Giải SBT Ngữ Văn 9 KNTT Bài 5. Đối diện với nỗi đau có đáp án

- Câu “Nguyên là hai ngôi sao... sao về”: dùng cách nói nhân hoá và ẩn dụ để ngợi ca vẻ lấp lánh của đôi mắt Giu-li-ét.

- Câu “Ừ, nếu mắt nàng... thì sao nhỉ?”: vừa so sánh đôi mắt Giu-li-ét với các vì tính tú, vừa để khẳng định đôi mắt của Giu-li-ét còn đẹp hơn sao.

- Câu “Vẻ rực rỡ của đôi gò má... đêm đã tàn”: khẳng định những vì sao không thay thế được đôi mắt Giu-li-ét, và đôi mắt Giu-li-ét có sức toả sáng hơn các vì sao, sánh ngang với mặt trời.

=> Ba câu vẫn nối tiếp nhau, biện pháp tu từ so sánh được lặp lại và tăng dần về mức độ.

- Giu-li-ét đã biết chàng trai nàng gặp ở dạ hội là người của dòng họ Môn-ta-ghiu - dòng họ có mối thù với dòng họ của nàng. Chính vì vậy, nàng đã băn khoăn về tên họ của Rô- mê-ô. Sự băn khoăn này cho thấy nàng ý thức rất rõ rằng nếu đi theo tiếng gọi của trái tim thì sẽ gặp những trở ngại lớn.

- Cả Rô-mê-ô và Giu-li-ét đều phán đoán được tình thế nếu họ yêu nhau. Điều này thể hiện qua các chi tiết: Giu-li-ét mong muốn Rô-mê-ô từ bỏ tên họ (Hãy mang tên họ nào khác đi), dự đoán hậu quả nếu việc gặp gỡ của họ bị lộ (Nếu bị họ hàng nhà em bắt gặp nơi đây thì chàng khó lòng thoát chết, họ mà bắt gặp chàng thì họ giết chàng mất); khẳng định tình yêu trong hoàn cảnh bất lợi (Tôi vượt được tường này là nhờ đôi cánh của tình yêu... Người nhà nàng ngăn sao nổi tôi; Thà để cho lòng căm thù của họ chấm dứt đời tôi còn hơn kéo dài kiếp sống mà thiếu tình nàng).

- Những lời thoại thể hiện quyết tâm vượt qua trở ngại để đến với tình yêu của Rô-mê-ô và Giu-li-ét: “... chàng hãy thề là chàng yêu em đi, em sẽ không còn là con cháu nhà Ca-piu-lét nữa”, “... mấy bức tường đá ngăn sao được ái tình. Mà cái gì tình yêu dám làm là làm được”, “Tôi chẳng phải là tay thuỷ thủ nhưng giá nàng có ở nơi bờ biển xa xăm nhất, thì tôi cũng sẵn sàng liều mình vì báu vật,”...

- Sự kì diệu trong tình yêu của Rô-mê-ô và Giu-li-ét được nhìn nhận ở nhiều khía cạnh. Câu trả lời tuỳ thuộc vào cảm nhận của riêng em. Có thể có nhiều phương án trả lời (ví dụ: tình yêu bất chấp trở ngại; tình yêu mãnh liệt, thần tượng hóa người yêu; yêu chính con người thực chứ không phải dòng dõi, tên tuổi,..).

- Câu rút gọn: “Ấy nhè nhẹ chứ nào!”: câu tỉnh lược chủ ngữ; dường như Rô-mê-ô muốn nói với tất cả không gian xung quanh rằng mọi thứ hãy nhẹ nhàng để nâng niu một luồng ánh sáng.

- Câu đặc biệt: “Ối người mà ta sùng kính, người mà ta yêu đương!”: câu dùng để gọi – đáp; Rô-mê-ô thầm gọi người chàng yêu, thể hiện những cảm xúc mãnh liệt, say đắm của tình yêu.

- Mặc dù biết kẻ đâm mình là Yêu Ly nhưng Khánh Kỵ không thù oán, trách cứ hay trừng phạt mà còn ra lệnh cho quân sĩ đưa Yêu Ly trở về Ngô quốc để tỏ lòng trung với Ngô vương. Khánh Kỵ rất trân trọng và cảm phục tài năng của Yêu Ly. Ông cũng cảm phục ý chí, mưu lược và lòng trung nghĩa của Yêu Ly, Điều này cho thấy Khánh Kỵ là một con người biết trọng người tài, ứng xử cao thượng.

