Giải SBT Ngữ Văn lớp 9 BÀI 7 HÀNH TRÌNH KHÁM PHÁ SỰ THẬT

Hai yêu cầu về nội dung của truyện trinh thám:

- Một vụ việc đã xảy ra và thủ phạm còn giấu mặt

- Một cuộc điều tra được tiến hành chủ yếu bởi các thám từ và/ hoặc nhân vật bị tình nghi là thủ phạm.

Các chi tiết trong truyện trinh thám có vai trò như một bằng chứng hoặc một manh mối quan trọng trong quá trình điều tra.

Một số chi tiết trong truyện Chiếc mũ miện dát đá be-rô có vai trò là những manh mối quan trọng để thám tử Sơ-lốc Hôm tìm ra sự thật: Mảnh mũ miện bị gãy, A-thơ say mê Me-ry nhưng không được Me-ry đáp lại; Me-ry để lại lá thư trước khi trốn khỏi nhà Hôn-đơ, dấu chân in trên tuyết, dưới cửa sổ nhà Hôn-đơ,..

Một số ví dụ về lời đối thoại trong truyện Kẻ sát nhân lộ diện đã góp phần mở ra các manh mối cho cuộc điều tra là:

– Đoạn đối thoại giữa Scan-lân và Oa-rân ở đầu đoạn trích.

– Đoạn đối thoại giả giữa Scan-lân và vợ (thực chất là cô thư kí Ba-bro) qua điện thoại.

– Đoạn đối thoại giữa Ran-đô (tên giả của Gioóc Cle-mon) với thám tử Đen-mân qua điện thoại.

Một số ví dụ về lời độc thoại nội tâm trong truyện Kẻ sát nhân lộ diện góp phần thể hiện diễn biến căng thẳng trong tâm lí của nhân vật Oa-rân là:

– Tôi liếc nhìn đồng hồ. Đã 7 giờ 35. Cô ấy nói sao nhỉ? Sau nửa tiếng nữa ông ta sẽ có mặt tại văn phòng, chỉ còn phải ăn sáng nữa thôi.

– Không, dù sao thì chúng tôi cũng đã nhầm. Không thể có một hệ thần kinh vững vàng như vậy được. Còn nếu chúng tôi không nhầm thì rất có thể hắn đã đoán được từng đường đi nước bước của chúng tôi và đánh giá đúng như một tay cờ bạc nhà nghề. Không, chưa phải là đã mất tất cả – tôi nghĩ thầm. Ở địa vị hắn thì tôi sẽ đợi một lúc rồi sau đó sẽ viện một cái cớ gì đó để ra ngoài, vừa lịch sự vừa không gây nghi ngờ. Nhưng lạy Chúa, cần phải có một ý chí và một sức chịu đựng như thế nào để bình tĩnh chờ đợi khoảng thời gian đó! Hắn còn chịu được bao nhiêu lâu nữa?

– Chuông điện thoại réo lên và tiếng chuông nghe như tiếng sét đánh. Nếu như hắn không kêu rú lên, không nhảy dựng lên đến trần nhà thì quả là hắn không có dây thần kinh thật. Hoặc là hắn vô tội. Tôi lại liếc nhìn hắn. Mặt Gioóc vẫn bình thản như trước, như thể hắn chẳng nghe thấy gì hết. A không! Hắn hơi quay đầu nhìn Scan-lân đang nhấc ống nói.

a. Nội dung bao quát của văn bản là quá trình khám phá vụ án gia đình Ô-pen-sô bị giết của thám tử Sơ-lốc Hôm.

b.

- Chi tiết thứ nhất: Cái chết bất thường của chú, cha và chính Ô-pen-sô liên quan đến việc họ nhận được bức thư với ba chữ K trên bì thư, trong đó có năm hạt cam khô. Điều này cung cấp cho Sơ-lốc Hôm manh mối về việc chú của Ô-pen-sô có giữ giấy tờ gì đó liên quan đến tổ chức K.KK. và bị tổ chức này đòi lại.

