Giải SBT Sinh 12 Cánh diều Chủ đề 8. Quần xã sinh vật và hệ sinh thái có đáp án

Đáp án đúng là: C

C. Sai. Quần xã sinh vật là tập hợp các cá thể khác loài chứ không phải cùng loài.

Đáp án đúng là: C

C. Sai. Mật độ cá thể, thành phần lứa tuổi và tỉ lệ giới tính là những đặc trưng cơ bản của quần thể. Còn những đặc trưng cơ bản của quần xã sinh vật gồm: thành phần loài, độ đa dạng và phong phú, cấu trúc không gian và cấu trúc chức năng dinh dưỡng.

Đáp án đúng là: D

(1) - (b): Loài ưu thế là loài có số lượng cá thể nhiều và mức độ hoạt động mạnh, chi phối các loài sinh vật khác và môi trường.

(2) - (d): Loài đặc trưng là loài chỉ có ở một quần xã nào đó hoặc ở đó chúng có số lượng nhiều, tạo nên sự khác biệt so với các loài khác.

(3) - (a): Loài chủ chốt là loài có số lượng cá thể ít nhưng hoạt động mạnh, chi phối các loài sinh vật khác thông qua việc kiểm soát chuỗi thức ăn.

(4) - (c): Loài ngoại lai là loài sinh vật xuất hiện và phát triển ở khu vực vốn không phải môi trường sống tự nhiên của chúng.

Đáp án đúng là: A

Hổ và báo là những loài sinh vật ăn thịt đầu bảng → Trong quần xã sinh vật, các loài như hổ và báo là loài chủ chốt.

Đáp án đúng là: D

D. Sai. Độ đa dạng và phong phú của quần xã sinh vật thường thay đổi theo xu hướng giảm dần từ vĩ độ thấp đến vĩ độ cao, từ chân núi lên đỉnh núi, từ bờ đến khơi xa, từ tầng nước mặt đến tầng đáy sâu. Sự khác biệt này là do sự thay đổi có tính quy luật của các nhân tố sinh thái.

Đáp án đúng là: B

B. Sai. Sự phân bố thường có xu hướng làm giảm mức độ cạnh tranh giữa các loài sinh vật và nâng cao hiệu quả của việc sử dụng nguồn sống trong môi trường.

Đáp án đúng là: C

Theo cấu trúc chức năng dinh dưỡng, các sinh vật trong quần xã được phân thành ba nhóm: Sinh vật sản xuất, sinh vật tiêu thụ và sinh vật phân giải.

Đáp án đúng là: B

Sinh vật sản xuất là những sinh vật có khả năng sử dụng năng lượng ánh sáng hoặc hóa học để chuyển hóa CO$_{2}$ thành chất hữu cơ. Nhóm sinh vật này bao gồm những sinh vật tự dưỡng (quang tự dưỡng, hóa tự dưỡng).

Đáp án đúng là: A

Sinh vật phân giải là những sinh vật sử dụng chất dinh dưỡng từ xác của các sinh vật khác (mùn bã hữu cơ) làm nguồn dinh dưỡng. Sinh vật phân giải bao gồm nấm và nhiều loài vi khuẩn như vi khuẩn, vi khuẩn cổ.

Đáp án đúng là: C

- Tảo là sinh vật sản xuất.

- Hươu, mèo là sinh vật tiêu thụ.

- Nấm là sinh vật phân giải.

Đáp án đúng là: D

A. Sai. Trong quan hệ cộng sinh, cả hai loài đều có lợi.

B. Sai. Trong quan hệ hợp tác, cả hai loài đều có lợi.

C. Sai. Trong quan hệ hội sinh, một loài có lợi còn một loài không có lợi cũng không có hại.

D. Đúng. Trong quan hệ kí sinh, vật kí sinh là loài có lợi còn vật chủ là loài bị hại.

Đáp án đúng là: A

A. Đúng. Quan hệ cạnh tranh là mối quan hệ khiến các loài đều bị ảnh hưởng bất lợi, dẫn đến phân li các ổ sinh thái.

B. Sai. Trong quan hệ sinh vật này ăn sinh vật khác, một loài có lợi – loài sử dụng loài khác làm thức ăn, còn một loài bị hại – loài bị ăn thịt.

C. Sai. Trong quan hệ kí sinh, vật kí sinh là loài có lợi còn vật chủ là loài bị hại.

D. Sai. Trong quan hệ ức chế - cảm nhiễm, một loài bị hại còn một loài không có lợi cũng không có hại.

Đáp án đúng là: B

Có những mối quan hệ sinh thái sau:

(1) Quan hệ cạnh tranh: thỏ và dê đều ăn cỏ nên giữa chúng có mối quan hệ cạnh tranh.