- Qua lời Khánh Kỵ, nhân vật Yêu Ly hiện lên như một người anh hùng, một dũng sĩ hiếm có.

- Lời độc thoại của Yêu Ly trong phần cuối vở kịch cho thấy sự giằng xé nội tâm ở nhân vật. Yêu Ly nhận thấy, để thực hiện nghĩa lớn, mình đã phạm vào điều bất nhân, bất trí, bất tín: giết vợ con, tự huỷ hoại thân mình và giết người đã cưu mang, trọng đãi, tin tưởng mình. Khi việc lớn đã thành, nhân vật tự vấn lương tâm, nhận ra những tội lỗi, ngộ ra sự vô nghĩa của cuộc đời khi đã hi sinh những giá trị có ý nghĩa nhân văn.

- Để thực hiện được mưu đồ, Yêu Ly đã hi sinh rất nhiều thứ mà cuộc đời một con người luôn coi trọng: vợ con, bằng hữu, cơ thể lành lặn. Nhân vật trở thành người phi thường vì đã làm những điều người bình thường không chọn làm, cũng chính vì thế, ông ta cảm thấy “lạc loài” tự thấy trong kiếp sống “chẳng còn chi đáng kể” khi trở thành kẻ bất trí, bất nhân, bất tín, không xứng đáng sống trong cõi đời.

* Dàn ý cho bài văn nghị luận phân tích một số phương diện nổi bật của vở bi kịch Rô-mê-ô và Giu-li-ét.

1. Mở bài

- Giới thiệu sơ lược về cuộc đời và sự nghiệp của Uy-li-am Sếch-xpia.

- Rô-mê-ô và Giu-li-ét là vở bi kịch kinh điển về tình yêu, là kiệt tác văn học ra đời dựa trên mối thù hận có thực của hai dòng họ Môn-ta-giu và Ca-piu-lét tại I-ta-li-a thời trung cổ.

- Tình yêu và thù hận trích trong lớp hai, hồi II của vở kịch là những lời tâm sự tận đáy lòng của đôi trai tài gái sắc, hai trái tim cùng hướng về thứ tình yêu đích thực, sẵn sàng từ bỏ, vượt qua những rào cản thù hận dòng họ để đến bên nhau.

2. Thân bài

a. Tình yêu của Rô-mê-ô và Giu-li-ét:

- Là tình yêu trên nền thù hận, với Giu-li-ét sự thù hận của hai dòng họ được nhắc đến như một nỗi sợ, nỗi ám ảnh thường trực.

- Với Rô-mê-ô chàng luôn mang tâm thế sẵn sàng, vượt lên trên thù hận với thái độ quyết đoán, sẵn sàng từ bỏ cả tên họ, từ bỏ cả dòng tộc vì tình yêu với Giu-li-ét, nhưng chàng lại băn khoăn và e dè vì chưa xác định được tình yêu của Giu-li-ét.

b. Những lời muốn ngỏ của hai nhân vật thông qua màn độc thoại nội tâm

* Rô-mê-ô với 6 lời thoại:

- Bối cảnh: Đêm khuya thanh vắng, tĩnh mịch có ánh trăng, có những vì tinh tú, phù hợp để giãi bày tâm sự.

- Rô-mê-ô có những lời tán dương đầy si mê cho Giu-li-ét ví nàng như "mặt trời"với nhiều ẩn ý:

+ Vẻ đẹp của người con gái trẻ trung, rực rỡ, vẻ đẹp ấy giống như ánh dương ấm áp sáng chói tâm hồn hồn chàng.

+ Vẻ đẹp của nàng tỏa ra thứ ánh sáng cạnh tranh với thiên nhiên, thậm chí lấn át của ánh trăng khiến cho nó trở nên nhợt nhạt xanh xao.

+ Xuất phát từ thần thoại La Mã về mặt trăng, mà bản thân Rô-mê-ô lại ao ước một tình yêu thực tế, tươi đẹp gần sát với trần thế => Giu-li-ét phải xứng đáng với hình tượng mặt trời ấm áp.

