Giải SBT Ngữ văn 12 CD Bài 3: Nhật kí, phóng sự, hồi kí có đáp án

- Tính phi hư cấu thể hiện ở những sự kiện có thựcmà tác giả đã trực tiếp tham gia hay chứng kiến, biểu hiện ở các mốc thời gian cụ thể, địa điểm cụ thể (bệnh xá, căn cứ, rừng)

- Tác dụng: Giúp câu chuyện trở nên xác thực hơn, cung cấp các thông tin sự kiện đến người đọc. Thông qua miêu tả địa điểm cụ thể, người đọc có thể hình dung ra bối cảnh câu chuyện

Đoạn văn có sự kết hợp thủ pháp miêu tả với trần thuật, ví dụ: “Những ngày bận rộn công tác dồn dập... bên giường bệnh”.

Những câu trần thuật: “Những ngày bận rộn công tác dồn dập, thương nặng, người ít, mọi người trong bệnh xá đều hết sức vất vả. Riêng mình, trách nhiệm càng nặng nề hơn bao giờ hết, mỗi ngày làm việc từ sáng tinh mơ cho đến đêm khuya,...” kết hợp với những câu miêu tả: “Đôi mắt người thương binh hôm nào đau nhức tưởng như bỏ hôm nay cũng đã sáng lại một phần. Cánh tay anh bộ đội sưng phù đe doạ chảy máu bây giờ cũng đã lành lặn. Những cánh tay xương gãy rời cũng đã liền lại,...” khiến cho sự việc hiện lên cụ thể, sinh động; đồng thời thể hiện thái độ và đánh giá của người viết.

a) Có thể chỉ ra những đặc điểm của thể loại nhật kí trong văn bản như sau:

– Tính phi hư cấu biểu hiện ở những ghi chép theo thứ tự ngày tháng (22.11.1971, 23.1.1971).

– Tính xác thực ở thời gian, không gian (vùng đất đơn vị đóng quân, hành quân, tập luyện,...) mà tác giả (người xưng “ta” hoặc “anh bộ đội”,...) đã trực tiếp tham gia và trải nghiệm.

– Thủ pháp miêu tả kết hợp với trần thuật tái hiện chân thực và sinh động tình yêu, niềm tự hào của tác giả đối với đất nước, con người và bản thân mình trong hoàn cảnh đất nước có chiến tranh (ví dụ: “Tự hào lắm, khi được lang thang trên mảnh đất Mẹ hiền này và bảo vệ nó. Còn ai hạnh phúc hơn ta nữa; Ôi, Tân Yên, vùng đồi trung du của dân ca quan họ, của tấm lòng cởi mở chân tình...).

– Ngôn ngữ giàu chất thơ (miêu tả và biểu cảm), sử dụng chủ yếu lời văn độc thoại để bộc lộ suy nghĩ cá nhân của người viết.

b) Có thể chỉ ra điểm giống nhau giữa cái “tôi” tác giả của hai văn bản ở những điểm sau:

– Những người trẻ tuổi yêu nước, dũng cảm, tự nguyện xông pha nơi lửa đạn chiến trường khi cả dân tộc quyết tâm bảo vệ độc lập, tự do của Tổ quốc.

– Có tâm hồn nhạy cảm, tinh tế; sâu nặng tình yêu thương với gia đình, bạn bè, đồng bào và quê hương.

– Những nhân cách cao đẹp của nhân dân và thời đại.

Khúc tráng ca nhà giàn đã sử dụng những biện pháp đặc trưng của thể phóng sự như: điều tra, đối thoại, ghi chép....

– Một vài dẫn chứng cụ the:

+ Người viết đã điều tra cụ thể về sự khác biệt của ba thế hệ nhà giàn; đã đưa ra số liệu cụ thể về 14 cán bộ, chiến sĩ trên những nhà giàn thô sơ đã hi sinh khí phải đối diện với bão cấp 12 những năm 1990, 1996, 1999,...