- Chi tiết thứ hai: Chú của Ô-pen-sô phải rời bỏ nước Mỹ sang một vùng hẻo lánh ở Anh để sinh sống khi không còn trẻ. Chi tiết này giúp Hôm suy đoán ông ta sợ hãi điều gì đó nên phải trốn chạy.

- Chi tiết thứ ba: Tất cả bức thư đều được gửi từ các hải cảng (ở Ấn Độ, Xcốt-len và Luân Đôn). Điều này cho thấy người gửi thư là thuỷ thủ trên tàu và đó là manh mối để Sơ-lốc Hôm tìm ra thủ phạm.

c. Nhân vật Sơ-lốc Hôm có kĩ năng suy luận, đánh giá, kì năng điều tra sắc bén thể hiện qua việc suy luận từ các bức thư có ba chữ K và năm hạt cam khô, từ cái chết bất thường của ba người trong gia đình Ô-pen-sô; điều tra lịch trình các chuyến tàu, khả năng đánh giá chính xác thủ phạm là thuỷ thủ trên chiếc tàu,...

d. Câu chuyện được kể bằng lời của một nhân vật trong truyện, bác sĩ Oát-sân. Điều này làm tăng tính chân thực/ thuyết phục của câu chuyện vì bác sĩ Oát-sân là người chứng kiến vụ án, quá trình phá án của thám tử Sơ-lốc Hôm từ đầu đến cuối câu chuyện.

đ.

e. Phần gạch dưới là lời của nhân vật, các phần còn lại là lời của người kể chuyện.

Chúng tôi ngồi lặng yên mất một lúc, tôi chưa bao giờ thấy Hôm buồn phiền và sửng sốt như lúc này.

“Lòng kiêu hãnh của tôi đã bị tổn thương, Oát-sân ạ”, cuối cùng anh cũng thốt lên.

g.

Khi đọc truyện, người đọc lại có những ý kiến khác nhau về truyện đó vì;

- Quan điểm, cách nhìn nhận vấn đề khác nhau.

- Kiến thức của mỗi người khác nhau.

…

Câu rút gọn trong đoạn trích: Trùm của băng đảng đó.

Dựa vào ngữ cảnh của câu, chúng ta có thể khôi phục lại các thành phần bị rút gọn như sau: Thuyền trưởng Ka-hun là trùm của băng đảng đó.

Việc rút gọn câu có tác dụng làm cho câu ngắn gọn hơn, tránh lặp lại những từ ngữ đã xuất hiện trước đó.

Xác định câu đặc biệt và nêu tác dụng của loại câu này trong mỗi trường hợp đã cho:

a. Câu đặc biệt: A!

Đây là câu đặc biệt dùng để bộc lộ cảm xúc.

b. Câu đặc biệt:

(1) Ở đời, thường có nhiều việc bất đắc dĩ như vậy.

(2) Cũng có những việc hay và những việc dở.

Đây là loại câu đặc biệt dùng để chỉ sự tồn tại của sự vật, hiện tượng sự kiện,...

Tìm câu rút gọn và câu đặc biệt có trong trường hợp đã cho. Chỉ ra dấu hiệu để phân biệt hai loại câu này.

Câu rút gọn: Đói gần chết.

Câu đặc biệt: Chẳng có chút gì vào bụng từ bữa điểm tâm đến giờ.

Dấu hiệu để phân biệt:

– Câu rút gọn là loại câu bị lược bỏ một hoặc một vài thành phần nào đó và có thể khôi phục lại (các) thành phần bị rút gọn nhờ ngữ cảnh.

– Câu đặc biệt là loại câu không có cấu tạo theo mô hình chủ ngữ – vị ngữ mà chỉ có một trung tâm cú pháp chính. Loại câu này do một từ hoặc một cụm từ (trừ cụm chủ – vị) cấu tạo thành. Do đó, khác với câu rút gọn,

chúng ta không thể khôi phục lại các thành phần trong câu đặc biệt (vì câu đặc biệt tồn tại như nó vốn có, nó không phải là câu bị rút gọn thành phần nào đó).

Xác định chức năng của các thành phần được in đậm trong câu đã cho:

Ồ: Thành phần cảm thán.