+ Giu-li-ét lại xuất lúc chàng rơi vào tuyệt vọng, chính tình yêu của nàng đã hồi sinh tâm hồn chàng.

→ Chính Giu-li-ét đã mang đến sức mạnh, củng cố nguồn sống, là sự hiện diện tuyệt đối cần thiết trong cuộc đời chàng.

- Ví mắt nàng như vì tinh tú.

→ Chủ nghĩa nhân văn thời Phục Hưng, vẻ đẹp của con người đã được tôn vinh để sánh ngang với vẻ đẹp của vũ trụ, thổi bùng lên ngọn lửa yêu đương mãnh liệt ở Rô-mê-ô.

* Giu-li-ét với 3 lời thoại:

- "Ôi chao", cảm xúc chất chứa dồn nén ở trong ấy, đó là tình cảm gói ghém dành cho mối tình đầu tiên của mình, nhưng cũng là tiếng thở dài lo lắng, là nỗi băn khoăn của nàng về tình yêu của Rô-mê-ô.

- Đề ra giải pháp là một trong hai người họ phải từ bỏ dòng họ, có thể thấy rằng tình yêu của Giu-li-ét dành cho Rô-mê-ô là vô cùng lớn lao, là lời mách bảo chân thành của trái tim.

- Dùng lý lẽ để bảo vệ, biện minh cho việc từ bỏ dòng họ vì tình yêu "Chỉ có tên họ...đổi lấy cả em đây!".

→ Dường như Giu-li-ét đã không còn là cô bé 14 tuổi nữa mà đã vụt trưởng thành, chín chắn.

c. Cuộc chạm mặt trực tiếp để bày tỏ tình cảm:

* Giu-li-ét:

- Luôn ám ảnh nỗi sợ hãi thường trực, nàng luôn gợi nhắc về mối thù của hai đại gia tộc mà hiện thân của nỗi lo lắng ấy chính là bức tường đá.

- Bức tường đá bảo vệ dòng họ khỏi sự đột nhập của những kẻ có ý đồ bất chính, là sự ngăn trở tình yêu, là rào cản, là mối thù sâu đậm của hai dòng họ, nó còn là biểu tượng cho nỗi lo lắng của Giu-li-ét về tình yêu của Rô-mê-ô.

* Rô-mê-ô:

- Suy nghĩ của Rô-mê-ô lại thoáng và nhẹ nhàng hơn rất nhiều, lập tức khẳng định chàng sẵn sàng từ bỏ tên họ để xóa bỏ mối thù.

- Xóa tan mọi băn khoăn lo lắng của Giu-li-ét về tình yêu của chàng bằng cách khẳng định chắc chắn về tình yêu mãnh liệt dành cho nàng.

- Hình bóng bức tường trở thành đòn bẩy, là công thức chính minh cho tình yêu của Rô-mê-ô.

3. Kết bài

- Khẳng định lại giá trị nội dung tư tưởng của đoạn trích.

* Chọn một ý của phần Thân bài và viết thành đoạn văn hoàn chỉnh.

Tham khảo:

Vở kịch này nói về tình yêu thắm thiết, khăng khít của đôi bạn trẻ Rô-mê-ô và Giu-li-ét. Nhưng trớ trêu thay họ lại sinh ra từ hai dòng họ có mối hiềm khích với nhau từ rất lâu. Thế nên tình yêu của họ bị cả dòng họ hết sức cấm cảm, chia lìa. Để bảo vệ tình yêu đôi bạn trẻ đã đi đến hành động quyết liệt tự tử, không thể bên nhau lúc còn sống thì trọn đời bên nhau ngay cả lúc chết. Chính cái chết của họ đã giúp cả hai dòng họ hoá giải mọi oán hờn. Qua đó tác phẩm đã tố cáo tội ác của chế độ phong kiến chà đạp lên hạnh phúc của con người, những định kiến cổ hủ giống như chiếc cùm gông khóa chặt ước mơ, khát vọng của con người. Đồng thời cũng ca ngợi tình yêu, ước mơ, dám thể hiện, dám đấu tranh của con người trước các thế lực phong kiến. Khẳng định giá trị của tình yêu đích thực sẽ giúp con người xóa bỏ mọi hận thù và xích lại gần nhau hơn.

