Giải SBT Sinh 10 kết nối Bài 3: Trao đổi chất qua màng và truyền tin tế bào có đáp án

Đáp án đúng là: C

- Ẩm bào là hiện tượng tế bào lấy các chất tan từ môi trường bằng cách màng tế bào lõm vào bên trong hình thành nên túi vận chuyển bao bọc lấy dung dịch rồi mới tách rời khỏi màng vào bên trong tế bào chất.

Đáp án đúng là: C

- Vận chuyển thụ động là kiểu khuếch tán các chất từ nơi có nồng độ chất tan cao đến nơi có nồng độ chất tan thấp – xuôi chiều gradient nồng độ, vì vậy không tiêu tốn năng lượng.

- Vận chuyển thụ động bao gồm : Khuếch tán đơn giản, khuếch tán tăng cường và thẩm thấu.

Đáp án đúng là: C

A. Sai. Protein kênh là những loại protein xuyên màng tạo nên lỗ xuyên màng để các chất có kích thước và đặc tính phù hợp có thể đi qua → Nó không phải thay đổi cấu hình.

B. Sai. Protein mang là protein vận chuyển có đặc điểm là khi liên kết với chất vận chuyển thì cấu hình của nó bị thay đổi.

C. Đúng

D. Sai. Protein mang khi liên kết với chất cần vận chuyển, cấu hình của chúng bị biến đổi nhưng không tiêu tốn năng lượng.

Đáp án đúng là : D

A. Sai. Thẩm thấu là sự khuếch tán của các phân tử nước qua màng tế bào.

B. Sai. Vì sự di chuyển không theo một hướng.

C. Sai. Quá trình này gọi là thẩm thấu.

D. Đúng.

Đáp án đúng là: C, D

A. Sai. Khuếch tán tăng cường thuộc vận chuyển thụ động, vì vậy không tiêu tốn năng lượng.

B. Sai. Khuếch tán đơn giản là sự khuếch tán của các chất qua lớp phospholipid.

Các phân tử không phân cực và các phân tử có kích thước nhỏ có thể đi qua.

C. Đúng. Vì sự khuếch tán của các ion qua các kênh protein còn phụ thuộc vào sự chênh lệch về điện thế giữa hai phía của màng. Tốc độ khuếch tán tăng cường không chỉ phụ thuộc vào sự chênh lệch nồng độ chất tan mà còn phụ thuộc vào số lượng kênh protein trên màng.

D. Đúng.

Đáp án đúng là : A

A. Đúng. Xuất bào là hình thức vận chuyển các chất có kích thước lớn ra khỏi tế bào. Các chất có kích thước lớn cần đưa ra khỏi tế bào được bao bọc trong túi vận chuyển, sau đó túi này liên kết với màng tế bào giải phóng các chất ra bên ngoài.

B. Sai. Vì thực bào, ẩm bào và xuất bào đều tiêu tốn năng lượng.

C. Sai. Vì tế bào lấy các chất tan từ môi trường rồi đưa chúng vào trong tế bào gọi là ẩm bào.

D. Sai.

Đáp án đúng là: B

- Khi aldosterone xâm nhập qua màng tế bào đích vào trong tế bào chất và liên kết với thụ thể. Phức hợp hormone – thụ thể đi vào nhân, hoạt hóa gene tạo mRNA rồi sau đó mRNA đi ra tế bào chất với ribosome tổng hợp nên protein.

Đáp án đúng là : A, C

- Hormone sinh dục (steroid) tác động lên tế bào đích của chúng thông qua các thụ thể nằm ở màng tế bào hay ở trong nhân. Làm thay đổi sự hoạt động của gene.

Đáp án đúng là : B, C

- Sự truyền tín hiệu bên trong tế bào thực chất là sự chuyển đổi tín hiệu giữa các phân tử trong con đường truyền tin của tế bào. Phân tử tín hiệu đến từ tế bào khác được thụ thể của tế bào tiếp nhận dẫn đến cấu hình của thụ thể bị biến đổi.

- Thụ thể có thể là các protein trên màng, các enzyme, các loại protein tham gia vào quá trình hoạt hóa gene hoặc nhiều loại protein kết cặp với enzyme.

Đáp án đúng là: D

- Một tế bào có đáp ứng với một tín hiệu hay không phụ thuộc vào thụ thể tế bào có tương thích với tín hiệu hay không. Khi tín hiệu kết hợp với thụ thể và được truyền tin thì mới có tác dụng.

Đáp án đúng là: D

- Đáp ứng của tế bào rất đa dạng, sản phẩm tạo ra có thể là enzyme giúp tế bào sửa chữa các sai sót trong DNA khi nó nhận được tín hiệu là hệ gene bị tổn thương. Sản phẩm cũng có thể làm thay đổi hình dạng tế bào giúp tế bào có thể di chuyển hướng tới nguồn tín hiệu. Hay đóng mở kênh vận chuyển ion trên màng tế bào.