Thành phần này có thể được tách ra tạo thành câu đặc biệt nếu đi kèm với một dấu chấm hoặc dấu chấm than. Ví dụ: Ồ! Tôi đã nắm được hắn. Đây là loại câu đặc biệt có cấu tạo từ một từ và dùng để bộc lộ cảm xúc.

a.

- Với câu hỏi của cô giáo ở tình huống A, chúng ta có thể có những câu trả lời sau:

(1) Dạ, phần Tri thức Ngữ văn ạ.

(2) Dạ thưa cô, lớp mình học đến phần Tri thức Ngữ văn.

(3) Dạ, lớp mình học đến phần Tri thức Ngữ văn ạ.

(4) Dạ, hôm qua, lớp mình học đến phần Tri thức Ngữ văn ạ.

Chúng ta có thể trả lời bằng một câu rút gọn nhưng nên thêm “ạ”, “dạ” để thể hiện sự lễ phép trong tình huống này.

- Với câu hỏi của Quang ở tình huống B, chúng ta có thể có những câu trả lời sau:

(1) Tri thức Ngữ văn.

(2) Phần Tri thức Ngữ văn.

(3) Lớp mình học đến phần Tri thức Ngữ văn.

(4) Hôm qua, lớp mình học đến phần Tri thức Ngữ văn.

b. Câu trả lời của Nam (Tri thức Ngữ văn) phù hợp trong tình huống b (tình huống giao tiếp giữa bạn bè) nhưng không phù hợp trong tình huống a (tình huống giao tiếp giữa cô giáo và học sinh; ngôn ngữ học sinh sử dụng cần có sự lễ phép, kính trọng). Trong tình huống a, câu trả lời của Nam được đánh giá là thiếu lễ phép với cô giáo. Do đó, Nam cần trả lời bằng một câu đầy đủ chủ ngữ, vị ngữ hoặc một câu rút gọn nhưng cần thêm các từ ngữ thể hiện sự kính trọng (như các ví dụ ở đáp án của câu a).

Bước 1: Chuẩn bị trước khi viết

Trong bước này, ngoài việc xác định mục đích viết, người đọc, em xác định những yêu cầu chính của đề bài.

– Yêu cầu về thể loại: Viết truyện kể sáng tạo.

– Yêu cầu về nội dung: Truyện kể về một nhân vật/ các nhân vật theo diễn biến của các sự kiện, hướng đến bày tỏ thông điệp của người kể.

– Yêu cầu về hình thức: Truyện có đầy đủ ba phần: Mở đầu truyện, diễn biến truyện, kết thúc truyện; trong khoảng 1 000 chữ; truyện sử dụng yếu tố miêu tả và biểu cảm.

Bước 2: Tìm ý, lập dàn ý

Em có thể dựa vào hướng dẫn trong sách giáo khoa để tìm ý, lập dàn ý hoặc sử dụng gợi ý tham khảo sau:

Bước 3: Viết bài

Triển khai bài viết kể chuyện sáng tạo trong khoảng 1.000 chữ dựa trên dàn ý. Lưu ý:

– Lựa chọn ngôi kể phù hợp với mục đích kể chuyện (ngôi thứ nhất hoặc ngôi thứ ba).

– Đảm bảo cấu trúc ba phần của truyện kể.

– Kết hợp giữa yếu tố tự sự (sự kiện, chi tiết) với yếu tố miêu tả (không gian, thời gian, đồ vật, chân dung nhân vật) và yếu tố biểu cảm (cảm xúc của nhân vật, cảm xúc/ thái độ của người kể với nhân vật).

– Đan xen giữa lời người kể chuyện và lời nhân vật, sử dụng hợp lí lời đối thoại và độc thoại của nhân vật.

– Sử dụng từ ngữ giàu hình ảnh, các biện pháp tu từ, khắc hoạ chân dung nhân vật sinh động thông qua ngoại hình, lời nói, cử chỉ,...

– Gửi thông điệp đến người đọc một cách gián tiếp hoặc trực tiếp.

