Giải SBT Ngữ Văn 9 KNTT Bài 2. Những cung bậc tâm trạng có đáp án

- Chủ đề của đoạn trích: khát vọng hạnh phúc lứa đôi của con người trong hoàn cảnh phải chia li, xa cách vì chiến tranh.

- Cảm hứng chủ đạo của đoạn trích: sự thấu hiểu, cảm thông sâu sắc nỗi đau của đôi lứa bị chia lìa bởi chiến tranh.

Có thể có nhiều cách ngắt nhịp khác nhau. Mỗi phương án ngắt nhịp sẽ đem lại một cảm nhận riêng cho người đọc. Có thể tham khảo cách ngắt nhịp sau:

* Cách 1:

Chàng/ thì đi cõi xa mưa gió, (1/6)

Thiếp/ thì về buồng cũ chiếu chăn. (1/6)

Đoái trông theo/ đã cách ngăn, (3/3)

Tuôn màu mây biếc/ trải ngàn núi xanh. (4/4)

= > Tác dụng của cách ngắt nhịp này:

- Ở hai câu thất: chàng và thiếp được tách nhịp riêng để tạo điểm nhấn vào đối tượng; 6 tiếng còn lại đọc liền thể hiện nỗi niềm tâm sự của người chinh phụ.

- Ở câu lục: nhịp 3/3 chia tách hai nội dung đối lập, một bên là tình cảm lưu luyến, nhớ thương, một bên là thực tại chia cách phũ phàng.

- Ở câu bát: nhịp 4/4 chia hai vế tiểu đối; cách đọc liền mạch 4 tiếng ở mỗi về sẽ không nhấn vào từ ngữ nào mà tạo sự hô ứng giữa hai vế tiểu đối, gây ấn tượng chung về hình ảnh đẹp mà buồn.

* Cách 2:

Chàng thì đi/ cõi xa/ mưa gió, (3/2/2)

Thiếp thì về/ buồng cũ/ chiếu chăn. (3/2/2)

Đoái trông theo/ đã cách ngăn, (3/3)

Tuôn/ màu mây biếc/ trải/ ngàn núi xanh. (1/3/1/3)

= > Tác dụng của cách ngắt nhịp này:

- Ở hai câu thất: các cụm từ chàng thì đi và thiếp thì về được tách nhịp đi nhấn mạnh cảnh ngộ mỗi người mỗi nẻo; các tiếng còn lại đọc ngắt nhịp 2/2 nhấn vào các sự vật, hiện tượng gợi nỗi buồn lo.

- Ở câu lục, tác dụng tương tự đã trình bày ở cách 1, Ở câu bát, mỗi vẻ có thể tách nhịp 1/3, tạo điểm nhấn vào các từ tuôn, trái, là các động từ miêu tả sự vật trong sự hiện hữu kéo dài, như khoảng cách ngày một xa vời giữa hai người.

Em chỉ ra và phân tích tác dụng của phép đối trong những câu thơ:

a. Đây là trường hợp đối liên (mỗi câu thơ là một liên/ vế),

- Về ngữ pháp, hai câu thơ sử dụng cùng một cấu trúc ngữ pháp, tạo sự hô ứng:

- Về ngắt nhịp, hai câu thơ đều ngắt nhịp chân trước lẻ sau, tạo âm hưởng sóng đôi khi đọc, chẳng hạn ngắt nhịp 2/2/3:

Quân trước/ đã gần/ ngoài doanh Liễu,

Kị sau/ còn khuất/ nẻo Tràng Dương,

Hoặc cùng ngắt nhịp lẻ trước chẵn sau (3/4);

Quân trước đã/ gần ngoài doanh Liễu,

Kị sau còn/ khuất nẻo Tràng Dương,

- Về nội dung, ý nghĩa (đây là yếu tố quan trọng nhất cần phân tích để chỉ ra giá trị của phép đối), có thể tham khảo bảng sau:

Phép đối có tác dụng nhấn mạnh sự đông đảo của đội quân ra trận.

b. Đây cũng là trường hợp đối liên.

- Về ngữ pháp, hai câu thơ sử dụng cùng một cấu trúc ngữ pháp, tạo sự hô ứng:

- Về ngắt nhịp, hai câu thơ đều ngắt nhịp lẻ trước chẵn sau, tạo âm hưởng sóng đôi khi đọc, chẳng hạn ngắt nhịp 3/2/2:

Tiếng địch thổi/ nghe chừng/ đồng vọng,

Hàng cờ bay/ trông bóng/ phất phơ.