* Lập dàn ý cho bài văn phân tích vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt.

I. Mở bài:

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm và vấn đề cần phân tích.

II. Thân bài:

* Sơ lược cốt truyện:

- Trương Ba là một người đàn ông hiền lành, chăm chỉ, khéo léo, ưa thích những công việc chăm sóc vườn tược, uống trà, đặc biệt là có tài chơi cờ rất hay.

- Biến cố đã xảy ra khi Nam Tào, Bắc Đẩu vì lơ là chức trách mà gạch nhầm tên Trương Ba trong sổ tử, khiến ông phải chịu chết oan.

- Đế Thích vì thương xót Trương Ba chết oan, lại tiếc một người bạn chơi cờ hợp ý, thế nên ông đã bàn với Nam Tào, Bắc Đẩu cho Trương Ba sống lại, nhập hồn vào xác anh hàng thịt mới chết.

- Bi kịch thực sự bắt đầu khi mà một tâm hồn thanh cao, quen nếp sống tao nhã lại phải chung đụng cùng với cái xác đồ tể, vốn quen những việc tàn sát, dung tục.

=> Điều đó đã mang đến cho cả hai gia đình, hai người vợ, những đứa con, đứa cháu bao nhiêu rắc rối và đau khổ, cuối cùng dẫn tới bước đường tan nát.

- Vì quá uất ức và bức bối khi phải chung đụng với cái xác thịt đui mù mà mình căm ghét, nên Trương Ba đã có một cuộc tranh cãi nảy lửa với cái xác.

=> Trương Ba lại càng nhận ra mình đuối lý, nhận ra bản thân mình đang dần bị chi phối bởi những thú vui, những ham muốn của cái xác. Tất cả đều được xác hàng thịt vạch trần bằng giọng điệu mỉa mai, khích bác, lý lẽ sắc bén khiến Trương Ba vô cùng đau khổ và tuyệt vọng.

- Bị chính những người thân trong gia đình chối bỏ, những lời bộc bạch của con dâu đã khiến Trương Ba hoàn toàn thức tỉnh.

=> Cuối vở kịch ông kiên quyết lựa chọn rời khỏi xác hàng thịt và biến mất hoàn toàn, dù Đế Thích cố níu kéo khi ngỏ lời muốn ông nhập vào xác của cu Tị, thế nhưng Trương Ba đã từ chối, ông cầu xin cho thằng bé được sống lại còn bản thân mình thì sẽ vĩnh viễn biến mất.

* Ý nghĩa của cái kết:

- Sự ra đi vĩnh viễn của Trương Ba cũng chính là một cách để ông "sống", sống trong lòng những người ở lại.

- Giải quyết tất cả những mâu thuẫn đang xảy ra trong gia đình ông, giải thoát mọi người khỏi đau khổ.

- Sự ra đi của ông đã để lại trong lòng những người thân những ấn tượng tốt đẹp về một người chồng, người cha, người ông hiền lành, sống trong sạch, thanh cao, giỏi chơi cờ, tỉ mẩn, khéo léo.

=> Trương Ba không chỉ để lại những ký ức tốt đẹp, mà bản thân ông còn là một tấm gương đạo đức sáng ngời cho con cháu, gieo vào lòng những mầm non như cái Gái những tư tưởng tốt đẹp, trở thành người kế thừa những giá trị đạo đức ấy mãi về sau này.

- Cái kết này còn khẳng định một chân lý rằng con người ta không thể sống mà hồn một đằng, xác một nẻo được, sống hoàn toàn, sống thật sự chỉ khi giữa xác và hồn có sự thống nhất biện chứng với nhau.

- Chi tiết Trương Ba nhường lại cơ hội sống cho cu Tị cũng lại thể hiện một vẻ đẹp đạo đức khác ở con người ông ấy là vẻ đẹp của tấm lòng cao thượng, bao dung.

- Chi tiết Đế Thích ngỏ lời cho Trương Ba nhập vào xác cu Tị cũng lại mà một chi tiết kịch mang đầy tính nhân văn thể hiện cuộc đấu tranh không khoan nhượng giữa phần hồn - phần nhân cách thanh cao, đẹp đẽ và phần xác - tầm thường, dung tục, cuối cùng phần nhân cách đã chiến thắng, giữ lại được những giá trị đạo đức tốt đẹp, thể hiện khát khao hoàn thiện phẩm giá, nhân cách của con người bao thế hệ.