Tham khảo:

Có nhiều truyền thuyết về các vị anh hùng trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc, nhưng người ta vẫn mãi khắc ghi một truyền kỳ về người anh hùng ở làng Gióng, được truy phong là Phù Đổng Thiên Vương, mà nhân dân Việt Nam ta đời đời nhớ ơn.

Truyền thuyết kể rằng vào đời vua Hùng Vương thứ 6, ở một ngôi làng nhỏ có hai vợ chồng nghèo, sống rất tình nghĩa, phúc đức, cuộc sống khó khăn không khiến họ mệt mỏi hay nản chí thế nhưng tuổi cả hai ngày một lớn mà mong mỏi mãi cũng không có lấy một mụn con cho vui cửa vui nhà. Hai vợ chồng lấy làm buồn lòng lắm, hàng xóm cũng cảm thấy xót xa cho họ. Một hôm trời nắng to, bà lão theo lệ thường ra ruộng làm cỏ, trong lúc đang cặm cụi nhổ cỏ thì bà vợ bỗng nhìn thấy một dấu chân người đặc biệt to lớn. Không biết trời xui đất khiến thế nào bà lại đưa chân mình vào ướm thử, sau chuyện ấy bà cũng quên khuấy đi, ba tháng sau bà bỗng cảm thấy người mệt mỏi, chán ăn, đến thầy lang khám bệnh thì hay tin mình có thai. Khi nghe tin cả hai vợ chồng đều rất đỗi vui mừng mà sung sướng, bởi ước nguyện bấy lâu đã trở thành hiện thực, gia đình nhỏ của hai vợ chồng dần trở nên ấm áp hơn cả, ngày ngày chờ đợi đứa con bé bỏng ra đời trong hạnh phúc. Nhưng lạ thay, đã qua chín tháng mười ngày tròn mà người vợ vẫn chưa trở dạ, hai vợ chồng lấy làm lo lắng, đợi mãi đến khi cái thai được tròn mười hai tháng, thì đứa trẻ mới chịu chui từ bụng mẹ ra. Vừa ra đời người ta đã nhận xét rằng đây là một đứa bé có tư chất hơn người, bởi vẻ thông minh sáng sủa, khôi ngô tuấn tú, vợ chồng ông lão nghe thứ thì lại càng vui mừng hơn cả, đặt cho con cái tên là Gióng, cho dễ nuôi. Cuộc sống một gia đình ba người cứ thế êm đềm trôi đi, nhưng lạ thay mãi đến ba tuổi Gióng vẫn chẳng biết đi biết đứng, cha mẹ đặt đâu thì em ngồi đấy, em cũng chưa hề mở miệng nói một câu nào, điều ấy làm cho hai vợ chồng sốt ruột, bồn chồn không yên vì sợ con mình có bệnh lạ.

Năm ấy, giặc ở phương Bắc tràn vào nước ta xâm lược, giày xéo mảnh đất Lạc Việt, thế giặc mạnh, vua Hùng cùng với các Lạc Hầu, Lạc Tướng rất lấy làm lo lắng. Trước tình hình ấy vua bèn nảy ra một ý, cho sứ giả truyền tin tuyển mộ người tài, đức ra giúp nước. Khi sứ giả vừa loan tin đến đầu làng, thì Gióng bỗng cất tiếng nói: “Mẹ ra mời sứ giả vào đây giúp con”, người mẹ tuy sửng sốt nhưng vẫn chạy ra mời sứ giả vào. Vào đến nơi, sứ giả chỉ thấy một cậu bé ba tuổi và hai vợ chồng đã tuổi xế chiều, thì lấy làm tức giận, tưởng mình bị đùa giỡn, thế nhưng Gióng đã kịp lên tiếng: “Giặc đã hoành hành khá lâu, ta xin nguyện vì bệ hạ, vì non sông xung phong đánh giặc, khẩn cầu ngài về tâu với nhà vua chế tạo cho ta một chiếc roi sắt từ loại sắt tốt nhất, đảm bảo đánh trăm trận mà không gãy, ban cho ta một con chiến mã bằng sắt nặng ngàn cân và một bộ giáp sắt nặng trăm cân, giáo mác xuyên không thủng. Như thế ta có thể yên tâm diệt giặc”. Sứ giả nghe thế thì lấy làm mừng rỡ vì đích thị đây là nhân trung long phượng, là bậc kỳ tài hiếm có nên mới có thể có khẩu khí hiên ngang, oai hùng của võ tướng như thế. Kể từ ngày gặp sứ giả, Gióng lớn nhanh như thổi, bao nhiêu cơm gạo ăn cũng không đủ, dân làng người nhà nhà chung tay góp cơm, góp gạo cho Gióng ăn, thầm mong chàng sớm ngày đánh tan lũ giặc xâm phạm bờ cõi.

