lông hút rồi di chuyển qua các lớp tế bào vỏ rễ, nội bì để tới mạch gỗ; sau đó, nước theo mạch gỗ đến các bộ phận khác trong cây, trong đó có gian bào ở lá rồi thoát ra ngoài ở khí khổng ở dạng thể hơi → Con đường di chuyển của nước từ dung dịch đất đến khí quyển đi qua các tế bào của cây theo thứ tự: Lông hút → Vỏ → Nội bì → Mạch gỗ → Gian bào ở lá → Khí khổng.

Đáp án đúng là: A

Ở cây cà chua, nhiệt độ thấp có tác động tăng hấp thụ K$^{+}$.

Đáp án đúng là: B

Cường độ ánh sáng tăng trong ngưỡng sinh lí có tác động tăng cường độ thoát hơi nước, tăng cường độ quang hợp, từ đó làm tăng sự hấp thụ và vận chuyển nước và dinh dưỡng trong cây.

Đáp án đúng là: B

Hàm lượng nitrogen trong không khí là yếu tố không tác động đến tốc độ thoát hơi nước ở thực vật.

Đáp án đúng là: D

Tốc độ thoát hơi nước mạnh nhất trong ngày cần có điều kiện nóng, khô và có gió.

Đáp án đúng là: B

Tốc độ thoát hơi nước mạnh khi có đủ những điều kiện sau: nhiệt độ cao, cường độ ánh sáng mạnh (khoảng 600 µmol/m$^{2}$/s), độ ẩm đất cao.

Đáp án đúng là: C

Xới đất làm tăng độ thoáng khí cho đất sẽ giúp hệ rễ phát triển và hoạt động tốt làm tăng hiệu quả hấp thụ ion khoáng ở rễ cây.

Đáp án đúng là: C

Nấm gây bệnh ở rễ cây sẽ làm hư hại hệ rễ của cây khiến hoạt động hấp thụ khoáng của cây trồng bị hạn chế.

Đáp án đúng là: A

Phân bón cung cấp chất dinh dưỡng bổ sung cho cây trồng, làm tăng độ màu mỡ của đất. Từ đó, phân bón có tác dụng thúc đẩy sinh trưởng, phát triển và tăng năng suất cây trồng. Tuy nhiên, bón phân hợp lí mới có tác dụng nâng cao năng suất cây trồng và chất lượng nông sản, tăng hiệu quả trồng trọt.

Đáp án đúng là: B

- Tăng độ ẩm đất, tăng độ hoà tan của phân bón là những biện pháp giúp tăng khả năng hấp thụ dinh dưỡng khoáng của rễ ở cây trồng.

- Tăng sự rửa trôi của phân bón, giảm độ thoáng khí trong đất, hạn chế quá trình thoát hơi nước ở lá là những biện pháp làm giảm khả năng hấp thụ dinh dưỡng khoáng của rễ ở cây trồng.

Đáp án đúng là: D

D. Sai. Tưới thừa nước làm cho cây bị ngập úng dẫn đến khả năng hấp thụ nước và muối khoáng của cây bị hạn chế, từ đó, ảnh hưởng tiêu cực đến sinh trưởng của cây.

Đáp án đúng là: D

Quang hợp ở thực vật là quá trình lục lạp hấp thụ và sử dụng năng lượng ánh sáng để chuyển hoá CO$_{2}$ và H$_{2}$O thành hợp chất hữu cơ (C$_{6}$H$_{12}$O$_{6}$) đồng thời giải phóng O$_{2}$.

Đáp án đúng là: D

D. Sai. Quang hợp là quá trình tích luỹ năng lượng cho tế bào trong các hợp chất hữu cơ từ nguồn năng lượng ánh sáng. Còn hô hấp tế bào mới có vai trò giải phóng năng lượng trong các hợp chất hữu cơ để cung cấp cho các hoạt động sống của tế bào.

Đáp án đúng là: A

Ở pha sáng, năng lượng ánh sáng đã được sắc tố quang hợp hấp thụ và chuyển thành năng lượng hoá học tích luỹ trong NADPH và ATP. Năng lượng ở dạng NADPH và ATP từ pha sáng sẽ được cung cấp cho pha đồng hoá CO$_{2}$.

Đáp án đúng là: B

Trong quá trình quang hợp ở thực vật, các nguyên tử oxygen của CO$_{2}$ sẽ có mặt ở sản phẩm là glucose; còn các nguyên tử oxygen của H$_{2}$O sẽ có mặt ở sản phẩm là khí O$_{2}$.

Đáp án đúng là: C

Chu trình Calvin diễn ra ở chất nền của lục lạp.

Đáp án đúng là: D

Pha sáng của quá trình quang hợp diễn ra ở trên màng thylakoid của lục lạp.

Đáp án đúng là: D

Trong pha sáng của quá trình quang hợp, các sắc tố quang hợp hấp thụ năng lượng ánh sáng và truyền năng lượng đã hấp thụ được cho phân tử diệp lục a ở trung tâm phản ứng theo sơ đồ: Carotenoid → Diệp lục b → Diệp lục a → Diệp lục a ở trung tâm phản ứng.

Đáp án đúng là: A

Lá cây có chứa chất diệp lục. Các phân tử diệp lục không hấp thụ ánh sáng xanh lục nên phản xạ lại mắt ta. Bởi vậy lá cây thường có màu xanh lục.

Đáp án đúng là: B

Chuyển hoá CO$_{2}$ thành hợp chất hữu cơ là sự kiện diễn ra ở pha đồng hoá CO$_{2}$.

Đáp án đúng là: C

Thực vật C$_{4}$ bao gồm một số thực vât sống ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới như mía, ngô, kê, rau dền, cỏ gấu,…

Đáp án đúng là: C

C. Sai. Chu trình Calvin ở thực vật C$_{3}$ và C$_{4}$ diễn ra ở ban ngày, còn chu trình Calvin ở thực vật CAM diễn ra vào ban đêm.

Đáp án đúng là: B

(1) Đúng. Cả thực vật C$_{4}$ và CAM đều cố định CO$_{2}$ theo hai giai đoạn gồm giai đoạn cố định CO$_{2}$ hình thành oxaloacetate và giai đoạn tổng hợp chất hữu cơ theo chu trình Calvin.

(2) Sai. Cố định CO$_{2}$ ở thực vật C$_{4}$ diễn ra vào ban ngày, cố định CO$_{2}$ ở thực vật C$_{4}$ diễn ra vào 2 thời điểm là ban ngày và ban đêm.

(3) Đúng. Cả thực vật C$_{4}$ và CAM đều thích nghi với điều kiện khắc nghiệt của môi trường khô, nóng.

