Giải SBT Ngữ Văn 9 Cánh diều Bài 5. Nghị luận xã hội có đáp án

- Luận đề: Bàn về đọc sách

+ Luận điểm 1: Ý nghĩa, tầm quan trọng của việc đọc sách.

+ Luận điểm 2: Những khó khăn khi đọc sách và những biểu hiện sai lệch của việc đọc sách.

+ Luận điểm 3: Cách lựa chọn và đọc sách hiệu quả.

- Phần (1) nhấn mạnh đến ý nghĩa, tầm quan trọng của đọc sách, phần (2) nêu lên những khó khăn của người đọc sách khi mà sách ngày càng nhiều, phần (3) bàn đến việc phải lựa chọn và biết cách đọc sách cho hiệu quả. Mạch kết nối nội dung ba phần của văn bản rất lô gích, chặt chẽ, làm sáng tỏ vấn đề nghị luận.

- Điều em tâm đắc trong phần (3) là: đọc sách phải tinh và kĩ, như vậy mới nhớ lâu, mới có thể áp dụng khi cần, mới thấm thía để hành động theo những điều tốt đẹp từ sách,...

- Ưu điểm:

+ Ham thích đọc sách, đọc được nhiều cuốn sách hay.

+ Sách đem lại cho chúng ta nhiều tri thức trong nhiều lĩnh vực.

+ …

- Hạn chế:

+ Còn ngại đọc những quyển sách dày, chưa chịu khó đọc kĩ các quyển sách.

+ Còn đọc lung tung, không đọc kĩ những cuốn thực sự có giá trị.

+ …

Trong bốn ý, chỉ có ý C là không đúng vì thiếu căn cứ để khẳng định về sự thay đổi trong nhận thức hoặc quan điểm của nhà văn về vai trò, ý nghĩa của khoa học. Ngay mở đầu văn bản, Go-rơ-ki cũng đã khẳng định ý kiến của mình rất rõ ràng.

Đáp án:

A. Thể hiện thái độ trung thực, khách quan của nhà văn

B. Thể hiện quan điểm tiếp cận vấn đề một cách toàn diện

D. Thể hiện sự sáng suốt của một tư tưởng tiến bộ, đậm chất nhân văn

- Tác giả nhằm nhấn mạnh ý kiến của mình bằng cách nói khẳng định và có sự tăng tiến “Tôi cho rằng không một thứ gì trên đời này...”, “không những thế, tôi còn muốn nhắc lại nhiều lần như vậy”.

- Ưu điểm: khẳng định một cách dứt khoát, mạnh mẽ ý kiến / sự tin tưởng của người viết, làm tăng sức thuyết phục với người đọc.

- Phương án a là lí lẽ được sử dụng trong phân (3) của văn bản.

- Các phương án b, c, d là bằng chứng được sử dụng trong phân (3) của văn bản.

- Luận điểm: thái độ trận trọng, ngưỡng mộ của tác giả đối với nhà khoa học và sự kì diệu của khoa học.

- Những yếu tố tạo nên sức thuyết phục trong cách trình bày ở phần này có thể kể đến: giọng điệu đầy nhiệt huyết biểu cảm (“hãy cho phép tôi.”, “tôi tin chắc chắn rằng,...”); lời văn giàu hình ảnh (“toà thành khoa học”, “như những người thợ ngọc,... ); thái độ cương quyết, rõ ràng của người viết thông qua điệp cấu trúc câu “Tôi tin tưởng rằng...”, “Tôi muốn nói rằng, “Chúng ta cần phải...).

- Thái độ nồng nhiệt, hào hứng bộc lộ qua giọng điệu giàu cảm xúc (những câu cảm thán, những cụm từ được lặp lại có ý nhấn mạnh: không có gì, chẳng có gì);

- Cách viết rất ấn tượng, phóng khoáng, gợi mở, sáng tạo với dụng ý nhấn mạnh khắc sâu vấn đề (tên văn bản được dùng làm câu kết); lời văn giàu hình ảnh nhưng vẫn rất lô gích, phù hợp với nội dung trình bày (khoa học tự do tung cánh bay cao, tầm nhìn càng rộng,...).

- Bối cảnh thời đại: Thế kỉ XXI là sự phát triển của nền kinh tế tri thức, nhân loại bước sang một nền văn minh mới – văn minh trí tuệ; việc học suốt đời là chìa khoá để con người có thể mở cửa bước vào thế kỉ XXI một cách tự tin và thành công. Trong bối cảnh đó, con người cần phải trân trọng việc học, xác định đúng mục đích của việc học để biết cách học hiệu quả.

- Vấn đề nghị luận trong văn bản không chỉ có ý nghĩa thời sự (đang được quan tâm) mà còn mang ý nghĩa xã hội (có tính chất dẫn dắt, định hướng về tư tưởng), ý nghĩa nhân văn sâu sắc (giúp con người tích luỹ và làm giàu giá trị của bản thân với cộng đồng).