Đáp án đúng là : A, C

B. Sai. Vì tín hiệu cần phải kết hợp được với thụ thể bên trong tế bào.

D. Sai. Chuỗi truyền tin bên trong tế bào là quá trình chuyển đổi tín hiệu gồm 3 giai đoạn : tiếp nhận tín hiệu, truyền tín hiệu và đáp ứng tín hiệu nhận được.

- Phân tử nước di chuyển từ ngoài vào bên trong tế bào. Vì áp suất thẩm thấu phụ thuộc vào tổng nồng độ chất tan trong tế bào. Bên trong tế bào đang có nồng độ cao hơn, vì vậy nước sẽ di chuyển đi vào tế bào.

- Chất A có nồng độ bên trong tế bào cao hơn bên ngoài, tuy nhiên chất A lại không thể khuếch tán qua màng tế bào. Do đó, nếu tế bào cần chất A thì sẽ vận chuyển chủ động chất A vào tế bào.

- Chất B có nồng độ bên trong tế bào cao hơn bên ngoài và chất B có thể khuếch tán qua màng. Do đó, chất B sẽ khuếch tán ra ngoài môi trường.

- Chất C và D là hai chất bên trong tế bào không có, vì vậy nồng độ bên ngoài môi trường sẽ cao hơn. Do đó, nó sẽ khuếch tán vào bên trong tế bào.

- Kiểu đồng vận chuyển này thuộc loại vận chuyển chủ động.

- Vì bên trong tế bào có nồng độ H+ thấp hơn bên trong tế bào, mà tế bào vẫn muốn vận chuyển ion H+ ra bên ngoài để duy trì được nồng độ H+ ở bên ngoài cao hơn so với bên trong tế bào. Do đó, đây là kiểu vận chuyển ngược chiều gradient nồng độ, đưa chất qua màng từ nơi có nồng độ thấp tới nơi có nồng độ cao và tiêu tốn năng lượng. Khi H+ vận chuyển ngược trở lại vào trong tế bào (từ nơi có nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp) thì năng lượng sẽ được chuyển thành động năng để giúp đồng vận chuyển glucose đi vào tế bào.

- Insulin làm tăng tốc độ vận chuyển glucose vào trong tế bào bằng cách:

+ Đầu tiên, insulin gắn với thụ thể trên màng tế bào, sau đó truyền tín hiệu và được tế bào đáp ứng thông tin, làm kích thích protein GLUT4 nội bào đến màng tế bào, làm tăng tỉ lệ vận chuyển glucose vào tế bào. Màng tế bào của khoảng 80% tế bào của cơ thể tăng rõ ràng sự hấp thu glucose, đặc biệt ở tế bào mô mỡ. Glucose được tăng vận chuyển vào trong tế bào ngay lập tức bị phosphoryl hóa và trở thành nguyên liệu cho chức năng chuyển hóa carbohydrate thông thường.

+ Nếu không có insulin thì các thụ thể không thể gắn với insulin và truyền tín hiệu, nên sự vận chuyển sẽ chậm hơn.

- Tế bào hồng cầu của người có dạng hình đĩa lõm hai mặt vì để phù hợp với chức năng của nó:

+ Hồng cầu có chức năng vận chuyển khí oxi và cacbonic trong cơ thể. Ban đầu nó được sinh ra từ tế bào gốc tủy sau đó được chuyên hóa thành hồng cầu. Lúc đó hồng cầu sẽ mất nhân, ti thể còn lượng hemoglobin tăng lên, hai mặt của hồng cầu lõm vào.

+ Việc mất nhân giúp hồng cầu tăng không gian chứa hemoglobin như vậy sẽ vận chuyển được nhiều oxi hơn. Việc mất ti thể sẽ giúp giảm bớt sự tiêu thụ oxy của hồng cầu. Hai mặt hồng cầu lõm sẽ làm tăng diện tích tiếp xúc với oxi hơn.

+ Hai mặt của hồng cầu lõm, không có nhân còn làm tăng bề mặt trao đổi khí. Mặt khác làm cho nó không bị phá vỡ khi áp suất thẩm thấu thay đổi nhẹ.

- Cùng một loại tín hiệu (epinephrine) lại gây nên đáp ứng khác nhau ở các tế bào cơ tim và tế bào cơ bao quanh phổi và đường hô hấp : Vì đó là do các loại thụ thể, con đường truyền tín hiệu và các protein đáp ứng ở các tế bào là khác nhau.

+ Epinephrine kích thích tế bào cơ tim làm cho tế bào tiêu thụ nhiều glucose, co bóp mạnh làm tim đập nhanh hơn nhưng cũng làm các tế bào cơ xung quanh phổi dãn ra và cho phép nhiều khí đi vào phổi. Nguyên nhân dẫn đến sự đáp ứng khác nhau với cùng một tín hiệu của các tế bào là do các tế bào chuyên hóa có các nhóm gene khác nhau hoạt động nên có các protein thụ thể là khác nhau.

- Protein kênh là những loại protein xuyên màng tạo nên lỗ xuyên màng để các chất có kích thước và đặc tính phù hợp có thể đi qua.

- Protein mang là protein vận chuyển có đặc điểm là khi liên kết với chất vận chuyển thì cấu hình của nó bị thay đổi.