(4) Sai. Sự cố định CO$_{2}$ ở thực vật C$_{4}$ và CAM đều diễn ra trên 2 loại tế bào là tế bào thịt lá và tế bào bao bó mạch.

Đáp án đúng là: A

A. Sai. Thực vật C$_{4}$ và CAM có giai đoạn cố định tạm CO$_{2}$ nên có thể diễn ra quá trình quang hợp khi lượng CO$_{2}$ hấp thụ nhỏ hơn 0.

Đáp án đúng là: C

Điểm bù CO$_{2}$ của thực vật C$_{3}$ cao hơn thực vật C$_{4}$, điểm bão hoà CO$_{2}$ của thực vật C$_{3}$ cao hơn thực vật C$_{4}$ → Thực vật C$_{4}$ tận dụng nguồn CO$_{2}$ trong không khí tốt hơn thực vật C$_{3}$.

Đáp án đúng là: B

Ngưỡng nhiệt độ tối ưu của thực vật C$_{3}$ là khoảng 20 – 30 °C.

Ngưỡng nhiệt độ tối ưu của thực vật C$_{4}$ là khoảng 25 – 35 °C.

Ngưỡng nhiệt độ tối ưu của thực vật CAM là khoảng 30 – 40 °C.

Đáp án đúng là: A

Khoảng nồng độ CO$_{2}$ thấp nhất để thực vật có thể quang hợp được là 0,008 – 0,01%.

Đáp án đúng là: B

Hiệu quả của quá trình quang hợp sẽ tăng khi:

(1) diện tích lá tăng.

(2) sự tiếp xúc của lá với ánh sáng tăng.

(4) nồng độ CO$_{2}$ khí quyển tăng.

Đáp án đúng là: B

Trong quá trình quang hợp ở thực vật, vùng ánh sáng thường được diệp lục hấp thụ là xanh tím và đỏ. Ánh sáng đỏ và xanh tím giúp tăng hiệu quả của quang hợp.

Đáp án đúng là: C

Điểm bù ánh sáng là cường độ ánh sáng mà ở đó cường độ quang hợp bằng cường độ hô hấp.

Đáp án đúng là: A

Điểm bão hoà CO$_{2}$ là khi nồng độ CO$_{2}$ tối thiểu để cường độ quang hợp cao nhất

Đáp án đúng là: A

Bào quan thực hiện quá trình hô hấp ở thực vật là lục lạp.

Đáp án đúng là: B

Giai đoạn đường phân diễn ra ở tế bào chất.

Đáp án đúng là: A

Chu trình Krebs và chuỗi truyền electron hô hấp đều diễn ra ở ti thể.

Đáp án đúng là: D

Trong tế bào thực vật, chuỗi truyền electron diễn ra ở ti thể (trong hô hấp tế bào) và lục lạp (trong quang hợp).

Đáp án đúng là: C

Kết thúc giai đoạn đường phân, từ một phân tử glucose sẽ thu được sản phẩm là: hai phân tử pyruvic acid, hai phân tử ATP và hai phân tử NADH.

Đáp án đúng là: C

Trong quá trình hô hấp của thực vật, ATP được hình thành chủ yếu ở giai đoạn chuỗi truyền electron hô hấp.

Đáp án đúng là: C

Vai trò của quá trình hô hấp ở thực vật:

(1) Giải phóng năng lượng cung cấp cho các hoạt động sống: Quá trình hô hấp giải phóng và chuyển hoá năng lượng tích luỹ trong các hợp chất hữu cơ thành năng lượng tích luỹ trong các phân tử ATP, dạng năng lượng này được tế bào và cơ thể thực vật sử dụng cho các hoạt động sống.

(3) Phân giải hợp chất hữu cơ và tạo ra các tiền chất để tổng hợp các hợp chất hữu cơ khác: Quá trình hô hấp tạo ra các chất trung gian, chúng là nguyên liệu của các quá trình tổng hợp nhiều chất hữu cơ khác nhau cho tế bào và cơ thể thực vật.

(4) Giải phóng nhiệt năng giúp thực vật chống chịu môi trường lạnh: Trong hô hấp tế bào, một lượng lớn năng lượng được chuyển hoá thành năng lượng nhiệt giúp thực vật chống chịu điều kiện lạnh.

Đáp án đúng là: C

Các bước của quá trình hô hấp tế bào: Đường phân → Oxi hoá pyruvic acid thành acetyl-CoA → Chu trình Krebs → Chuỗi truyền electron hô hấp.

Đáp án đúng là: D

Sản phẩm của chu trình Krebs khi phân giải hoàn toàn một phân tử acetyl-CoA là: hai phân tử CO$_{2}$, một phân tử ATP, một phân tử FADH$_{2}$ và ba phân tử NADH.

Đáp án đúng là: B

Ở thực vật, trong khoảng nhiệt độ 0 – 35 °C khi tăng nhiệt độ 10 °C thì cường độ hô hấp tăng khoảng 2 – 2,5 lần.

Đáp án đúng là: C

Trong quá trình hô hấp ở thực vật, nếu phân giải hoàn toàn (oxi hoá hoàn toàn) một phân tử glucose thì tổng hợp được khoảng 30 – 32 ATP. Trong khi, khi phân giải một phân tử glucose trong tế bào thực vật theo con đường lên men chỉ tổng hợp được 2 ATP. Do đó, khi phân giải một phân tử glucose trong tế bào thực vật, năng lượng tạo ra từ quá trình hô hấp gấp khoảng 15 – 16 lần so với năng lượng tạo ra từ quá trình lên men.

Đáp án đúng là: A

Hạt giống có độ ẩm thấp để ức chế quá trình hô hấp, kéo dài thời gian bảo quản → Mục đích chính của việc ngâm hạt trước khi gieo là tăng cường lượng nước trong tế bào để kích thích quá trình hô hấp, từ đó kích thích sự nảy mầm.

Đáp án đúng là: B

Khi hạt bị ngâm trong nước thời gian dài, hạt sẽ rơi vào tình trạng thiếu O$_{2}$. Khi thiếu O$_{2}$, các tế bào thực vật sẽ chuyển hoá glucose theo con đường lên men. Glucose được chuyển hoá thành pyruvic acid chuyển thành lactic acid hoặc ethanol. Đây là phương thức thích nghi của thực vật với môi trường sống thiếu O$_{2}$. Tuy nhiên, lactic acid hoặc ethanol ảnh hưởng không tốt đến các quá trình sinh lí ở thực vật, khi các chất này tích luỹ ở nồng độ cao thì sẽ gây chết tế bào và cơ thể.