+ Người viết đã ghi lại cụ thể bối cảnh của chuyến đi ra nhà giàn Ba Kè từ lúc 4 giờ sáng, sự dữ dằn của biển cả, chiếc xuống như chiếc lá giữa đại dương mênh móng đầy sóng lớn,...

- Tính phi hư cấu của văn bản thể hiện ở những ghi chép xác thực về thời gian, không gian, địa danh, tên người thật, việc thật, số liệu của sự kiện mà người viết trực tiếp tham gia và trải nghiệm (chuyến đi từ 4 giờ sáng đến Ba Kè thuộc quần đảo Trường Sa; tên cán bộ, chiến sĩ, nhà thơ đã từng đến Trường Sa như đại tá Chấn, tướng Giáp Văn Cương, nhà thơ Trần Đăng Khoa; 14 cán bộ, chiến sĩ hi sinh trong các trận bão biển,...),...

- Khúc tráng ca nhà giàn đã sử dụng những biện pháp đặc trưng của thể loại phóng sự như: điều tra, đối thoại, ghi chép,... nhằm cung cấp thông tin đầy đủ cho người đọc, đồng thời bộc lộ trực tiếp thái độ, đánh giá của người viết.

- Sự kết hợp thủ pháp miêu tả với trần thuật trong tái hiện các chi tiết, sự việc khiến người đọc hình dung đầy đủ về những gian khổ, hi sinh của cán bộ, chiến sĩ trên các nhà giàn ngày đêm bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc.

- Đề tài: Sự tồn tại của sân khấu truyền thống trong đời sống hiện đại / Số phận của sân khấu truyền thống thời hiện đại,...

- Đặt tên cho văn bản: Sân khấu truyền thống một thời vang bóng / Số phận của đào kép thời nay,...

Một số chi tiết có yếu tố miêu tả, biểu cảm trong văn bản như: chi tiết kể Đại tướng Võ Nguyên Giáp sốt ruột, suốt đêm không ngủ được, chỉ mong trời chóng sáng; chi tiết Đại tướng buộc nắm ngải cứu trên trán; chi tiết Đại tướng nói trong cuộc họp Đảng uỷ Mặt trận: “Vô luận tình hình nào, chúng ta vẫn phải nắm nguyên tắc cao nhất là: Đánh chắc thắng”.

Các chi tiết này có vai trò quan trọng trong tái hiện kí ức của nhân vật Đại tướng Võ Nguyên Giáp, khiến câu chuyện đã qua được tái hiện “còn tươi nguyên” như “mới diễn ra”, rất ấn tượng, chân thực và sinh động,…

- Bài học sâu sắc đặt ra là người lãnh đạo phải bám sát tình hình thực tiễn, không chủ quan duy ý chí; cần phát huy trí tuệ tập thể với tinh thần sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của người đứng đầu.

- Bài học này đặt ra vấn đề đối với cuộc sống hôm nay: Trong bất cứ lĩnh vực nào, người lãnh đạo phải là người sáng tạo, linh hoạt; dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.

a) Đoạn trích mang đặc điểm của ngôn ngữ trang trọng với các từ ngữ có tính chuẩn mực, toàn dân, chính thống và lịch sự; kiểu câu được gọt giũa cẩn thận, đầy đủ thành phần, chủ yếu là câu ghép.

b) Đoạn trích mang đặc điểm của ngôn ngữ thân mật với các từ ngữ có sắc thái gần gũi, dân dã, thể hiện tình yêu của nhân vật đối với người mẹ; kiểu câu đa dạng bao gồm câu đặc biệt.

a) Sử dụng ngôn ngữ thân mật không phù hợp với đối tượng được nhắc tới. Thay “chú hổ” bằng “con hổ” hoặc “nó”.

b) Sử dụng ngôn ngữ thân mật không phù hợp với phạm vi giao tiếp (thuyết trình, nghị luận).

c) Sử dụng ngôn ngữ trang trọng không phù hợp với phạm vi giao tiếp cá nhân, gần gũi.