- Về nội dung, ý nghĩa:

Phép đối có tác dụng nhấn mạnh sự ly biệt là điều không thể cưỡng lại, người trong cuộc chỉ có thể chấp nhận thực tại này.

c. Đây là trường hợp tiểu đối (đối ngay trong một câu thơ).

- Về ngữ pháp, hai vế tiểu đối sử dụng cùng một cấu trúc ngữ pháp (cụm danh từ), tạo sự hô ứng: lòng chàng/ ý thiếp.

- Về nội dung, ý nghĩa: hai vế tiểu đối nhắc tới tâm trạng của người chinh phụ và người chinh phụ. Phép đối có tác dụng nhấn mạnh nỗi niềm “tuy hai mà một” của hai người.

Những từ ngữ được sử dụng nhiều nhất trong đoạn trích là trông, chàng, thiếp (mỗi từ xuất hiện 5 lần). Tác dụng:

- Từ trông khắc hoạ hình ảnh người chính phụ với đôi mắt hướng về người chinh phu (hoặc cả hai cùng nhìn về phía nhau) với cảm xúc lưu luyến, nhớ nhung.

- Từ chàng chỉ người chinh phu, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của người chinh phụ đối với chồng của mình.

- Từ thiếp là lời tự xưng của người vợ với chồng; qua đó, người chính phủ muốn bộc bạch những cảm xúc, nỗi niềm của mình.

Em nêu cảm nhận của mình về tình cảm của người chính phụ dành cho người chinh phu. Chẳng hạn:

- Trân trọng những tình cảm yêu thương, gắn bó của người chinh phụ dành cho người chinh phụ.

- Thấu hiểu những tình cảm lưu luyến, nhớ nhung của người chính phụ dành cho người chinh phụ.

- Đoạn trích được viết bằng thể thơ: song thất lục bát.

- Yếu tố giúp em xác định là: số tiếng trong mỗi câu thơ đảm bảo sau mỗi cặp câu 7 tiếng (song thất) là câu 6 và 8 tiếng (lục bát), chu kì lặp lại liên tiếp như vậy đến hết đoạn trích.

Hình tượng núi Thái Sơn trong đoạn trích và trong câu ca dao “Công cha như núi Thái Sơn...” có điểm tương đồng và khác biệt:

- Giống nhau: cùng nhắc tới một ngọn núi nổi tiếng, có tính biểu tượng trong đời sống văn hoá là núi Thái Sơn.

- Khác nhau:

+ Hình tượng núi Thái Sơn trong đoạn trích tập trung vào đặc điểm rất nặng của trái núi này (trong sự đối lập với sợi lông chim hồng), với ý nghĩa coi trọng tính mạng con người.

+ Hình tượng núi Thái Sơn trong câu ca dao “Công cha như núi Thái Sơn...” bao quát cả đặc điểm rất nặng và rất to lớn, tượng trưng cho công ơn trời bể của người làm cha (nói chung là cả cha và mẹ) đối với con cái.

Người chinh phu trong đoạn trích được miêu tả với những đặc điểm:

- Có nền tảng gia đình tốt đẹp: dòng hào kiệt.

- Trẻ trung, mạnh mẽ: tuổi trẻ, đeo bức chiến bào, thét roi cầu Vị.

- Có những phẩm chất, tài năng đáng quý: bút nghiên, đao cung.

- Có lí tưởng sống cao đẹp: “Thành liền mong tiến bệ rồng/ Thước gươm đã quyết chẳng dung giặc trời/ Chí làm trai dặm nghìn da ngựa”.

Em nêu cảm nhận của mình về hình tượng người chinh phu. Chẳng hạn:

- Người chinh phu là một mẫu nam nhi lí tưởng ở thời đại xưa.

- Người chinh phu vẫn là một mẫu nam nhi lí tưởng trong thời đại ngày nay.

- Biện pháp tu từ điệp thanh: mưa hoa rụng/ hoa xuân rụng (lặp B – B – T), mưa xuống lầu/ mưa xuống thềm (lặp B – T – B). Tác dụng: tạo âm hưởng như nhịp điệu mưa rơi, rơi mãi không dứt.

- Biện pháp tu từ điệp vẫn: vẫn “an” (lan – ngàn – đàn). Tác dụng: giúp câu thơ có vần điệu và có tính liên kết.

- Biện pháp tu từ điệp ngữ: mưa (xuất hiện 6 lần), rụng (xuất hiện 2 lần), xuống (xuất hiện 2 lần), hoa (xuất hiện 2 lần). Tác dụng: giúp cho người đọc cảm nhận được những hạt mưa (cùng với hoa) tiếp nối nhau rơi xuống.