Mười ngày sau, mọi thứ mà Gióng yêu cầu đều được mang tới cả, lúc này đây từ một đứa bé ba tuổi, Gióng đã trở thành chàng trai cao lớn vượt trội, tầm vóc phi phàm, thân hình cao lớn, cơ bắp cuồn cuộn. Chàng mặc áo giáp sắt, cưỡi ngựa sắt, cầm roi sắt, từ biệt quê hương và lên đường diệt giặc, trước khi đi Gióng quay lại nhìn cha mẹ “Kiếp này đa tạ phụ mẫu đã sinh dưỡng!”, rồi hướng thẳng phía trước mà đi, con ngựa sắt vốn tưởng là khối sắt không có linh tính, thế nhưng lúc này đây nó lại phát ra tiếng hí vang trời, rồi phóng vụt đi, chốc lát chỉ còn lại cái bóng mờ mờ của người anh hùng, lẫn trong đám bụi thổi tung. Ngựa chạy một đường đến nơi đóng quân của giặc, ngựa đi đến đâu phun lửa đến đấy, thiêu trụi hết lương thực và lều trại của quân địch, chúng hoảng hồn bỏ cả vũ khí mà chạy thoát thân, kẻ giẫm đạp lên nhau, người thì chết dưới vó ngựa. Tráng sĩ vung roi sắt quất liên hồi vào lũ giặc cướp nước, khiến chúng chết như ngả rạ dưới vó ngựa, thế nhưng giặc quá đông, sau ba ngày chinh chiến thì không may roi sắt gãy làm đôi. Lúc này đây tráng sĩ vừa đuổi giặc đến khu vực có những lũy tre già hàng mấy chục tuổi, ngựa sắt phun lửa làm loài tre ấy trở nên vàng bóng. Nhanh trí, tráng sĩ đã dùng sức mạnh nhổ hẳn cây tre to nhất bên đường làm vũ khí thay roi sắt, kỳ diệu thay vốn chỉ là cây cỏ thế nhưng trên tay tráng sĩ, cay tre bỗng trở nên mạnh mẽ không kém gì so với những thứ vũ khí sắc bén khác. Sau bảy ngày chiến đấu, cuối cùng đất nước ta cũng sạch bóng quân thù, chỉ còn lại hàng vạn xác chết chốn sa trường, khung cảnh tiêu điều tan hoang.

Tráng sĩ sau khi diệt giặc thì thúc ngựa chạy vào rừng sâu, tìm nơi có dòng suối nguồn trong trẻo chưa ai biết đến, tắm rửa sạch sẽ, cởi bỏ lại bộ giáp sắt, như một cách báo cáo hoàn thành sứ mệnh, rồi cưỡi ngựa sắt bay về trời. Vua Hùng để tưởng nhớ công ơn đã phong cho tráng sĩ là Phù Đổng Thiên Vương và cho xây lập đền thờ ngay tại quê nhà, để đời đời được hưởng nhang khói của nhân dân.

Bước 4: Xem lại và chỉnh sửa, rút kinh nghiệm

Em hãy đọc lại truyện kể sáng tạo của mình và chỉnh sửa, rút kinh nghiệm dựa vào Bảng kiểm kĩ năng viết một truyện sáng tạo trong sách giáo khoa.

Cần xác định đề tài, người nghe, thời gian và không gian nói trước khi kể một câu chuyện tưởng tượng vì:

- Xác định đề tài: xác định nội dung trọng tâm của câu chuyện

- Xác định người nghe: cần biết được người nghe là ai để chọn cách trình bày phù hợp.