(2) Quan hệ sinh vật này ăn sinh vật khác: thỏ và dê ăn cỏ, mèo rừng ăn thỏ.

(3) Quan hệ kí sinh: vi khuẩn gây bệnh kí sinh trên mèo rừng.

Đáp án đúng là: A

Quan hệ cạnh tranh là nguyên nhân chủ yếu dẫn tới hình thành ổ sinh thái: Quan hệ cạnh tranh dẫn đến sự phân hóa giữa các loài về nguồn thức ăn, nơi ở và không gian hoạt động, kết quả là hình thành nên các ổ sinh thái.

Đáp án đúng là: D

Việc nuôi kết hợp nhiều loại cá như mè trắng, mè hoa, trắm cỏ, trắm đen, trôi, chép trong cùng một ao dựa trên cơ sở mỗi loài có một ổ sinh thái riêng nên sẽ giảm mức độ cạnh trạnh và tăng khả năng sử dụng nguồn sống.

Đáp án đúng là: C

C. Sai. Các loài động vật khác nhau cùng sinh sống trong một sinh cảnh có thể có ổ sinh thái khác nhau về nhiệt độ.

Đáp án đúng là: B

Những loài sinh vật sau đây được coi là loài ngoại lai khi được nuôi trồng ở Việt Nam:

(1) Bèo tây.

(2) Ốc bươu vàng.

(4) Rùa tai đỏ.

Đáp án đúng là: C

- Những hành động của con người bảo vệ các quần xã sinh vật:

(2) Xây dựng các khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia.

(3) Bảo vệ và phục hồi các loài động vật, thực vật quý hiếm.

(4) Sử dụng biện pháp kiểm soát sinh học để thay thế biện pháp hóa học.

- (1) Sai. Việc nhập nội các giống cây trồng và vật nuôi có thể tạo thành các loài ngoại lai xâm lấn, dẫn đến thay đổi cấu trúc dinh dưỡng, ảnh hưởng đến sự phân bố, độ đa dạng của quần xã.

Đáp án đúng là: D

Hệ sinh thái là một hệ thống hoàn chỉnh và tương đối ổn định gồm quần xã sinh vật và nhân tố vô sinh có tác động qua lại với nhau trong một khoảng không gian xác định.

Đáp án đúng là: C

Hệ sinh thái tự nhiên là hệ sinh thái được hình thành và phát triển theo quy luật tự nhiên, không có hoặc có ít tác động của con người. Còn hệ sinh thái nhân tạo do con người tạo nên.

Đáp án đúng là: C

A. Sai. Vi khuẩn lam - sinh vật sản xuất.

B. Sai. Châu chấu - sinh vật tiêu thụ.

C. Đúng. Thực vật phù du - sinh vật sản xuất.

D. Sai. Nấm - sinh vật phân giải.

Đáp án đúng là: C

Hiệu suất sinh thái của nhím khoảng: (3000 – 2100 – 800) : 3000 = 3,33%.

Đáp án đúng là: D

Đơn vị của mỗi bậc dinh dưỡng là J – đơn vị của năng lượng → Đây là dạng tháp năng lượng, biểu diễn sản lượng của mỗi bậc dinh dưỡng.

Đáp án đúng là: A

Thứ tự của các giai đoạn phù hợp với diễn thế nguyên sinh xảy ra ở hệ sinh thái trên cạn:

(3) Vi khuẩn, rêu, nguyên sinh vật.

(4) Dương xỉ và thực vật thân thảo.

(1) Thực vật thân bụi và thân gỗ.

(2) Nhiều loài cây thân gỗ, quần xã ổn định.

Đáp án đúng là: D

Sự ấm lên toàn cầu gây nhiều hậu quả nghiêm trọng như sự tan băng ở các cực của Trái Đất, nước biển dâng, các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt như mưa bão; lũ lụt; hạn hán; các đợt nóng, lạnh bất thường xảy ra thường xuyên hơn. Những hiện tượng này đe đoạ, gây suy giảm đa dạng sinh học ở các hệ sinh thái và ảnh hưởng đến đời sống của các cộng đồng dân cư địa phương.

Đáp án đúng là: A

Sa mạc hóa là hiện tượng suy thoái hệ sinh thái trên cạn, trong đó sản lượng sinh vật bị suy giảm và đất bị khô cằn do các nguyên nhân tự nhiên hoặc tác động của con người.