Đáp án đúng là: B

Quang hợp tạo ra các chất hữu cơ có vai trò quyết định đến năng suất của cây trồng, còn hô hấp là quá trình phân giải các chất hữu cơ trong cây → Muốn tăng năng suất cây trồng thì phải có biện pháp điều khiển để quá trình quang hợp (lượng chất hữu cơ tạo ra) phải chiếm ưu thế so với hô hấp (lượng chất hữu cơ bị phân giải).

Đáp án đúng là: C

1 phân tử glucose trải qua hô hấp thu được tối đa 32 ATP. 1 phân tử glucose trải qua lên men thu được 2 ATP. Do đó, trong tế bào thực vật có sáu phân tử glucose, nếu một nửa được chuyển hoá theo hô hấp và một nửa được chuyển hoá theo lên men. Năng lượng tối đa mà tế bào thu được là: 3ｘ32 + 3ｘ2 = 102 ATP.

Đáp án đúng là: A

A. Đúng. Tiêu hoá là một phần của quá trình dinh dưỡng.

B. Sai. Tiêu hoá là một phần của quá trình dinh dưỡng.

C. Sai. Dinh dưỡng là quá trình thu nhận, biến đổi và sử dụng chất dinh dưỡng.

D. Sai. Tiêu hoá là quá trình biến đổi các chất dinh dưỡng có trong thức ăn thành những chất đơn giản mà cơ thể hấp thụ được.

Đáp án đúng là: C

Ở người, giai đoạn chất dinh dưỡng đi qua các tế bào biểu mô của lông ruột để vào mạch máu và mạch bạch huyết là giai đoạn hấp thụ chất dinh dưỡng của quá trình dinh dưỡng.

Đáp án đúng là: B

Giai đoạn đồng hoá là giai đoạn của quá trình dinh dưỡng mà tế bào sử dụng chất dinh dưỡng đã được hấp thụ để tổng hợp, biến đổi thành những chất cần thiết cho hoạt động sống của cơ thể.

Đáp án đúng là: C

A. Sai. Ở động vật có túi tiêu hoá, thức ăn đi vào và chất thải đi ra đều qua lỗ miệng.

B. Sai. Ở động vật có túi tiêu hoá, thức ăn được tiêu hoá ngoại bào và tiêu hoá nội bào.

C. Đúng. Tế bào tuyến tiết enzyme để tiêu hoá ngoại bào, sau đó những hạt thức ăn tiếp tục được tiêu hoá nội bào trong không bào tiêu hoá.

D. Sai. Ở động vật có túi tiêu hoá, những hạt thức ăn nhỏ mới được đưa vào trong tế bào để biến đổi về mặt hoá học.

Đáp án đúng là: C

- Các lợi thế của ống tiêu hoá so với túi tiêu hoá là:

(1) Các bộ phận của hệ tiêu hoá có tính chuyên hoá cao.

(2) Các enzym tiêu hoá không bị hoà loãng nên giúp tăng hiệu quả tiêu hoá thức ăn.

(4) Thức ăn đi theo một chiều, không bị trộn lẫn với chất thải.

- (3) Sai. Ở động vật có ống tiêu hoá, thức ăn được tiêu hoá ngoại bào.

Đáp án đúng là: D

D. Sai. Ở động vật có ống tiêu hoá, thức ăn được tiêu hoá ngoại bào hoàn toàn nhờ quá trình tiêu hoá cơ học và hoá học.

Đáp án đúng là: B

Ở bọt biển, quá trình tiêu hoá nội bào ở các tế bào cổ áo thường diễn ra ngay sau quá trình thức ăn di chuyển qua và bị các sợi hình trụ của tế bào cổ áo chứa chất nhầy giữ lại.

Đáp án đúng là: C

- Trong các loài trên những loài có hình thức tiêu hoá nội bào là: (1) bọt biển, (2) giun dẹp, (5) thuỷ tức.

- (3) cá chép, (4) châu chấu là những loài tiêu hoá ngoại bào hoàn toàn nhờ quá trình tiêu hoá cơ học và hoá học trong ống tiêu hoá.

Đáp án đúng là: D

Quy tắc chung liên quan đến chế độ dinh dưỡng cân bằng ở người là chế độ dinh dưỡng vừa đủ và đúng tỉ lệ (phù hợp với tháp dinh dưỡng), bổ sung đầy đủ nước, vitamin, chất khoáng và chất xơ. Sự thiếu hụt hay dư thừa năng lượng hoặc một số chất dinh dưỡng có thể dẫn đến rối loạn dinh dưỡng.

Đáp án đúng là: C

- Các nguyên nhân gây bệnh tiêu chảy là:

(1) Tác nhân dị ứng.

(2) Ô nhiễm thực phẩm.

(4) Sử dụng thuốc kháng sinh không đúng chỉ dẫn.

(5) Ô nhiễm nguồn nước.

- (3) Chế độ ăn ít chất xơ, (6) Nhịn đại tiện là những nguyên nhân gây bệnh táo bón.

Đáp án đúng là: D

(1) Sai. Một số động vật trên cạn không trao đổi khí qua phổi mà trao đổi khí qua bề mặt cơ thể (giun, ếch,…) hoặc trao đổi khí qua ống khí (ruồi, ong, châu chấu,…).

(2) Sai. Một động vật sống dưới nước không trao đổi khí qua mang như cá voi, cá heo,… trao đổi khí bằng phổi.

(3) Đúng. Lưỡng cư vừa trao đổi khí qua bề mặt cơ thể, vừa trao đổi khí qua phổi.

(4) Đúng. Chim trao đổi khí qua phổi và hệ thống túi khí.

Đáp án đúng là: C

C. Sai. Thông qua trao đổi khí với môi trường, O$_{2}$ được vận chuyển đến tế bào, tham gia vào quá trình hô hấp tế bào còn CO$_{2}$ sinh ra từ hô hấp tế bào được vận chuyển đến bề mặt trao đổi khí, rồi thải ra môi trường.

Đáp án đúng là: D

D. Sai. Bề mặt trao đổi khí thường mỏng vì tốc độ khuếch tán O$_{2}$ tỉ lệ nghịch với độ dày của bề mặt trao đổi khí.

Đáp án đúng là: B

- (2) Thuỷ tức, (3) Ếch, nhái trưởng thành, (8) Giun đất là những loài trao đổi khí chủ yếu qua bề mặt cơ thể.

- (1) Châu chấu trao đổi khí qua ống khí.

- (4) Cá sấu, (5) Cá heo trao đổi khí qua phổi.

- (7) Tôm trao đổi khí qua mang.

Đáp án đúng là: A

A. Đúng. Diện tích trao đổi khí ở mang cá lớn vì mang có nhiều cung mang, mỗi mang có nhiều phiến mang.

B. Sai. Cách sắp xếp của mao mạch trong mang giúp cho dòng máu chảy trong mao mạch song song và ngược chiều với dòng nước chảy bên ngoài mao mạch của mang.