- Protein vận chuyển được gọi là "cổng" là loại kênh vận chuyển nhưng được mở bằng những tín hiệu nhất định giống như chìa khoá để mở cổng.

- Protein vận chuyển được gọi là "bơm" chỉ có thể hoạt động khi được cung cấp năng lượng (ATP) để bơm các chất đặc thù từ nơi có nồng độ chất tan thấp đến nơi có nồng độ chất tan cao.

Cách thức tế bào có thể điều khiển được lượng các chất khuếch tán ra, vào tế bào qua các protein vận chuyển:

- Thay đổi số lượng protein vận chuyển bằng cách tăng, giảm số lượng protein.

- Đóng/mở các kênh theo nhu cầu của tế bào.

- Các chất khuếch tán được qua lớp phospholipid phải là những chất không phân cực, không tích điện và có kích thước nhỏ.

- Tốc độ khuếch tán phụ thuộc vào:

+ Sự chênh lệch nồng độ chất tan giữa hai phía của màng: Sự chênh lệch càng lớn thì tốc độ khuếch tán càng nhanh.

+ Nhiệt độ: Trong điều kiện nhiệt độ cao, các phân tử chuyển động nhanh hơn so với khi ở điều kiện nhiệt độ thấp.

+ Kích thước phân tử: Phân tử có kích thước càng nhỏ thì tốc độ di chuyển càng nhanh. Những phân tử phân cực không thể khuếch tán qua lớp kép phospholipid nhưng nước có kích thước phân tử rất nhỏ nên vẫn có thể khuếch tán qua màng tế bào.

- Diện tích màng mà các chất đi qua: Diện tích càng lớn thì càng nhiều chất có thể đi qua, do vậy, tốc độ khuếch tán sẽ nhanh hơn so với khi diện tích bề mặt khuếch tán nhỏ.

- Xuất bào là dạng vận chuyển các chất (thường có kích thước lớn) ra ngoài tế bào có sự biến dạng của màng tế bào. Trong đó, chất được vận chuyển được chứa trong túi vận chuyển và được chuyển đến màng tế bào, tại màng tế bào, túi vận chuyển dung hợp với màng tế bào và đưa các chất ra bên ngoài.

- Xuất bào cũng tiêu tốn ATP nên cũng được xem là một dạng vận chuyển tích cực.

Tế bào có thể lấy được những chất đặc hiệu từ môi trường khi những chất này không thể đi qua được màng tế bào bằng cách thức thực bào hoặc ẩm bào:

- Tế bào chỉ có thể nhận biết được chất đặc hiệu cần vận chuyển vào tế bào thông qua thụ thể trên màng tế bào.

- Thụ thể liên kết đặc hiệu với chất cần vận chuyển.

- Màng tế bào biến dạng bao bọc lấy chất cần vận chuyển và đưa vào trong tế bào theo hình thức thực bào hoặc ẩm bào.

Các tế bào trong cùng một mô được gắn kết với nhau bằng các loại protein:

- Ở các tế bào động vật, có loại mối nối được gọi là mối nối hở, ở đó, các protein màng tạo nên các lỗ thông giữa các tế bào để cho các chất nhất định có thể đi qua.

- Ở các tế bào thực vật cũng có kiểu lỗ thông giữa các tế bào như ở tế bào động vật và được gọi là cầu sinh chất.

Quá trình truyền tín hiệu bên trong tế bào lại được xem là quá trình chuyển đổi tín hiệu vì:

- Truyền tín hiệu từ tế bào cho sang tế bào nhận đơn giản là quá trình di chuyển tín hiệu từ tế bào cho sang tế bào nhận. Tín hiệu được truyền nguyên vẹn từ tế bào cho sang tế bào nhận.

- Truyền tin trong tế bào lại xảy ra như một chuỗi các protein truyền tin có bên trong tế bào nhưng không theo cách tín hiệu được truyền từ phần tử này sang phần tử khác mà khi tín hiệu liên kết với thụ thể thì nó làm thay đổi cấu hình của thụ thể. Thụ thể bị thay đổi cấu hình sẽ thay đổi trạng thái từ không hoạt động sang hoạt động. Thụ thể ở trạng thái hoạt động tác động làm biến đổi cấu hình của chất trong chuỗi truyền tin đứng kế tiếp làm cho nó thay đổi trạng thái hoạt động, cứ như vậy, nó lại ảnh hưởng đến sự hoạt động của phân tử liền kề.

- Thực chất của quá trình truyền tin nội bào là quá trình chuyển đổi tín hiệu. Tín hiệu nhận được từ thụ thể được chuyển đổi thành các dạng tín hiệu khác nhau trong chuỗi các phân tử truyền tín hiệu.

- Các chất trong chuỗi truyền tín hiệu luôn dao động giữa hai trạng thái cấu hình: hoạt động/ bất hoạt. Ví dụ: từ trạng thái không hoạt động, khi nhận tín hiệu từ phân tử đứng trước thì trở thành hoạt động và sau khi tác động đến phân tử đứng sau thì lập tức trở về trạng thái bất hoạt để sẵn sàng tiếp nhận tín hiệu mới.