Đáp án đúng là: C

- Đồng rêu là hệ sinh thái tự nhiên.

- Đồng lúa, ao nuôi tôm, khu công nghiệp là hệ sinh thái nhân tạo.

Đáp án đúng là: B

Hiện tượng phú dưỡng xảy ra do hàm lượng chất dinh dưỡng trong nước cao dẫn tới sự phát triển mạnh của vi khuẩn lam và tảo, gây ô nhiễm các thủy vực → Để hạn chế sự ô nhiễm của đầm nước này, cần thực hiện các biện pháp hạn chế sự phát triển của vi khuẩn lam và tảo → Biện pháp hạn chế ô nhiễm ở đầm nước này có hiệu quả nhất là: Đánh bắt bớt tôm và cá nhỏ (giảm bậc 3) để động vật phù du có điều kiện phát triển ăn tảo (bậc 1).

Đáp án đúng là: A

(1) Sai. Có 7 chuỗi thức ăn trong lưới thức ăn này: Tảo → Cá rutilut → Cá hồi; Tảo → Ấu trùng ruồi → Cá rutilut → Cá hồi; Tảo → Ấu trùng ruồi → Côn trùng ăn thịt → Cá rutilut → Cá hồi; Tảo → Ấu trùng ruồi → Côn trùng ăn thịt → Cá hồi; Tảo → Ấu trùng ruồi → Côn trùng ăn thịt → Cá gai → Cá hồi; Tảo → Ấu trùng ruồi → Cá gai → Cá hồi; Tảo → Cá gai → Cá hồi.

(2) Sai. Tùy theo mỗi chuỗi thức ăn, cá rutilut có thể là bậc dinh dưỡng bậc 2 (Tảo → Cá rutilut → Cá hồi), bậc 3 (Tảo → Ấu trùng ruồi → Cá rutilut → Cá hồi) hoặc bậc dinh dưỡng bậc 4 (Tảo → Ấu trùng ruồi → Côn trùng ăn thịt → Cá rutilut → Cá hồi).

(3) Đúng. Có 3 sinh vật đóng vai trò là bậc dinh dưỡng bậc 2 là: Cá rutilut, ấu trùng ruồi, cá gai.

(4) Đúng. Càng lên bậc dinh dưỡng cao, năng lượng càng giảm mà cá hồi là bậc dinh dưỡng cao nhất trong các chuỗi thức ăn → Năng lượng cá hồi thu nhận được là thấp nhất trong chuỗi thức ăn.

Đáp án đúng là: B

Chu trình sinh - địa - hóa là quá trình tuần hoàn vật chất qua các dạng khác nhau, giữa các sinh vật và môi trường.

Đáp án đúng là: B

Chu trình trao đổi chất giữa sinh vật với môi trường được diễn ra liên tục theo các quá trình tuần tự là:

(2) Các sinh vật sản xuất chuyển hóa các chất vô cơ thành chất hữu cơ.

(4) Chất hữu cơ được luân chuyển từ sinh vật sản xuất sang sinh vật tiêu thụ.

(3) Chất hữu cơ được luân chuyển qua các bậc sinh vật tiêu thụ.

(1) Sinh vật phân giải sẽ phân hủy xác của sinh vật thành chất vô cơ.

Đáp án đúng là: D

D. Sai. Cây xanh có quá trình quang hợp giúp hấp thụ khí CO$_{2}$ và thải ra khí O$_{2}$ → Trồng thêm cây xanh là biện pháp làm hạn chế sự gia tăng lượng CO$_{2}$ trong khí quyển một cách hiệu quả.

Đáp án đúng là: D

1 – d: Cố định nitrogen

2 – c: Phân giải

3 – e: Nitrate hóa

4 – a: Phản nitrate hóa

5 – b: Đồng hóa

Đáp án đúng là: B

Động vật và con người lấy nguồn nitrogen cần thiết cho cơ thể từ nguồn thức ăn.

Đáp án đúng là: B

Vai trò của Mặt Trời trong chu trình nước là cung cấp năng lượng cho quá trình thoát hơi nước.

Đáp án đúng là: B

A. Sai. Rừng mưa nhiệt đới - Nhiệt độ, lượng mưa cao và ổn định.

B. Đúng. Đồng cỏ nhiệt đới - Lượng mưa biến đổi theo mùa, nhiệt độ tương đối cao nhưng biến động mạnh hơn rừng mưa nhiệt đới.