C. Sai. Cá có thể lấy được nhiều O$_{2}$ (hơn 80%) trong nước khi nước đi qua mang vì dòng nước chảy qua mang và dòng máu chảy trong mao mạch song song và ngược chiều với nhau.

D. Sai. Khi cá hít vào, dòng nước chảy qua mang mang theo máu giàu O$_{2}$, khi cá thở ra, dòng nước giàu CO$_{2}$ được đẩy ra ngoài.

Đáp án đúng là: D

A. Sai. Ống khí có sự phân nhánh đến từng tế bào.

B. Sai. Ống khí của côn trùng không có hệ thống mao mạch dày đặc bao quanh, các ống khí phân nhánh đến tận các tế bào của cơ thể.

C. Sai. Ở côn trùng, không khí giàu O$_{2}$ khuếch tán qua các lỗ thở.

D. Đúng. Không khí giàu O$_{2}$ khuếch tán qua các lỗ thở vào ống khí rồi đến mọi tế bào của cơ thể.

Đáp án đúng là: B

A. Sai. Phổi của chim không có các phế nang.

B. Đúng. Chim có hệ thống túi khí nên khi hít vào và thở ra đều có không khí giàu O$_{2}$ đi qua phổi.

C. Sai. Khi hít vào, không khí giàu O$_{2}$ từ khí quản vào các túi khí sau và phổi, các túi khí đầy.

D. Sai. Khi thở ra, không khí giàu O$_{2}$ từ các túi khí sau lên phổi, các túi khí xẹp.

Đáp án đúng là: B

Khói thuốc lá làm tăng tiết chất nhày ở đường hô hấp, phá huỷ cấu trúc phế nang và làm xơ hoá phế nang, giảm lưu thông khí, tăng các phản ứng viêm (viêm phế quản, viêm phổi).

Đáp án đúng là: A

- Các biện pháp phòng bệnh hô hấp là:

(1) rửa tay thường xuyên.

(3) giữ vệ sinh môi trường sống.

(4) đeo khẩu trang đúng cách.

(5) tập thể dục, thể thao thường xuyên.

- (2) giảm cholesterol trong chế độ ăn là biện pháp phòng các bệnh tim mạch.

(a) – (2): Giun dẹp có hình thức tiêu hoá là túi tiêu hoá.

(b) – (1): Rắn có hình thức tiêu hoá là ống tiêu hoá.

(c) – (2): Hải quỳ có hình thức tiêu hoá là túi tiêu hoá.

(d) – (3): Bọt biển chưa có cơ quan tiêu hoá.

(e) – (1): Hươu cao cổ có hình thức tiêu hoá là ống tiêu hoá.

(a) – (4): Nai có hình thức trao đổi khí qua phổi.

(b) – (3): Trai sông có hình thức trao đổi khí qua mang.

(c) – (2): Dế mèn có hình thức trao đổi khí qua ống khí.

(d) – (4): Cá voi có hình thức trao đổi khí qua phổi.

(e) – (1): Giun dẹp có hình thức trao đổi khí qua bề mặt cơ thể.

(g) – (3): Cá chép có hình thức trao đổi khí qua mang.

(h) – (1), (4): Ếch có hình thức trao đổi khí qua bề mặt cơ thể và phổi.

(i) – (2): Châu chấu có hình thức trao đổi khí qua ống khí.

(k) – (3): Tôm có hình thức trao đổi khí qua mang.

(l) – (4): Chim bồ câu có hình thức trao đổi khí qua phổi.

(m) – (4): Thỏ có hình thức trao đổi khí qua phổi.

(n) – (1): Thuỷ tức có hình thức trao đổi khí qua bề mặt cơ thể.

Đáp án đúng là: C

Hệ tuần hoàn thực hiện chức năng vận chuyển các chất cần thiết đến các tế bào của cơ thể và vận chuyển chất thải từ tế bào đến các cơ quan bài tiết rồi thải ra ngoài.

(a) – (2): Giun đất, bạch tuộc có dạng hệ tuần hoàn đơn.

(b) – (3): Động vật đa bào bậc thấp trao đổi trực tiếp với môi trường.

(c) – (1): Nhện, ốc có dạng hệ tuần hoàn hở.

(d) – (4): Ếch, chim có dạng hệ tuần hoàn kép.

Đáp án đúng là: D

- (3) Cá sấu, (5) Gà, (6) Mèo là những động vật có tim 4 ngăn.

- (1) Cá là động vật có tim 2 ngăn.

- (2) Ếch, (4) Rùa là những động vật có tim 3 ngăn.

Đáp án đúng là: A

Máu từ tĩnh mạch chủ đổ vào tâm nhĩ phải, từ tĩnh mạch phổi đổ vào tâm nhĩ trái; máu từ tâm nhĩ phải xuống tâm thất phải, từ tâm nhĩ trái xuống tâm thất trái; máu từ tâm thất phải lên động mạch phổi, từ tâm thất trái lên động mạch chủ.

(a) – (4): Van ba lá nằm ở giữa tâm nhĩ phải và tâm thất phải.

(b) – (2): Van hai lá nằm ở giữa tâm nhĩ trái và tâm thất trái.

(c) – (1): Van động mạch chủ nằm ở giữa tâm thất trái và động mạch chủ.

(d) – (3): Van động mạch phổi nằm ở giữa tâm thất phải và động mạch phổi.

Đáp án đúng là: D

D. Sai. Khi tâm nhĩ co, máu từ tâm nhĩ xuống tâm thất; khi tâm thất co, máu từ tâm thất được đẩy vào các động mạch (máu từ tâm thất phải lên động mạch phổi, từ tâm thất trái lên động mạch chủ).

Đáp án đúng là: C

A. Sai. Mao mạch có độ dày thành mạch nhỏ nhất, chỉ bao gồm một lớp tế bào nội mạc.

B. Sai. Tổng diện tích cắt ngang lớn nhất ở mao mạch, nhỏ hơn ở động mạch và tĩnh mạch.

C. Đúng. Huyết áp cao nhất ở động mạch, thấp nhất ở tĩnh mạch.

D. Sai. Vận tốc dòng máu thấp nhất ở mao mạch, cao nhất ở động mạch.

Đáp án đúng là: D

D. Sai. Chỉ các tĩnh mạch phía dưới tim mới có van tĩnh mạch giúp máu chảy một chiều về tim.

Đáp án đúng là: C

A. Sai. Thần kinh đối giao cảm kích thích nút xoang nhĩ làm giảm nhịp tim, giảm lực co tim, gây dãn một số động mạch.

B. Sai. Thần kinh giao cảm làm tăng nhịp tim, tăng lực co tim, gây co một số động mạch.

C. Đúng. Thụ thể hoá học ở cung động mạch chủ, xoang động mạch cổ (cảnh) tiếp nhận kích thích hàm lượng O$_{2}$ trong máu giảm, hàm lượng CO$_{2}$ trong máu tăng, pH máu giảm làm tăng huyết áp, tăng lượng máu cung cấp đến cơ quan.