- Xác định thời gian: căn chỉnh bài nói có độ dài phù hợp, điều chỉnh tốc độ nói..

- Xác định không gian: tạo nên sự sinh động cho câu chuyện, giúp người nghe dễ hình dung và kết nối cảm xúc với các nhân vật.

=> Việc xác định các yếu tố này giúp xây dựng một câu chuyện mạch lạc, hấp dẫn và phù hợp với đối tượng người nghe, đồng thời nâng cao khả năng tương tác của câu chuyện với người nghe.

Việc luyện tập trình bày kể một câu chuyện tưởng tượng sẽ có một số tác dụng sau:

– Giúp người nói tự tin, làm chủ phần kể chuyện sáng tạo của mình.

– Giúp người trình bày biết lựa chọn những sự kiện, chi tiết, lời thoại cần nhấn mạnh để tạo sức thu hút, hấp dẫn cho câu chuyện kể.

– Giúp người nói điều chỉnh giọng nói, cảm xúc trong khi nói để phù hợp với diễn biến câu chuyện và tâm lí của các nhân vật.

– Giúp người trình bày dự kiến được những câu hỏi, phản hồi của người nghe để đưa ra câu trả lời phù hợp.

– ….

Ngoài những tác dụng kể trên, em có thể liệt kê một số tác dụng khác dựa trên kinh nghiệm mà bản thân rút ra sau phần luyện tập, thực hành bài nói.

Thực hiện đề bài kể một câu chuyện tưởng tượng sáng tạo.

a. Trong vai trò người nói: Em có thể dựa vào nội dung phần viết truyện kể sáng tạo (có sử dụng yếu tố miêu tả và biểu cảm) để thực hiện bài nói của mình. Tuy nhiên, em cần thực hiện một số điều chỉnh sau để chuyển bài viết sang bài nói:

– Lựa chọn cách thức mở đầu câu chuyện kể thật hấp dẫn, thu hút người nghe như: Nhập vai vào nhân vật chính; hoá trang (một cách đơn giản) thành một nhân vật trong truyện; tạo không gian, thời gian, tình huống để người nghe dễ hình dung ra bối cảnh câu chuyện; sử dụng âm thanh, hình ảnh để tạo sự chú ý đối với người nghe;...

– Sử dụng công cụ hỗ trợ để câu chuyện kể của em gây ấn tượng với người nghe hơn như: Tranh ảnh, đồ vật liên quan đến các sự kiện/ chi tiết tiêu biểu trong truyện, các thẻ từ khoá dán lên bảng trong quá trình kể nhằm nhấn mạnh thông điệp/ chủ đề truyện.

– Thiết kế thành bài trình chiếu Power Point, chèn thêm hình ảnh, video, bài nhạc liên quan đến nội dung câu chuyện kể.

– Thực hành kể chuyện trước khi lên lớp, kiểm soát thời gian, tốc độ kể, học cách nhập vai nhân vật chính, các nhân vật phụ trong các đoạn đối thoại và phối hợp phần nói với ngôn ngữ cơ thể (động tác tay, ánh mắt kết nối với người nghe, mỉm cười khi bắt đầu và kết thúc,...).

b. Trong vai trò người nghe:

– Lắng nghe, ghi chép ý kiến, đề xuất của các bạn trong lớp sau khi em hoàn thành kể câu chuyện tưởng tượng.

– Nhớ lại nội dung trình bày của mình và nghiêm túc rút ra bài học kinh nghiệm cho bản thân.

– Tổng hợp lại ý kiến của các bạn và phần tự đánh giá của em theo gọi ý sau: Ba điều hài lòng, hai điều cần thay đổi, một góp ý tâm đắc về: Nội dung câu chuyện kể (bối cảnh, nhân vật, sự kiện, chi tiết, thông điệp,..), về cách thức kể chuyện (giọng nói, ngữ điệu, sự sáng tạo,...), về sự chuẩn bị, sử dụng đạo cụ khi kể,...