C. Sai. Đồng rêu – Lượng mưa thấp, nhiệt độ thấp (< 0$^{o>}$

C) vào mùa đông.

D. Sai. Sa mạc - Lượng mưa thấp và biến động mạnh, nhiệt độ thấp hoặc cao.

Đáp án đúng là: D

Thảm thực vật của hầu hết các khu sinh học trên cạn đều phân thành nhiều tầng.

Đáp án đúng là: B

Theo nhiệt độ từ thấp đến cao, sự phân bố các khu hệ sinh học trên cạn là: Đồng rêu → Rừng lá kim phương bắc → Rừng lá rộng ôn đới → Rừng mưa nhiệt đới.

Đáp án đúng là: B

Khu sinh học rừng mưa nhiệt đới có những đặc điểm khí hậu và thành phần sinh vật chính sau:

- Nhiệt độ, lượng mưa cao và ổn định.

- Thảm thực vật đa dạng, nhiều tầng tán; động vật đa dạng, nhất là các loài động vật chân khớp.

Lời giải:

a) Đúng. Mặc dù số lượng cá sấu không nhiều nhưng hoạt động của cá sấu chi phối các loài khác trong quần xã thông qua việc kiểm soát chuỗi thức ăn.

b) Sai. Sinh vật tiêu thụ bao gồm nhóm các sinh vật ăn sinh vật sản xuất, ăn thịt hoặc ăn tạp.

c) Sai. Nhóm sinh vật sản xuất còn có sinh vật hóa tự dưỡng có khả năng chuyển hoá năng lượng hóa học từ môi trường thành năng lượng hóa học tích luỹ trong các chất hữu cơ.

d) Đúng. Trồng xen các loài cây có ổ sinh thái khác nhau giúp tận dụng nguồn sống và giảm sự cạnh tranh giữa các loài.

Lời giải:

Các mối quan hệ sinh thái thường được áp dụng để tiêu diệt các loài côn trùng gây hại:

- Quan hệ sinh vật này ăn sinh vật khác. Ví dụ: chim ăn sâu, bọ rùa ăn rệp.

- Quan hệ kí sinh. Ví dụ nấm mốc (Metarhizium) kí sinh côn trùng, vi khuẩn (Bacillus thuringiensis) kí sinh gây độc cho côn trùng.

Lời giải:

sản xuất

Sinh vật

tiêu thụ

Sinh vật

phân giải

Độ ẩm, nước, lá khô rụng, nhiệt độ, ánh sáng, oxygen, carbon dioxide

Cây chuối, cây cỏ, cây nhãn

Cào cào, rắn, gà, con người

Nấm, giun, vi khuẩn

Lời giải:

a)

- Chú thích mũi tên 1: dòng vật chất, vì vật chất bắt đầu từ các sinh vật sản xuất, chuyển đổi qua các bậc dinh dưỡng, cuối cùng thành các mảnh vụn hữu cơ. Chất dinh dưỡng sau quá trình phân giải được sinh vật sản xuất hấp thụ trở lại vào chu trình (vòng tuần hoàn).

- Chú thích mũi tên 2: dòng năng lượng, vì năng lượng đi vào hệ sinh thái là năng lượng mặt trời, chuyển thành năng lượng hóa học qua lưới thức ăn và đi ra ngoài môi trường dưới dạng nhiệt.

- Ô thông tin kí hiệu 3: sinh vật sản xuất, vì đây là sinh vật có thể chuyển được năng lượng ánh sáng mặt trời thành năng lượng hóa học và truyền cho các bậc dinh dưỡng tiếp theo.

- Ô thông tin kí hiệu 4: sinh vật tiêu thụ bậc 1, vì sinh vật này sử dụng trực tiếp sinh vật sản xuất làm thức ăn và là nguồn thức ăn cho sinh vật tiêu thụ bậc 2.

b) Vì năng lượng trong hệ sinh thái có nguồn vào là năng lượng ánh sáng mặt trời, nguồn ra là nhiệt. Năng lượng này không được tái sử dụng.

c) Ví dụ về chuỗi thức ăn tương ứng với thông tin khái quát trong hình là: cỏ → cào cào → chim → vi khuẩn.

Lời giải:

a)

- Sinh vật sản xuất tương ứng với chữ cái A, vì sinh vật ở chữ cái A bắt đầu cho các chuỗi thức ăn.

- Sinh vật phân giải tương ứng với chữ cái E, vì tất cả các sinh vật đều bị phân giải, tương ứng với các mũi tên đều đến chữ cái E.