D. Sai. Thụ thể áp lực ở cung động mạch chủ, xoang động mạch cổ (cảnh) tiếp nhận kích thích làm thay đổi huyết áp.

Đáp án đúng là: A

A. Sai. Ethanol trong rượu, bia gây ức chế hoạt động thần kinh dẫn đến khó khăn trong kiểm soát và phối hợp các cử động của cơ thể, gây nôn, dễ nổi nóng,…

Đáp án đúng là: C

Thứ tự các bước thực hiện trong thực hành đo huyết áp bằng máy đo huyết áp điện tử bắp tay:

(4) Người được đo ngồi ở tư thế thoải mái, để tay lên bàn.

(2) Quấn túi khí vừa đủ chặt quanh bắp tay người được đo.

(1) Ấn nút khởi động đo trên máy đo huyết áp.

(3) Đọc kết quả giá trị huyết áp tối đa, giá trị huyết áp tối thiểu và nhịp tim hiển thị trên màn hình.

Đáp án đúng là: C

Thứ tự các bước thực hiện trong thực hành chứng minh tính tự động của tim trên ếch (nhái):

(2) Huỷ tuỷ sống ếch.

(1) Mổ lộ tim ếch, cắt bỏ màng bao tim ếch.

(4) Dùng sợi chỉ thắt nút ngăn cách giữa xoang tĩnh mạch với tim.

(3) Dùng sợi chỉ thắt nút ngăn cách giữa tâm nhĩ và tâm thất.

Đáp án đúng là: A

Những tác nhân chủ yếu gây ra bệnh truyền nhiễm ở người là: prion, virus, vi khuẩn, nấm, nguyên sinh vật.

Đáp án đúng là: B

Tác nhân gây bệnh chỉ có thể gây bệnh trên người khi hội đủ 3 yếu tố: số lượng đủ lớn (vượt tầm kiểm soát của cơ thể), có khả năng gây bệnh (độc lực) và con đường xâm nhiễm phù hợp.

Đáp án đúng là: B

Các chức năng chính của hệ miễn dịch là:

(1) ngăn chặn sự xâm nhiễm của tác nhân gây bệnh.

(2) nhận biết và loại bỏ tác nhân gây bệnh.

(4) nhận biết và loại bỏ những tế bào bị hư hỏng.

Đáp án đúng là: C

Các thành phần chính của miễn dịch không đặc hiệu là: da, niêm mạc, dịch nhày, chất tiết, các tế bào thực bào, tế bào giết tự nhiên.

Đáp án đúng là: B

- Các chức năng của miễn dịch không đặc hiệu là:

(1) ngăn chặn sự xâm nhiễm của tác nhân gây bệnh.

(2) nhận diện, tiết protein làm chết các tế bào bệnh.

(4) thực bào và phân huỷ các tác nhân gây bệnh.

- Miễn dịch không đặc hiệu không hình thành trí nhớ miễn dịch.

Đáp án đúng là: D

Các tế bào chủ yếu tham gia miễn dịch đặc hiệu là: tế bào T hỗ trợ, tế bào T độc, tế bào B nhớ, tế bào plasma, tế bào T nhớ.

Đáp án đúng là: D

- Tế bào có chức năng tiết các chất phân huỷ các tế bào nhiễm bệnh là tế bào T độc và tế bào giết tự nhiên.

- Đại thực bào có chức năng bắt giữ, bao bọc, tiêu diệt tác nhân gây bệnh.

Đáp án đúng là: C

- Đại thực bào có chức năng bắt giữ, bao bọc, tiêu diệt tác nhân gây bệnh.

- Tế bào T độc liên kết đặc hiệu với các tế bào bị nhiễm bệnh, đồng thời sản sinh enzyme và perforin làm cho các tế bào nhiễm bệnh bị phân huỷ.

- Tế bào plasma sản sinh kháng thể để liên kết đặc hiệu và bất hoạt kháng nguyên trong dịch cơ thể (miễn dịch dịch thể).

- Tế bào T hỗ trợ kích hoạt các tế bào B tăng sinh, biệt hoá thành hai loại tế bào là tế bào B nhớ và tế bào plasma.

Đáp án đúng là: C

Vaccine là chế phẩm có chứa kháng nguyên hoặc chất sản sinh kháng nguyên → Tiêm hoặc uống vaccine là đưa kháng nguyên hoặc chất tạo kháng nguyên vào cơ thể. Khi đó, cơ thể sẽ kích hoạt hệ miễn dịch hình thành kháng thể bất hoạt kháng nguyên, đồng thời ghi nhớ kháng nguyên.

Đáp án đúng là: B

Dị ứng là phản ứng quá mức của hệ thống miễn dịch ở người với một số chất kích thích, gọi là dị nguyên. Dị nguyên có thể có trong thức ăn, nọc độc của côn trùng, nấm mốc, thuốc, phấn hoa,…

Đáp án đúng là: A

Các dấu hiệu đặc trưng của dị ứng:

(1) mẩn ngứa.

(2) sốc phản vệ.

(3) suy hô hấp.

(4) hạ huyết áp.

Đáp án đúng là: D

Khi cơ thể bị nhiễm HIV, virus tấn công vào các tế bào của hệ miễn dịch, ví dụ như các tế bào thực bào, tế bào lympho, đặc biệt là các tế bào T hỗ trợ.

Đáp án đúng là: D

Khi bị ung thư, khối u và tế bào ung thư có thể làm suy giảm hệ miễn dịch theo các phương thức:

(2) giảm sự lưu thông của máu.

(3) suy giảm các tế bào tuỷ xương.

(4) gây tổn thương da và niêm mạc.

Đáp án đúng là: B

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng tự miễn như di truyền, môi trường sống có nhiều chất độc hại, chế độ làm việc căng thẳng và chế độ dinh dưỡng không phù hợp,…

Đáp án đúng là: C

Hệ miễn dịch có thể bị suy giảm khi uống nhiều rượu bia. Những người uống nhiều rượu bia dễ bị bệnh hơn, nhất là những bệnh liên quan đến đường hô hấp. Lí do là vì rượu bia có thể làm suy giảm hệ thống miễn dịch tự nhiên của cơ thể, khiến cơ thể khó chống lại virus và vi khuẩn xâm nhập.