- Trong văn bản Mục đích của việc học, tác giả đã sắp xếp các luận điểm theo thứ tự tăng dần mức độ và tầm quan trọng, đúng với trình tự khi nói tới bốn trụ cột giáo dục của UNESCO.

- Trật tự các luận điểm vì vậy không nên thay đổi thứ tự vì tính lô gích, khoa học của nó.

- Mục đích của việc học thể hiện qua thái độ mà tác giả muốn khẳng định: bốn trụ cột, cũng là bốn mục đích quan trọng của việc học giúp cho mọi người có được nhận thức đúng đắn, tránh hiểu sai lệch sẽ dẫn đến hệ lụy đáng tiếc (học nhồi nhét vì thành tích; học lí thuyết suông mà không biết vận dụng vào thực tế; tạo áp lực cho người học khiến việc học trở thành nặng nề, không hữu ích,...).

- Trong bối cảnh hiện nay, thông điệp này có ý nghĩa vô cùng quan trọng vì muốn hướng tới nền văn minh trí tuệ thì con người phải coi trọng việc học; tích cực, tự giác “thực học” để trở thành người lao động tự chủ, năng động và sáng tạo đáp ứng yêu cầu của bối cảnh hội nhập quốc tế.

- Một số bất cập có thể kể đến như: chưa nhận thức đúng đắn, đầy đủ mục đích của việc học (học chủ yếu để ghi nhớ, để làm bài kiểm tra, bài thi; chưa chú trọng vận dụng kiến thức vào làm những việc thể; chưa tích cực học hợp tác; chưa ý thức sâu sắc và có những hành động cụ thể cho mục đích cao nhất của việc học: học làm người (bồi dưỡng cả phẩm chất, đạo đức và phát triển năng lực của bản thân),...

- Một số việc cần làm để góp phần khắc phục hạn chế đó: nhận thức sâu sắc, đúng đắn mục đích của việc học, trong đó, đích đến cuối cùng là học làm người (người tốt, người có ích cho xã hội); biết cách học đúng để đạt các mục đích; chấp nhận khó khăn, thử thách trong việc học để đạt được kết quả,...

a.

- Câu ghép: Nhưng vì Choắt bẩm sinh yếu đuối nên tôi coi thường...

- Không thể tách mỗi vế câu trong câu ghép này thành một câu đơn là vì các vế câu có mối quan hệ ngữ nghĩa rất chặt chẽ với nhau (quan hệ nhân quả).

b.

- Câu ghép: Kể từ hôm đó, mặc dù mọi chuyện vẫn như cũ trong căn nhà của chúng tôi, nhưng tôi luôn luôn cảm thấy mình bất tài nên bị đẩy ra ngoài.

- Không thể tách mỗi vế câu trong câu ghép này thành một câu đơn là vì các vế câu có mối quan hệ ngữ nghĩa rất chặt chẽ với nhau (quan hệ liên kết)

c.

- Cây ghép: Buổi sớm, Mặt Trời lên ngang cột buồm, sương tan, trời mới quang. Buổi chiều, nắng vừa nhạt, sương đã buông nhanh xuống mặt biển.

- Không thể tách mỗi vế câu trong câu ghép này thành một câu đơn là vì các vế câu có mối quan hệ ngữ nghĩa rất chặt chẽ với nhau (quan hệ liệt kê)

d.

- Câu ghép: Anh Sáu phải lo tiếp khách, anh như không chú ý đến con nữa.

- Không thể tách mỗi vế câu trong câu ghép này thành một câu đơn là vì các vế câu có mối quan hệ ngữ nghĩa rất chặt chẽ với nhau (quan hệ liệt kê)

a.

- Câu ghép đẳng lập

- Gồm ba cụm chủ vị:

+ Cụm chủ vị thứ nhất có chủ ngữ là mõ, vị ngữ là lại thúc.

+ Cụm chủ vị thứ hai có chủ ngữ là trống, vị ngữ là lại giục.

+ Cụm chủ vị thứ ba có chủ ngữ là tù và, vị ngữ là lại inh ỏi thổi lên.

b.

- Câu ghép chính phụ.

- Gồm 2 cụm chủ vị:

+ Chủ ngữ 1 là Vì tên Dậu, vị ngữ 1 là là thân nhân của hắn

+ Chủ ngữ 2 là chúng con , vị ngữ 2 là bắt phải nộp thay.

c.

- Câu ghép đẳng lập.

- Chủ ngữ Từ, vị ngữ 1 là bản tính rất dịu dàng, vị ngữ 2 là rất tận tâm.

d.

- Câu đơn.

- Gồm chủ ngữ là Quần thể đền tháp Ăng – co, vị ngữ là dẫu không còn nguyên vẹn nhưng những gì được phát hiện và bảo tồn đến nay đã khiến cả thể giới ngưỡng mộ.

e.