- Sinh vật ăn tạp tương ứng với chữ cái C, vì C vừa có thể tiêu thụ sinh vật sản xuất (tương ứng với chữ cái A), vừa có thể tiêu thụ sinh vật tiêu thụ bậc 1 là các động vật ăn cỏ (tương ứng với chữ cái B).

b) Sinh vật tương ứng với chữ cái B, vì khi sinh vật ở chữ cái B có khả năng "bắt chước" tiết ra chất độc gây độc cho động vật ăn thịt thì sinh vật ở chữ cái C và D, E đều bị độc, nhờ đó chúng tránh được động vật ăn thịt chúng.

c) Sơ đồ chuỗi thức ăn có thể được vẽ như hình 1.

Lời giải:

1. Đốt cháy

2. CO$_{2}$

3. Quang hợp

4. Hô hấp thực vật

5. Hô hấp động vật

6. Phân giải, lắng đọng

7. Xác sinh vật và chất mùn

8. Hoá thạch và nhiên liệu hóa thạch

Lời giải:

a)

- Nồng độ CO$_{2}$ khí quyển bắt đầu tăng từ tháng 1, tăng cao trong khoảng tháng 1 đến tháng 5, giảm dần khi bắt đầu từ khoảng cuối tháng 5 đến tháng 10.

- Nồng độ CO$_{2}$ khí quyển biến động theo chu kì mùa, nguyên nhân do CO$_{2}$ là nguyên liệu của quá trình quang hợp ở thực vật. Quá trình quang hợp chịu ảnh hưởng của các yếu tố môi trường như nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng,... Mùa đông thực vật quang hợp yếu hoặc ngừng quang hợp, hô hấp mạnh, nồng độ CO$_{2}$ khí quyển tăng đáng kể. Ở mùa xuân và hè, điều kiện môi trường thuận lợi, thực vật quang hợp mạnh làm giảm lượng CO$_{2}$.

b) Nồng độ CO$_{2}$ còn biến động theo chu kì ngày - đêm. Dưới tác động của yếu tố chính là ánh sáng, quá trình quang hợp - hô hấp của thực vật cũng thay đổi theo, nên nồng độ CO$_{2}$ khí quyển có sự biến động.

Lời giải:

a)

- Yếu tố khí hậu chi phối chính sự phân bố khu hệ sinh vật ở vùng này là lượng mưa và nhiệt độ.

- Sắp xếp khu hệ sinh vật theo sự tăng dần của lượng mưa là: sa mạc → đồng cỏ ôn đới → đồng rêu đới lạnh Bắc Cực và dãy Anpơ → rừng cây lá rộng ôn đới → rừng lá kim phương Bắc → rừng nhiệt đới.

- Sắp xếp khu hệ sinh vật theo sự tăng dần của nhiệt độ là: đồng rêu đới lạnh Bắc Cực và dãy Anpơ → rừng lá kim phương Bắc → sa mạc → rừng cây lá rộng ôn đới → rừng nhiệt đới → đồng cỏ ôn đới.

b)

- Có sự kết hợp giữa giới hạn của nhiệt độ và lượng mưa trung bình hằng năm chi phối sự phân bố khu hệ sinh vật ở Bắc Mỹ.

+ Khu vực rừng cây lá rộng ôn đới có giới hạn về lượng mưa là khoảng 50 - 220 cm, nhiệt độ khoảng 13 - 25 °C; rừng lá kim có lượng mưa tương tự với rừng cây lá rộng ôn đới nhưng giới hạn nhiệt độ lại thấp hơn; khu vực đồng rêu đới lạnh Bắc Cực và dãy Anpơ có nhiệt độ rất thấp, nhiều vùng có nhiệt độ âm, lượng mưa trung bình hằng năm chỉ khoảng từ 10 - 100 cm.

+ Sa mạc có lượng mưa rất thấp, < 50 cm, nhiệt độ dao động khoảng 8 - 23 °C. Đồng cỏ ôn đới có nhiệt độ khoảng từ 8 °C đền gần 30 °C, lượng mưa thấp (< 100 cm); khu vực rừng nhiệt đới có lượng mưa cao nhất khoảng 300 - 500 cm, nhiệt độ khoảng 23 - 26 °C.

- Ngoài yếu tố nhiệt độ và lượng mưa thì nước, cấu trúc đất,… cũng ảnh hưởng đến sự phân bố các khu hệ sinh vật.

>