– Phạm vi giao tiếp: phạm vi xã hội với nhiều nhân vật giao tiếp khác nhau.

– Từ ngữ: bảo đảm chuẩn mực, mang tính toàn dân, chính thống và lịch sự.

– Kiểu câu: được gọt giũa cẩn thận, đầy đủ thành phần, chủ yếu là câu ghép.

“Linh à! Tớ vừa được đọc một bài báo về phát triển bản thân. Tớ thấy vấn đề bài báo đặt ra hay quá nên muốn chia sẻ với cậu một xíu về câu chuyện này vì chúng mình đang học năm cuối cấp, sắp thành người lớn đến nơi rồi. Phát triển bản thân, theo tớ, đơn giản là quá trình không ngừng tìm kiếm sự tiến bộ và trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình. Cậu có thấy thế không? Tớ và cậu chỉ cần tập trung học hỏi và phát triển các kĩ năng cũng như phẩm chất cá nhân là đủ nhỉ? Chúng mình không chỉ học hỏi từ sách vở, mà còn tự khám phá, đặt ra những thách thức và vượt qua những giới hạn của mỗi người. Việc số một là xác định rõ mục tiêu và định hình định hướng cuộc sống để tập trung nỗ lực và tài năng vào những lĩnh vực quan trọng nhất. Chắc cậu cũng đồng ý với tớ là phát triển bản thân còn liên quan đến việc duy trì sức khoẻ cả về thể chất và tinh thần. Tớ nói thật là thời gian qua còn ham chơi nhiều. Bây giờ, tớ đang cố gắng quản lí thời gian tốt hơn. Tớ nghĩ phát triển bản thân không chỉ là hành trình cá nhân mà còn là sự đóng góp cho cộng đồng bằng việc chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm với người khác Linh ạ! Quá trình này đâu chỉ mang lại sự tự thoả mãn mà còn đem lại cơ hội và thành công trong cuộc đời chúng mình.”).

Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm; vấn đề cần so sánh, đánh giá.

(1) Đoạn văn của người biên soạn sách.

Thân bài:

* Tâm trạng và ước mơ của hai tác giả

− Tâm trạng và ước mơ của Đặng Thuỳ Trâm:

+ Tích cực, nhiệt huyết với lí tưởng chiến đấu cho độc lập, tự do.

+ Chấp nhận hi sinh để bảo vệ đất nước, đánh thắng giặc Mỹ, giành độc lập, tự do.

– Tâm trạng và ước mơ của Nguyễn Văn Thạc:

+ Hướng tới cuộc sống có ý nghĩa, tràn đầy lòng trung hiếu và trách nhiệm.

+ Cống hiến cho cuộc sống một tâm hồn cao cả, biết yêu và ghét, sống vượt lên

trên tính toán cá nhân.

* Lẽ sống và trách nhiệm của hai tác giả

- Lẽ sống và trách nhiệm của Đặng Thuỳ Trâm:

+ Cống hiến cho cách mạng, kháng chiến, hi sinh vì quê hương và nhân dân.

+ Ôm trọn trách nhiệm của một chiến sĩ trên tuyến lửa.

– Lẽ sống và trách nhiệm của Nguyễn Văn Thạc:

+ Sống cao thượng, vượt lên trên tính toán cá nhân, cảm nhận hạnh phúc trong cuộc sống bình dị.

+ Cống hiến cho cuộc đời một tâm hồn chính trực và cao cả.

* Sự tương đồng và khác biệt

– Sự tương đồng:

+ Tâm hồn cao cả và ước mơ lớn về một cuộc sống ý nghĩa.

+ Nhìn nhận giá trị của cuộc sống và đồng lòng với lí tưởng chiến đấu cho tự do và công bằng.

– Sự khác biệt:

+ Đặng Thuỳ Trâm hướng tới sự hi sinh và cống hiến trong chiến đấu.