III. Kết bài:

- Nêu cảm nhận về đoạn kết

* Viết đoạn Mở bài và Kết bài:

- Mở bài:

Trong làng kịch nói Việt Nam, có lẽ ai cũng biết đến Lưu Quang Vũ - một hiện tượng đặc biệt của sân khấu kịch trường những năm tám mươi của thế kỉ XX. Tuy có tài ở nhiều lĩnh vực như viết truyện ngắn, soạn kịch, làm thơ, vẽ tranh... nhưng ông được xem là một trong những nhà soạn kịch tài năng nhất của nền văn học nghệ thuật Việt nam hiện đại. Trong các vở kịch của Lưu Quang Vũ, đáng chú ý nhất là vở "Hồn Trương Ba, da hàng thịt". Bằng nghệ thuật xây dựng nội tâm độc đáo, cảnh VII, đoạn cuối vở kịch đem đến cho người đọc nhiều vấn đề tư tưởng sâu sắc qua nhân vật Trương Ba trong thân xác anh hàng thịt.

- Kết bài:

Thông qua đoạn trích vở kịch “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” Lưu Quang Vũ muốn gửi tới người đọc thông điệp: Được sống làm người quý giá thật, nhưng được sống đúng là mình , sống trọn vẹn những giá trị mình vốn có và theo đuổi còn giá trị hơn. Sự sống chỉ thực sự có ý nghĩa khi con người được sống tự nhiên với sự hài hòa giữa thể xác và tâm hồn. Con người phải luôn luôn biết đấu tranh với những nghịch cảnh, với chính mình, chống lại sự dung tục để hoàn thiện nhân cách và vươn tới những giá trị tinh thần cao quý.

Với vai trò người chủ trì, em hãy xây dựng kịch bản cho buổi thảo luận theo gợi ý sau:

– Tuyên bố lí do tổ chức và chủ đề của buổi thảo luận (kết nối vấn đề của buổi thảo luận với nội dung vở kịch; nêu ý nghĩa của buổi thảo luận đối với lứa tuổi học sinh).

– Giới thiệu thành phần tham dự buổi thảo luận.

– Giới thiệu thư kí buổi thảo luận.

– Lần lượt giới thiệu các ý kiến thảo luận. Lưu ý: Người chủ trì không chỉ giới thiệu các thành viên nêu ý kiến mà còn dẫn dắt, kết nối các ý kiến, nêu vấn đề nảy sinh trong buổi thảo luận để tạo không khí tranh luận...

– Tổng hợp các ý kiến thảo luận; chỉ ra những ý kiến thống nhất, những ý kiến khác biệt.

– Thông qua biên bản buổi thảo luận do thư kí ghi chép.

– Tuyên bố kết thúc buổi thảo luận.

Chuẩn bị nội dung thảo luận theo gợi ý sau:

– Quan niệm về tình yêu qua các thời kì (thời phong kiến, thời kháng chiến, hiện nay,...) có gì đáng chú ý? (Cho ví dụ cụ thể)

– Quan niệm về tình yêu qua các thời kì đó có những điểm nào giống nhau và khác nhau?

– Em đánh giá như thế nào về những điểm giống nhau và khác nhau đó?

Em có thể sưu tầm những câu chuyện, bài thơ, bản nhạc, bức tranh, bộ phim,.. về tình yêu đôi lứa để hỗ trợ các ý tưởng định trình bày. Hãy lưu ý, đây là buổi thảo luận, do vậy, em hãy trình bày ý kiến hoặc trải nghiệm riêng, đưa ra những nhận xét, đánh giá của mình về vấn đề. Nếu ý kiến của em trùng với ý kiến của bạn khác thì có thể bày tỏ sự đồng tình với ý kiến của bạn. Nếu ý kiến của em khác biệt hoặc đối lập với ý kiến khác thì hãy tranh luận một cách đúng mực, có lí lẽ và bằng chứng cụ thể.