Đề xuất phương án ngắt nhịp bài thơ:

Mưa/ mưa mãi/ ngày đêm rả rích (1/2/4)

Giọt mưa thu/ dạ khách đầy vơi. (3/4)

Những ai mặt bể chân trời, (6)

Nghe mưa,/ ai/ có nhớ lời/ nước non? (2/1/3/2)

Tác dụng của cách ngắt nhịp đó:

– Câu 1: tách riêng từ “mưa” thành một nhịp riêng để nhấn vào sự vật, hiện tượng được miêu tả.

– Câu 2: tách đôi câu thơ, miêu tả hai đối tượng riêng biệt nhưng hô ứng nhau (mưa thu/ lòng người).

– Câu 3: đọc liền không ngắt nhịp, tạo cảm nhận mạnh mẽ, da diết.

– Câu 4: nhấn vào từng từ ngữ, tạo cảm nhận sâu lắng.

Cảm nhận của bản thân về bài thơ:

- Một nỗi buồn dai dẳng, khiến con người luôn phải trăn trở, suy ngẫm.

- Tâm sự yêu nước thầm kín của nhà thơ.

- Những nhà thơ đã sử dụng thể thơ song thất lục bát khi sáng tác được nêu trong văn bản: Lê Đức Mao, Nguyễn Gia Thiều, Lê Ngọc Hân, Cao Bá Nhạ, Phan Huy Thực, Ngô Thế Vĩnh, Đinh Nhật Thận, Hoàng Sĩ Khải, Nguyễn Khuyến, Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu, Á Nam Trần Tuấn Khải, Lưu Trọng Lư, Nguyễn Bính, Bích Khê, Hồ Dzếnh, Hàn Mặc Tử, Tố Hữu,...

- Ý nghĩa của việc nêu tên những nhà thơ này:

+ Khẳng định sức hấp dẫn và những đặc điểm độc đáo của thể thơ song thất lục bát khiến nhiều nhà thơ muốn sử dụng để sáng tác.

+ Khẳng định sức sống trường tồn của thể thơ song thất lục bát được thể hiện qua sáng tác của nhiều thế hệ nhà thơ.

Tác giả văn bản cho rằng thể thơ song thất lục bát độc đáo ở những điểm sau:

- Số tiếng trong mỗi câu thơ vừa được quy định chặt chẽ, vừa đa dạng (6, 7 và 8 tiếng).

- Mật độ số tiếng gieo vần cao, không một thể thơ nào ra đời trước đó có thể sánh bằng (trung bình cứ 4 tiếng thì có 1 tiếng được gieo vần).

Sự đan xen những câu thơ dài và ngắn, cùng mật độ tiếng gieo vần lớn khiến những câu thơ song thất lục bát luôn phối hợp hài hoà với nhau, tạo nên âm hưởng du dương, giàu nhạc tính.

- Khả năng truyền cảm mạnh mẽ mà sâu lắng.

- Trong tương lai, thể thơ song thất lục bát vẫn còn thích hợp để sử dụng trong sáng tác văn học, vì:

+ Đây là một sáng tạo độc đáo của người Việt, cần được kế thừa, phát huy.

+ Thể thơ này có nhiều thế mạnh, rất phù hợp để chuyển tải những suy nghĩ, tình cảm, ước mong,... của con người.

- Trong tương lai, thể thơ song thất lục bát không còn thích hợp để sử dụng

trong sáng tác văn học, vì:

+ Đây là một thể thơ cổ xưa, không còn phù hợp với tình cảm, cảm xúc của con người trong thời đại mới.

+ Thể thơ này có nhiều quy định khá nghiêm ngặt, gây khó khăn cho quá trình sáng tác,..

Có thể chia bài thơ thành 2 phần:

- Phần 1 (bốn khổ thơ đầu): nỗi đau xót của nhà thơ trước tình cảnh thiên tại gây hoạ cho người dân.

– Phần 2 (hai khổ thơ cuối): lời nhắn nhủ, kêu gọi mọi người hãy yêu thương, giúp đỡ đồng bào trong khó khăn, hoạn nạn.

- Về nghệ thuật: Khổ thơ cuối chỉ có ba câu thơ, là biểu hiện của thơ song thất người đọc những cảm nhận mới mẻ. lục bát biến thể, thể hiện sáng tạo cá nhân của nhà thơ, giàu sức gợi, tạo cho

- Về nội dung: Câu thơ “Nhiễu điều phủ lấy giá gương...” kết hợp với dấu chấm lửng cuối bài thơ thể hiện những điều nhà thơ chưa nói hết, người đọc có thể tự hiểu. Đó là thông điệp mà ai là người Việt Nam cũng biết: sau câu “Nhiễu điều phủ lấy giá gương” là câu “Người trong một nước phải thương nhau cùng”.