+ Nguyễn Văn Thạc chú trọng vào sự cao thượng trong cuộc sống bình dị và trách nhiệm với lẽ sống chân chính.

Kết bài:

– Tóm tắt những điểm chính đã trình bày trong bài viết.

– Nhấn mạnh sự đa dạng và độc lập của tâm trạng, ước mơ, lẽ sống của hai tác giả.

Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm; vấn đề cần so sánh, đánh giá.

(1) Đoạn văn của người biên soạn sách.

Thân bài:

* Tâm trạng và ước mơ của hai tác giả

− Tâm trạng và ước mơ của Đặng Thuỳ Trâm:

+ Tích cực, nhiệt huyết với lí tưởng chiến đấu cho độc lập, tự do.

+ Chấp nhận hi sinh để bảo vệ đất nước, đánh thắng giặc Mỹ, giành độc lập, tự do.

– Tâm trạng và ước mơ của Nguyễn Văn Thạc:

+ Hướng tới cuộc sống có ý nghĩa, tràn đầy lòng trung hiếu và trách nhiệm.

+ Cống hiến cho cuộc sống một tâm hồn cao cả, biết yêu và ghét, sống vượt lên

trên tính toán cá nhân.

* Lẽ sống và trách nhiệm của hai tác giả

- Lẽ sống và trách nhiệm của Đặng Thuỳ Trâm:

+ Cống hiến cho cách mạng, kháng chiến, hi sinh vì quê hương và nhân dân.

+ Ôm trọn trách nhiệm của một chiến sĩ trên tuyến lửa.

– Lẽ sống và trách nhiệm của Nguyễn Văn Thạc:

+ Sống cao thượng, vượt lên trên tính toán cá nhân, cảm nhận hạnh phúc trong cuộc sống bình dị.

+ Cống hiến cho cuộc đời một tâm hồn chính trực và cao cả.

* Sự tương đồng và khác biệt

– Sự tương đồng:

+ Tâm hồn cao cả và ước mơ lớn về một cuộc sống ý nghĩa.

+ Nhìn nhận giá trị của cuộc sống và đồng lòng với lí tưởng chiến đấu cho tự do và công bằng.

– Sự khác biệt:

+ Đặng Thuỳ Trâm hướng tới sự hi sinh và cống hiến trong chiến đấu.

+ Nguyễn Văn Thạc chú trọng vào sự cao thượng trong cuộc sống bình dị và trách nhiệm với lẽ sống chân chính.

Kết bài:

– Tóm tắt những điểm chính đã trình bày trong bài viết.

– Nhấn mạnh sự đa dạng và độc lập của tâm trạng, ước mơ, lẽ sống của hai tác giả.

Mở bài

- Giới thiệu về hai nhân vật Anne Frank và Kito Aya.

- Trích dẫn hai đoạn nhật ký để làm nổi bật cách nhìn cuộc sống và tinh thần đối mặt với khó khăn của họ.

Thân bài

* Giới thiệu về hoàn cảnh và tình thế khó khăn của hai nhân vật

- Anne Frank:

+ Hoàn cảnh: Sống trong thời kỳ Đức Quốc xã chiếm đóng Hà Lan, phải lẩn trốn cùng gia đình để tránh bị bắt.

+ Tình thế khó khăn: Sống trong sự sợ hãi, thiếu thốn và nguy hiểm liên tục.

- Kito Aya:

+ Hoàn cảnh: Bị mắc căn bệnh thoái hóa tiểu não, một căn bệnh nan y không có phương pháp chữa trị.

+ Tình thế khó khăn: Phải đối mặt với sự suy giảm sức khỏe, mất dần khả năng vận động và những khó khăn tâm lý.

* Cách nhìn cuộc sống của hai nhân vật

- Anne Frank:

+ Lạc quan và yêu đời: Dù sống trong hoàn cảnh khó khăn, Anne vẫn tìm thấy niềm vui và sự an ủi từ những điều nhỏ bé như mặt trời và bầu trời.