Đáp án đúng là: C

A. Sai. Bài tiết là quá trình thải chất dư thừa, chất độc dưới dạng nhiều sản phẩm bài tiết khác nhau như mồ hôi, khí CO$_{2}$, nước tiểu,…

B. Sai. Bài tiết là quá trình thải chất dư thừa, chất độc do cơ thể tạo ra trong các hoạt động sống không chỉ riêng sinh trưởng và phát triển.

C. Đúng. Bài tiết là quá trình thải chất dư thừa, chất độc sinh ra do quá trình trao đổi chất của các tế bào, mô, cơ quan trong cơ thể.

D. Sai. Bài tiết là quá trình thải chất dư thừa, chất độc thông qua quá trình hô hấp, bài tiết mồ hôi và nước tiểu, phân giải của hồng cầu,…

Đáp án đúng là: A

Ở người khoẻ mạnh bình thường, thành phần không có trong nước tiểu đầu là hồng cầu.

Đáp án đúng là: C

Khi ăn mặn thường xuyên, hàm lượng hormone ADH tăng lên trong máu: Khi ăn mặn, áp suất thẩm thấu máu tăng kích thích giải phóng hormone ADH, dẫn tới tăng tái hấp thu nước ở ống lượn xa và ống góp, đồng nghĩa, làm giảm lượng nước tiểu và tăng lượng nước trong máu. Đồng thời, ăn mặn cũng khiến cho bạn có cảm giác khát nước nhiều hơn.

Đáp án đúng là: D

D. Sai. Điều hoà lượng glucose máu thuộc về vai trò của gan:

- Khi nồng độ glucose trong máu tăng quá mức bình thường (sau bữa ăn), tế bào β của tuyến tụy sẽ tăng tiết hormone insulin. Hormone insulin kích thích đưa glucose vào các tế bào cơ thể, đồng thời, kích thích gan tăng nhận và chuyển glucose thành dạng glycogen dự trữ. Kết quả là nồng độ glucose trong máu giảm về mức bình thường.

- Khi nồng độ glucose trong máu giảm quá mức bình thường (xa bữa ăn), tế bào α tuyến tụy sẽ tăng tiết hormone glucagon. Hormone glucagon kích thích gan chuyển hóa glycogen thành glucose đưa vào máu. Kết quả dẫn đến nồng độ glucose máu tăng lên về mức bình thường.

Đáp án đúng là: D

D. Tuyến tụy là tuyến pha (vừa là tuyến nội tiết vừa là tuyến ngoại tiết). Chức ngoại nội tiết của tuyến tuỵ là tiết hormone tham gia vào điều hoà lượng đường trong máu. Chức năng ngoại tiết của tuyến tuỵ là tiết dịch tuỵ tham gia vào việc tiêu hoá thức ăn.

Đáp án đúng là: B

Sự mất cân bằng một giá trị nội môi sẽ tác động lên thụ thể tương ứng, từ đó tác động lên trung khu điều hoà (thần kinh và/hoặc thể dịch), trung khu này sẽ điều khiển hoạt động của cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể, giúp đưa giá trị môi trường trong trở về bình thường.

- So sánh con đường gian bào và tế bào chất trong di chuyển của nước và khoáng từ đất vào mạch gỗ của rễ:

+ Giống nhau: Đều là con đường giúp nước và khoáng di chuyển từ đất vào mạch gỗ của rễ.

+ Khác nhau:

- Giải thích: Cây có thể hấp thụ chọn lọc một số ion khoáng trong đất là do khi đến lớp nội bì, nước và các ion khoáng di chuyển theo con đường gian bào bị chặn lại và phải chuyển sang con đường tế bào chất để vận chuyển vào phía trong. Mà màng tế bào là màng bán thấm nên chỉ cho một số ion khoáng đi qua.

Lập bảng để xếp các nguyên tố vào nhóm nguyên tố có chức năng cấu trúc và chức năng điều tiết:

- Mô tả sự điều tiết tốc độ thoát hơi nước qua khí khổng:

Quá trình thoát hơi nước qua khí khổng gồm ba giai đoạn là nước chuyển thành dạng hơi đi vào gian bào, hơi nước từ gian bào khuếch tán qua lỗ khí vào khí quyển xung quanh bề mặt lá, hơi nước khuếch tán từ không khí quanh bề mặt lá ra không khí xa hơn. Tốc độ thoát hơi nước qua khí khổng do độ đóng mở của khí khổng điều tiết:

+ Khi tế bào khí khổng tích luỹ các chất thẩm thấu như K$^{+}$, malate, sucrose sẽ trương nước, thành mỏng phía ngoài bị căng mạnh và đẩy ra xa khỏi lỗ khí, thành dày phía trong bị căng yếu hơn làm khí khổng mở → tăng cường sự thoát hơi nước.

+ Sự giải phóng các chất thẩm thấu khỏi tế bào khí khổng làm giảm sự hút nước, lỗ khí đóng lại → làm hạn chế sự thoát hơi nước.

Sự tích luỹ hay giải phóng các chất thẩm thấu trong tế bào khí khổng phụ thuộc vào các tác nhân bên ngoài như ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm không khí hoặc các tác nhân bên trong như mức độ no nước của cây, cân bằng ion và các hormone thực vật.

- Cách thực vật sống ở sa mạc ngăn chặn sự mất nước qua thoát hơi nước: Thực vật sống ở sa mạc ngăn chặn sự mất nước qua thoát hơi nước bằng cách giảm làm giảm bề mặt thoát hơi nước (lá biến thành gai) hoặc tăng độ dày lớp cuticle trên bề mặt lá.

(1) Trường hợp này làm tăng khả năng hấp thụ nước ở rễ cây. Giải thích: Nhiệt độ không khí tăng trong thời gian từ buổi sáng đến giữa trưa làm tăng tốc độ thoát hơi nước, tạo động lực đầu trên cho sự hấp thụ nước ở rễ cây nên làm tốc độ hấp thụ nước của rễ tăng lên.

(2) Trường hợp này làm tăng khả năng hấp thụ nước ở rễ cây. Giải thích: Cường độ ánh sáng tăng trong thời gian từ buổi sáng đến giữa trưa làm tăng cường độ thoát hơi nước, tăng cường độ quang hợp, từ đó làm tăng sự hấp thụ nước ở rễ cây.

(3) Trường hợp này làm giảm khả năng hấp thụ nước ở rễ cây. Giải thích: Cây không được tưới nước nhiều ngày dẫn tới hàm lượng nước trong đất giảm thấp, làm giảm sự xâm nhập của nước vào rễ, thậm chí rễ cây không hút được nước khi đất quá khô.

- Hiện tượng ngọn và lá cây bị héo có thể xảy ra do cả 2 nguyên nhân trên.