- Câu ghép đẳng lập

- Cụm chủ vị:

+ Chủ ngữ: Cổ ông lão

+ Vị ngữ 1: nghẹn ắng hẳn lại

+ Vị ngữ 2: da mặt tê rân rân.

g.

- Câu ghép đẳng lập

- Cụm chủ vị:

+ Chủ ngữ: Tôi tưởng con bé

+ Vị ngữ 1: sẽ lăn ra khóc

+ Vị ngữ 2: sẽ giãy

+ Vị ngữ 3: sẽ đạp đổ cả mâm cơm

+ Vị ngữ 4: hoặc sẽ chạy vụt đi.

a) Vì - nên

=> nguyên nhân - kết quả

b) Nếu – thì

= > nguyên nhân – kết quả

c) Tuy

=> tương phản

d) giằng co nhau, du đẩy nhau, rồi ai nấy đều buông gây ra, áp vào

=> tăng tiến

a. Không thể bỏ chủ ngữ của một trong hai cụm chủ vị, vì lược đi sẽ thiếu thông tin.

b. Có thể lược bỏ chủ ngữ của một trong hai cụm chủ vị, vì lược đi thì người đọc vẫn hiểu được nội dung câu.

* Chọn được sách hay, sách tốt để đọc không dễ có thể sử dụng các ý sau:

1) Sách bày bán tràn lan, với rất nhiều loại.

3) Không có nhiều thông tin về tác giả uy tín, nhà xuất bản uy tín.

4) Những cuốn sách hay, sách tốt chưa được giới thiệu rộng rãi tới mọi người.

5) Sách in lậu, sách kém chất lượng chưa được kiểm soát.

6) Nhiều bạn đọc chưa có định hướng đúng đắn khi chọn sách.

= > Riêng ý 2 chưa phù hợp vì lạc hệ thống, không trả lời cho câu hỏi: “Vì sao chọn được sách hay, sách tốt để đọc không dễ?”.

* Khi bác bỏ vấn đề Chọn được sách hay, sách tốt để đọc không dễ, có thể sử dụng các ý sau:

a) Người đọc có định hướng rõ ràng, lựa chọn thận trọng thì vẫn dễ tìm được sách hay, sách tốt trong rất nhiều loại sách bày bán trên thị trường.

b) Người đọc có hiểu biết về những loại sách giá trị, được viết bởi những tác giả uy tín, được công bố bởi những nhà xuất bản uy tín thì vẫn dễ chọn được sách hay, sách tốt.

d) Chia sẻ và tham khảo kinh nghiệm với những người có cùng mối quan tâm thì sẽ dễ dàng tìm được những cuốn sách hay, sách tốt.

= > Riêng ý c chưa phù hợp vì lạc hệ thống, không giúp bác bỏ ý kiến Chọn được sách hay, sách tốt để đọc không dễ.

Tham khảo:

Sách có vai trò vô cùng quan trọng cho cuộc sống của chúng ta bởi nó chính là nguồn cung cấp tri thức chính về tất cả các ngành khoa học, giúp ta mở mang vốn hiểu biết. Khi chúng ta đọc được những cuốn sách hay thì đồng nghĩa với việc chúng ta sẽ nạp thêm được một lượng tri thức có ích nhất định, từ đó có thể phát triển và hoàn thiện bản thân. Ngược lại, nếu chúng ta không biết chọn lựa sách hay, sách tốt, đọc phải những cuốn sách có nội dung vô bổ, tiêu cực, xấu xa thì sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt là ở lứa tuổi thiếu niên, thanh thiếu niên. Những cuốn sách đó không chỉ tạo ra hình ảnh xấu cho xã hội mà còn gián tiếp gây ra những tệ nạn như hiếp dâm, trộm cắp, ma túy, giết người, phản động,… từ đó làm ảnh hưởng đến sự phát triển của đất nước, thế giới. Chính vì vậy, khi đọc sách, mỗi chúng ta cần phải tỉnh táo, cẩn thận lựa chọn sách hay, sách tốt để đọc, đó chính là một trong những biểu hiện đẹp của văn hóa đọc sách.

- Các bằng chứng đã phân tích, và lí giải cặn kẽ nội dung để tăng sức thuyết phục.

- Dẫn chứng tiêu biểu, phù hợp với nội dung đề bài.

- …

Đáp án:

A. Xác định nội dung chính của bài trình bày

B. Khi trình bày ý kiến, cần đưa ra được các lí lẽ, bằng chứng tin cậy

D. Có thể sử dụng một số phương tiện hỗ trợ như tranh, ảnh, hiện vật, video,... và máy chiếu, màn hình (nếu có) để tăng sức thuyết phục cho ý kiến

HS tự thực hiện theo hướng dẫn:

- Trình bày theo dàn ý đã chỉnh sửa.

- Ghi âm hoặc quay video bài nói.

- Nhận phản hồi từ thầy cô và các bạn.