+ Niềm tin vào Chúa: Anne tin rằng Chúa muốn mọi người hạnh phúc và ngắm nhìn cái đẹp của thế giới, điều này giúp cô vượt qua nỗi lo âu1.

- Kito Aya:

+ Nhận thức rõ về tình trạng của mình: Aya hiểu rõ sự tàn tật và những khó khăn mà căn bệnh mang lại.

+ Tự động viên và cố gắng sống tích cực: Aya cố gắng cười và tìm niềm vui trong những điều nhỏ bé để vượt qua nỗi sợ hãi và cảm giác tự ti2.

* Tinh thần đối mặt với khó khăn của hai nhân vật

- Anne Frank:

+ Tinh thần kiên cường: Anne luôn giữ vững niềm tin và hy vọng, không để hoàn cảnh làm mất đi sự lạc quan của mình.

+ Sự đồng cảm và chia sẻ: Anne viết nhật ký để chia sẻ cảm xúc và suy nghĩ, giúp cô cảm thấy bớt cô đơn và mạnh mẽ hơn1.

- Kito Aya:

+ Tinh thần kiên trì: Aya không từ bỏ hy vọng, luôn cố gắng luyện tập và tự động viên bản thân để vượt qua khó khăn.

+ Sự chấp nhận và đối mặt: Aya chấp nhận tình trạng của mình và tìm cách sống tích cực, dù biết rằng không thể thay đổi được hoàn cảnh2.

* So sánh và đánh giá

- Giống nhau:

+ Cả hai đều có tinh thần kiên cường và không từ bỏ hy vọng dù hoàn cảnh rất khó khăn.

+ Họ tìm thấy niềm vui và sự an ủi từ những điều nhỏ bé trong cuộc sống.

* Khác nhau:

+ Anne Frank dựa vào niềm tin tôn giáo và sự lạc quan để vượt qua khó khăn.

+ Kito Aya tự động viên bản thân và chấp nhận tình trạng của mình để sống tích cực.

Kết bài

- Khái quát lại những điểm giống và khác nhau trong cách nhìn cuộc sống và tinh thần đối mặt với khó khăn của Anne Frank và Kito Aya.

- Đánh giá khách quan về hai cách nhìn và tinh thần này, nhấn mạnh giá trị nhân văn và bài học mà chúng mang lại.

Thuyết trình so sánh, đánh giá hai tác phẩm kí là trình bày bằng lời kết quả đối chiếu, nhận định giá trị nội dung và nghệ thuật của hai tác phẩm kí. Để so sánh, đánh giá hai tác phẩm kí, cần lưu ý như sau:

- Đọc kĩ hai tác phẩm kí, tìm hiểu, ghi lại các thông tin về tác giả, bối cảnh văn hoá – xã hội – lịch sử của tác phẩm; năm vững đặc sắc hình thức và nội dung của tác phẩm.

- Xem lại dàn ý và bài viết đã thực hiện ở phần Viết, suy nghĩ kĩ để tìm ý hoặc bổ sung ý mới, cố gắng tìm ra góc nhìn riêng so với bài đã viết hoặc các tài liệu đã tham khảo, điều chỉnh dàn ý cho mạch lạc, phù hợp.

- Xác định mục đích, bối cảnh, đối tượng nghe thuyết trình để có hình thức trình bày phù hợp.

Để bài thuyết trình thuyết trình so sánh, đánh giá hai tác phẩm kí thu hút sự chú ý của người nghe, người nói cần:

- Nêu vấn đề để người nghe cùng thảo luận và tham gia vào việc nhận xét, góp ý. Cung cấp thêm tài liệu và nguồn tham khảo để người nghe tìm hiểu sâu hơn về hai tác phẩm kí

Phối hợp nhuần nhuyễn giữa ngôn ngữ cơ thể với các phương tiện như tranh, ảnh, video, máy chiếu, màn hình (nếu có) để bài thuyết trình thêm sinh động.