- Giải thích:

(1) Khi không tưới nước trong thời gian dài, hàm lượng nước trong đất giảm thấp, dẫn tới cây không hút được nước, vì vậy, cây bị thiếu nước và mất sức trương (bị héo).

(2) Khi tưới phân đậm đặc, hàm lượng chất tan trong đất tăng cao dẫn tới thế nước giảm, cây không hút được nước nên bị thiếu nước và mất sức trương (bị héo).

- Giống nhau:

+ Đều sử dụng nguyên liệu ATP và NADPH của pha sáng.

+ Đều cố định CO2 theo chu trình Calvin.

- Khác nhau:

Các đặc điểm thích nghi của thực vật C$_{4}$ và thực vật CAM với điều kiện môi trường bất lợi:

- Hạn chế thoát hơi nước qua lá bằng cách đóng một phần khí khổng (thực vật C$_{4}$) hoặc đóng khí khổng vào ban ngày và mở vào ban đêm (thực vật CAM).

- Cố định CO$_{2}$ theo hai giai đoạn với sự tham gia của hai loại tế bào khác nhau (thực vật C$_{4}$) hoặc hai thời điểm khác nhau (thực vật CAM). Ở giai đoạn thứ nhất, CO$_{2}$ được cố định bởi hợp chất phosphoenolpyruvate và hình thành hợp chất 4 carbon (oxaloacetate), sau đó oxaloacetate được chuyển hoá thành malate. Ở giai đoạn thứ hai, malate được chuyển hoá thành pyruvate đồng thời giải phóng CO$_{2}$, CO$_{2}$ được cố định và chuyển hoá thành hợp chất hữu cơ theo chu trình Calvin.

Một số biện pháp kĩ thuật và công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả của quá trình quang hợp:

- Cải tạo tiềm năng của giống: tạo giống có cường độ quang hợp cao.

- Tưới nước và bón phân hợp lí, loại bỏ cỏ dại và sâu bệnh.

- Chọn cây thích hợp với mùa vụ, trồng cây khoa học để tận dụng tốt nguồn sáng. - Chiếu sáng bổ sung khi cần thiết nhằm tăng hiệu quả quang hợp.

- Ngâm hạt giống vào trong nước nhằm tăng cường lượng nước trong tế bào, kích thích các phản ứng thuỷ phân biến đổi các hợp chất phức tạp (tinh bột, protein, lipid,...) thành những chất hữu cơ đơn giản (glucose, amino acid, acid béo,...). Ngoài ra, tăng cường lượng nước trong tế bào cũng giúp các enzyme hoạt động, xúc tác các phản ứng trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng trong tế bào, đặc biệt là hô hấp tế bào. Nhờ đó, hạt có đủ vật chất và năng lượng để kích thích sự nảy mầm của hạt.

- Tuy nhiên, khi ngâm nước quá lâu sẽ làm giảm lượng O$_{2}$ trong tế bào, thực vật sẽ chuyển từ hô hấp sang lên men. Quá trình lên men sẽ tích luỹ lactic acid hoặc ethanol trong tế bào thực vật, khi các chất này tích luỹ nhiều sẽ làm cho tế bào bị chết và hạt bị thối.

Cơ sở khoa học của việc phơi khô và giữ trong túi hút chân không khi bảo quản nông sản:

- Tác dụng của phơi khô: Việc phơi khô làm giảm lượng nước trong các tế bào, do đó sẽ ức chế các quá trình hô hấp tế bào nên chất lượng của nông sản ít thay đổi.

- Tác dụng của việc hút chân không: Việc hút chân không làm giảm lượng O$_{2}$ trong môi trường, không có O$_{2}$ thì thực vật không thể hô hấp được, do đó sẽ không có năng lượng thực hiện các phản ứng trao đổi chất khác nên chất lượng của nông sản ít thay đổi.

Vì vậy, kết hợp hai biện pháp bảo quản nêu trên thì chất lượng nông sản ít bị biến đổi.

- Nhận xét về chế độ ăn của học sinh trên: Theo nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam, chế độ ăn của học sinh trên có năng lượng thấp hơn so với nhu cầu, thừa protein, thiếu lipid và carbohydrate → Chế độ dinh dưỡng như vậy là không cân bằng.

- Học sinh đó cần thay đổi chế độ ăn bằng cách giảm protein; tăng lipid, carbohydrate và năng lượng; bổ sung thêm đủ nước, rau và trái cây.

(1) Ở trường hợp này, nồng độ CO$_{2}$ trong máu tăng. Giải thích: Tập thể dục cường độ cao sẽ kích thích tăng cường quá trình hô hấp tế bào dẫn đến sinh ra nhiều CO$_{2}$ khuếch tán vào máu, làm tăng nồng độ CO$_{2}$ trong máu.

(2) Ở trường hợp này, nồng độ CO$_{2}$ trong máu tăng. Giải thích: Khi sốt cao (thân nhiệt tăng), quá trình hô hấp tế bào diễn ra mạnh nên thải ra nhiều khí CO$_{2}$ khuếch tán vào máu, làm tăng nồng độ CO$_{2}$ trong máu.

(3) Ở trường hợp này, nồng độ CO$_{2}$ trong máu tăng. Giải thích: Khi lặn không sử dụng các thiết bị hỗ trợ hô hấp, không thở ra, CO$_{2}$ được sinh ra không được thải ra ngoài, nhiều CO$_{2}$ khuếch tán vào máu làm tăng nồng độ CO$_{2}$ trong máu.

- Ở người hút thuốc lá bị mắc bệnh khí phế thũng, nồng độ O$_{2}$ trong máu giảm.

- Giải thích: Do những vách ngăn giữa các phế nang bị phá huỷ nên diện tích bề mặt trao đổi khí ở những người này giảm, vì vậy, lượng O$_{2}$ từ phổi đến máu giảm. Đồng thời, khi thở ra, các phế nang bị tổn thương không hoạt động bình thường nên không khí cũ bị ứ đọng lại, giảm lượng khí giàu O$_{2}$ đi vào, dẫn đến nồng độ O$_{2}$ trong máu giảm.

- Đường đi của máu trong hệ tuần hoàn ở cá: Máu từ tim (từ tâm nhĩ xuống tâm thất) theo động mạch mang đến mang, tại mang máu thực hiện quá trình trao đổi khí, chuyển từ máu nghèo O$_{2}$ thành máu giàu O$_{2}$ và theo động mạch lưng đến cung cấp O$_{2}$ cho các cơ quan trong cơ thể (thông qua các mao mạch ở cơ quan); máu nghèo O$_{2}$ từ cơ quan theo tĩnh mạch chủ quay trở lại tâm nhĩ của tim.

- Hệ tuần hoàn của cá gọi là hệ tuần hoàn đơn vì chỉ có một vòng tuần hoàn.