Chú ý tìm đọc những văn bản nghị luận viết về các tác phẩm văn học Việt Nam, nhất là những tác phẩm văn học mà em đã được học ở cấp Trung học cơ sở. Khi đọc một văn bản nghị luận văn học, trước hết em cần nắm: Luận đề của văn bản là gì? Ý kiến của người viết về vấn đề đó như thế nào? Thông thường, em có thể tìm thấy câu trả lời cho hai câu hỏi này ngay từ phần mở đầu của văn bản. Tiếp theo, em cần tự đặt câu hỏi để nhận biết được các yếu tố quan trọng khác của văn bản nghị luận: Để chứng minh cho luận đề, người viết triển khai những luận điểm nào? Các luận điểm ấy được sắp xếp theo trình tự nào? Người viết dùng những lí lẽ và bằng chứng nào để củng cố cho hệ thống luận điểm ấy? Em có ý kiến gì về vấn đề được bàn trong văn bản? Ý kiến của em về vấn đề đặt ra trong tác phẩm văn học có gì khác so với ý kiến của tác giả văn bản nghị luận?

Các luận điểm thường được trình bày tách bạch trong những đoạn văn riêng biệt. Các bằng chứng trong văn bản nghị luận văn học thường là những câu văn, đoạn văn, dòng thơ, chi tiết, hình ảnh,... được dẫn từ tác phẩm văn học. Ngoài ra, bằng chứng trong văn bản nghị luận văn học cũng có thể là ý kiến, nhận định của các nhà nghiên cứu, phê bình về tác phẩm văn học mà tác giả bài nghị luận dẫn lại. Em chú ý cách sử dụng trích dẫn trực tiếp và trích dẫn gián tiếp trong văn bản để học hỏi cách viết của những tác giả có kinh nghiệm.

Về câu hỏi Ý kiến của em về vấn đề đặt ra trong tác phẩm văn học có gì khác so với ý kiến của tác giả văn bản nghị luận?, em có thể trả lời “có” hoặc “không”. Nếu muốn có câu trả lời thoả đáng thì em cũng cần đọc kĩ tác phẩm văn học mà bài nghị luận bàn đến. Nếu đó là tác phẩm văn học mà em chưa được học thì việc đọc nó không phải là yêu cầu bắt buộc phải thực hiện ở phần Đọc mở rộng này.

Nhớ ghi lại đầy đủ nội dung vào nhật kí đọc sách do em tự thiết kế.

Các sáng tác thuộc thể loại bi kịch không có nhiều. Em có thể tìm đọc các đoạn trích khác từ các vở bi kịch mà em đã được học trong SGK như Rô-mê-ô và Giu-li-ét (Sếch-xpia), Lơ Xít (Coóc-nây), Âm mưu và tình yêu (Si-lơ). Ngoài ra, vở bi kịch Vũ Như Tô (Nguyễn Huy Tưởng), Yêu Ly (Lưu Quang Thuận),... cũng có thể là những lựa chọn đáp ứng yêu cầu của hoạt động đọc mở rộng. Khi đọc một văn bản bi kịch, ngoài chủ đề, em cần chú ý một số yếu tố đặc trưng của bi kịch như xung đột, hành động, cốt truyện, nhân vật, lời thoại. Em có thể đặt ra và tự trả lời những câu hỏi về nội dung cơ bản và nét nghệ thuật nổi bật của văn bản bi kịch, chẳng hạn: Chủ đề của vở kịch là gì? Xung đột cơ bản nào được phản ánh qua bi kịch này? Nhân vật chính là ai? Đặc điểm nổi bật trong tính cách của nhân vật chính là gì? Tính cách đó thể hiện như thế nào qua ngoại hình, hành động, ngôn ngữ của nhân vật? Em có nhận xét gì về lời thoại trong bi kịch này? Em có thay đổi gì trong tình cảm, cảm xúc, lối sống, cách thưởng thức sau khi đọc văn bản?

Bằng cách đặt ra và trả lời những câu hỏi trên, em sẽ có kinh nghiệm đọc hiểu các văn bản bi kịch. So với thể loại hài kịch đã học ở lớp 8 thì xung đột, hành động, cốt truyện, nhân vật, lời thoại trong bi kịch có những đặc điểm riêng biệt. Khi đọc tác phẩm, em cần vận dụng tri thức ngữ văn về bi kịch để nhận ra đặc điểm riêng biệt đó.

Nhớ điền đầy đủ nội dung vào nhật kí đọc sách do em tự thiết kế.