Tình cảnh của những người dân sống giữa thiên tai được thể hiện trong bài thơ gợi cho em cảm xúc, suy nghĩ là:

- Cảm thương trước nỗi thống khổ của người dân vùng thiên tai; muốn được giúp đỡ, chia sẻ những khó khăn của đồng bào.

- Lo lắng trước tình trạng thiên tai nghiêm trọng, muốn tìm ra nguyên nhân và hướng giải quyết.

Tham khảo:

Khổ thơ là tiếng than, tiếng nấc đau đớn của tác giả Nguyễn Khuyến khi nghe tin người bạn Dương Khuê của mình qua đời. Nhóm từ "thôi đã thôi rồi" thay cho khái niệm "đã mất", "đã chết", "đã qua đời", một lối nói bình dị, làm giảm bớt đi nỗi đau đớn ghê gớm đối với tuổi già. Hai chữ "nước mây" chỉ hai sự vật cách xa, nước chảy, mây trôi, xa nhau vời vợi, nghìn trùng cách trở, có mấy khi gặp nhau. Song, lòng nước chảy, dù đi đâu về đâu vẫn ôm ấp bóng mây trôi. Hình ảnh "nước mây" được liên kết với các từ láy "man mác", "ngậm ngùi" diễn tả một trời thương xót, một không gian cách trở bao la, âm dương đôi đường, buồn đau, nặng trĩu. Chữ "bác" trong thơ Nguyễn Khuyến mang tính biểu cảm sâu sắc. Nhà thơ luôn luôn gọi bạn bằng bác, thể hiện một tấm lòng kính trọng và thân mật. Chữ "kính" và chữ "lễ" in đậm trong phong cách ứng xử của Tam nguyên Yên Đổ: "Bác Dương thôi đã thôi rồi... Kể tuổi tôi còn hơn tuổi bác... Bác chẳng ở, dẫu van chẳng ở"...

Tham khảo:

* Mở bài: Giới thiệu bài thơ và nêu khái quát cảm nhận của em.

* Thân bài:

- Phân tích chủ đề của bài thơ:

+ Bài thơ viết về sự việc gì?

+ Cảm xúc bao trùm bài thơ?

- Phân tích chi tiết nội dung:

+ Lũ lụt ở miền Trung được miêu tả như thế nào?

+ Người dân trong vùng lũ đã trải qua những hiểm nguy, thiếu thốn, mất mát gì?

+ Nhà thơ có cảm xúc như thế nào trước tình cảnh của người dân sống trong vùng thiên tai?

+ Nhà thơ muốn nhắn nhủ điều gì?

- Phân tích đặc điểm tiêu biểu nghệ thuật:

+ Những biện pháp nghệ thuật nào đã được sử dụng để thể hiện những nội dung trên?

* Kết bài: Khẳng định ý nghĩa, giá trị, sức sống của bài thơ.

Tham khảo:

- Học sinh chuẩn bị nội dung thảo luận của riêng mình về đề tài:

+ Thiên tai là gì? Có những loại hình thiên tai nào là chủ yếu?

+ Vì sao tình trạng thiên tại diễn ra ngày một nghiêm trọng?

+ Thiên tai gây ra những hiểm hoạ gì cho con người?

+ Mỗi người cần làm gì để giúp đỡ những người gặp khó khăn do thiên tại?

+ Con người cần làm gì để hạn chế thiên tại?

- HS tổ chức thảo luận theo cách thức ở phần Nói và nghe.

- Học sinh đọc lại đoạn trích bài thơ Khóc Dương Khuê của Nguyễn Khuyến ở phần Viết. Tham khảo các gợi ý sau để chuẩn bị nội dung trao đổi:

+ Tình bạn ở từng lứa tuổi (khi ít tuổi – khi trưởng thành – khi cao tuổi) có đặc điểm gì nổi bật?

+ Tình bạn trong cuộc sống có ý nghĩa gì? Vì sao ở lứa tuổi nào con người cũng cần có bạn?

+ Ở mỗi lứa tuổi, yếu tố nào là quan trọng nhất khi xây dựng quan hệ bạn bè? Mỗi cá nhân cần làm gì để gìn giữ tình bạn của mình?

- Sau khi chuẩn bị xong nội dung, tiến hành thảo luận trong nhóm học tập.