- Đường đi của máu trong hệ tuần hoàn ở thú gồm có hai vòng tuần hoàn: vòng tuần hoàn phổi và vòng tuần hoàn hệ thống. Ở vòng tuần hoàn phổi: Máu nghèo O$_{2}$ từ tâm nhĩ phải xuống tâm thất phải, theo động mạch phổi lên phổi, tại phổi máu thực hiện quá trình trao đổi khí chuyển thành máu giàu O$_{2}$ rồi quay trở lại tâm nhĩ trái của tim qua tĩnh mạch phổi. Ở vòng tuần hoàn hệ thống: Máu giàu O$_{2}$ từ tâm nhĩ trái xuống tâm thất rồi vào động mạch chủ đến cung cấp O$_{2}$ cho các cơ quan trong cơ thể (thông qua các mao mạch ở cơ quan); máu nghèo O$_{2}$ từ cơ quan theo tĩnh mạch chủ quay trở lại tâm nhĩ phải của tim.

- Hệ tuần hoàn của thú gọi là hệ tuần hoàn kép vì có hai vòng tuần hoàn.

Chức năng của tim là co dãn theo chu kì giúp bơm máu vào động mạch và hút máu từ tĩnh mạch về tim, nhờ đó máu được tuần hoàn khắp cơ thể. Các đặc điểm cấu tạo tim phù hợp với chức năng:

- Tim có hệ dẫn truyền tim tạo tính tự động trong hoạt động co dãn theo chu kì của tim.

- Độ dày thành cơ tim phù hợp với chức năng bơm máu của mỗi buồng tim. Thành cơ tim tâm thất dày hơn tâm nhĩ, thành cơ tim bên trái dày hơn bên phải. Điều này có ý nghĩa: Khi mỗi buồng tim co sẽ tạo áp lực để bơm máu đi với quãng đường phù hợp với chức năng của mỗi buồng tim. Ví dụ: Thành cơ tim tâm nhĩ mỏng phù hợp với lực co đủ để bơm máu xuống tâm thất. Thành cơ tim tâm thất trái dày hơn tâm thất phải phù hợp với việc tạo áp lực lớn để bơm máu đi khắp cơ thể trong vòng tuần hoàn hệ thống.

- Tim có các van tim, giúp máu chảy một chiều từ tâm nhĩ xuống tâm thất và lên động mạch.

- Tim được điều hoà bởi cơ chế thần kinh và thể dịch, giúp thay đổi hoạt động phù hợp với nhu cầu của cơ thể.

- Hoạt động của hệ dẫn truyền tim: Hệ dẫn truyền tim gồm: nút nút nhĩ thất, bó His và các sợi Purkinje. Nút xoang nhĩ phát xung thần kinh. Xung thần kinh từ nút xoang nhĩ truyền xuống tâm nhĩ làm tâm nhĩ co và đồng thời truyền xuống nút nhĩ thất. Xung thần kinh từ nút nhĩ thất truyền qua bó His và các sợi Purkinje xuống cơ tâm thất làm tâm thất co.

- Quá trình vận chuyển máu trong buồng tim ở một chu kì hoạt động của tim động vật có vú: Khi tâm nhĩ co, máu từ tâm nhĩ xuống tâm thất; khi tâm thất co, máu từ tâm thất lên động mạch, máu từ tĩnh mạch về tâm nhĩ; pha dãn chung: máu từ tĩnh mạch về tâm nhĩ, từ tâm nhĩ xuống tâm thất.

Sơ đồ giải thích cơ chế điều hoà tim mạch khi hoạt động thể lực mạnh:

Phân biệt bệnh truyền nhiễm và không truyền nhiễm:

Phân biệt miễn dịch đặc hiệu và miễn dịch không đặc hiệu:

- Bài tiết có chức năng điều hoà cân bằng nội môi vì: Bài tiết giúp thải các chất độc cho cơ thể, từ đó duy trì cân bằng nội môi. Ngoài ra, quá trình bài tiết còn tham gia điều hoà trực tiếp một số chỉ số nội môi như: pH máu, áp suất thẩm thấu máu, thể tích máu, huyết áp.

- Các cơ quan bài tiết và sản phẩm bài tiết ở động vật gồm: da (thải mồ hôi), gan (thải sản phẩm phân giải hồng cầu), thận (thải nước tiểu), phổi (thải CO$_{2}$).

Quá trình hình thành nước tiểu diễn ra ở các nephron thận. Quá trình này gồm các giai đoạn: lọc ở cầu thận, tái hấp thụ và tiết ở ống thận.

- Quá trình lọc ở cầu thận là quá trình nước và các chất hoà tan từ máu qua lỗ lọc của mao mạch cầu thận ra khoang Bowman tạo ra nước tiểu đầu. Thành phần của nước tiểu đầu tương tự thành phần của máu nhưng không có tế bào máu và các chất có kích thước phân tử lớn hơn 70 – 80 Å (như protein). Trung bình mỗi ngày mỗi người trưởng thành có khoảng 170 – 180 lít nước tiểu đầu được tạo ra.

- Nước tiểu đầu đi qua ống thận, tại ống thận quá trình tái hấp thụ các chất cần thiết từ nước tiểu đầu vào máu và bài tiết thêm các chất thải từ máu tạo nước tiểu chính thức. Thành phần của nước tiểu chính thức là nước và hàm lượng cao chất thừa, chất thải, chất độc. Trung bình mỗi ngày có khoảng 1 – 2 lít nước tiểu chính thức được tạo ra.

Sơ đồ thể hiện cơ chế điều hoà huyết áp, thể tích máu:

- Gợi ý: Có thể trình bày về bệnh: đái tháo đường, cao huyết áp, mất nước do nôn hoặc tiêu chảy,...

- Câu trả lời tham khảo: Bệnh liên quan đến mất cân bằng nội môi: Bệnh tiểu đường.

+ Nguyên nhân gây bệnh tiểu đường: Do rối loạn chuyển hóa đường trong máu do một trong những nguyên nhân sau: Tuyến tụy bị phá hủy gây giảm hoặc không tiết insulin (tiểu đường tuýp 1); tuyến tụy tiết đủ insulin nhưng lại giảm, hoặc không có vai trò điều hòa lượng đường trong máu (tiểu đường tuýp 2); do mang thai (tiểu đường thai kì).

+ Hậu quả của bệnh tiểu đường: Biến chứng tiểu đường phần lớn do lượng đường trong máu tăng cao trong thời gian dài không kiểm soát gây tổn thương mạch máu nhỏ, mạch máu lớn. Khi hệ thống mạch máu bị tổn thương sẽ ảnh hưởng đến chức năng của thần kinh, mắt, thận, tim,… làm tăng nguy cơ tử vong cho người bệnh.