Đáp án và lời giải
Giải SBT Ngữ văn 12 CD Bài 10: Tổng kết có đáp án
Câu 1
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
Câu 2
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
a) Lập sơ đồ về hệ thống thể loại văn học dân gian.
b)
| Thể loại | Tác phẩm |
|---|---|
| Thần thoại | Thần Trụ trời, Hê-ra-clét đi tìm táo vàng (trích Thần thoại Hy Lạp), Nữ Oa |
| Sử thi | Chiến thắng Mtao Mxây (trích sử thi Đăm Săn), Ra-ma buộc tội (trích sử thi Ra-ma-ya-na) |
| Truyền thuyết | Thánh Gióng |
| Truyện cổ tích | Thạch Sanh, Sự tích Hồ Gươm, Em bé thông minh |
| Truyện thơ | Lời tiễn dặn (trích Tiễn dặn người yêu) |
| Truyện cười | Thì nói khoác. Treo biển |
| Truyện ngụ ngôn | Ếch ngồi ngồi đáy giếng, Đẽo cày giữa đường, Thầy bói xem voi |
| Ca dao | Ba bài ca dao về tình cảm gia đình, Hôm qua tát nước đầu đình |
| Chèo | Xuý Vân giả dại (trích chèo Kim Nhan), Thị Màu lên chùa (trích chèo Quan Âm Thị Kính) |
| Tuồng | Mắc mưu Thị Hến, Xử kiện (trích tuồng Nghêu, Sò, Ốc, Hến) |
| Tục ngữ | Tục ngữ về thiên nhiên, lao động và con người |
Câu 3
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
Phân tích mối quan hệ giữa bối cảnh lịch sử và tác phẩm Đại cáo bình Ngô (Bình Ngô đại cáo) của Nguyễn Trãi.
a) Bối cảnh lịch sử
Cuộc đấu tranh chống xâm lược, giành quyền độc lập dân tộc là vấn đề nổi bật của bối cảnh lịch sử:
- Giặc Minh xâm lược, thảm hoạ mất nước.
- Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn gian khổ, thắng lợi huy hoàng.
- Một kỉ nguyên mới mở ra: đất nước được giải phóng, dân tộc độc lập, phục hưng và phát triển.
b) Đại cáo bình Ngô
Đại cáo bình Ngô vừa ảnh hưởng vừa phản ánh những vấn đề lớn của bối cảnh lịch sử:
- Khẳng định độc lập dân tộc, sự nghiệp chính nghĩa của nhân dân ta: Bản Tuyên ngôn nhân nghĩa và Tuyên ngôn Độc lập dân tộc.
- Lên án tố cáo tội ác kẻ thù: Bản cáo trạng đanh thép tội ác giặc Minh.
- Ca ngợi cuộc kháng chiến chống xâm lược, cứu nước: Bản hùng ca về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.
- Niềm vui toàn thắng, niềm tin vào tương lai: Khúc ca khải hoàn trong niềm vui chiến thắng và tiền đồ tươi sáng của dân tộc.
Câu 4
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
| Văn học | Bối cảnh Lịch sử | Tình hình văn học | Tình hình văn học | Tình hình văn học | Tình hình văn học |
|---|---|---|---|---|---|
| Văn học | Bối cảnh Lịch sử | Khái quát chung | Nội dung | Nghệ thuật (ngôn ngữ, thể loại) | Tác phẩm, tác giả tiêu biểu |
| Thế kỉ X-XVII | - Đất nước giành quyền độc lập tự chủ. - Thắng lợi trong các cuộc chiến tranh vệ quốc. - Chế độ phong kiến Việt Nam hình thành – phát triển – đạt đỉnh cao cực thịnh (cuối thế kỉ XV) | - Xuất hiện văn học viết bên cạnh văn học dân gian. - Văn học viết gồm văn học chữ Hán và văn học chữ Nôm. | - Từ thế kỉ X – XV: nội dung yêu nước với âm hưởng hào hùng; ngợi ca vương triều phong kiến. - Từ thế kỉ XVI: phê phán hiện thực xã hội, nhất là những biểu hiện suy thoái về đạo đức. | - Về ngôn ngữ: từ sử dụng chữ Hán đến sử dụng cả chữ Hán và chữ Nôm. - Về thể loại: từ những thể loại tiếp thu đến sử dụng thể loại tiếp thu, thể loại dân tộc hóa và thể loại nội sinh. | Chiếu dời đô (Lí Công Uẩn), Sông núi nước Nam (khuyết danh), Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn), Đại cáo bình Ngô, Quốc âm thi tập, Ức Trai thi tập (Nguyễn Trãi),… |
| Thế kỉ XVIII- XX | - Đất nước có nhiều biến động bởi nội chiến phong kiến, bởi phong trào nông dân khởi nghĩa và cuộc chiến tranh vệ quốc làm “thay đổi sơn hà”. - Chế độ phong kiến suy tàn đến suy vong. Xã hội Việt Nam bước đầu chịu ảnh hưởng của văn hóa phương Tây. | - Văn học phát triển mạnh mẽ với nhiều đỉnh cao, nhiều thành tựu nghệ thuật lớn. | - Từ đầu thế kì XVIII đến nửa đầu thế kỉ XIX xuất hiện trào lưu nhân đạo chủ nghĩa: tiếng nói đòi quyền sống, đòi quyền hạnh phúc và đấu tranh giải phóng con người. - Văn học nửa cuối thế kỉ XIX mang nội dung yêu nước với âm hưởng bi tráng. - Bên cạnh giá trị nhân đạo. văn học giai đoạn này còn mang giá trị hiện thực sâu sắc. | - Về ngôn ngữ: Sáng tác chữ Hán tiếp tục có những thành tựu lớn ở cả thơ và văn xuôi. Đặc biệt là sự phát triển mạnh mẽ của văn học chữ Nôm. Tiếng Việt trở thành ngôn ngữ giàu và đẹp. Cuối thế kỉ XIX, chữ Quốc ngữ từng bước khẳng định vị thế trên văn đàn. - Về thể loại: Cả thể loại tiếp thu nước ngoài, thể loại dân tộc hóa và thể loại văn học nội sinh đều đạt được những thành tựu lớn. | Chinh phụ ngâm (chữ Hán của Đặng Trần Côn, bản dịch thơ chữ Nôm hiện chưa rõ tác giả), thơ chữ Hán và Truyện Kiều của Nguyễn Du, thơ của Hồ Xuân Hương, Truyện Lục Vân Tiên, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc của Nguyễn Đình Chiểu, thơ chữ Hán và thơ chữ Nôm của Nguyễn Khuyến, thơ chữ Nôm của Trần Tế Xương,… |
Câu 5
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
- Cảm hứng lãng mạn và khuynh hướng sử thi là đặc điểm nổi bật của văn học Việt Nam từ Cách mạng tháng Tám 1945 đến năm 1975 bởi vì:
+ Nhiều tác phẩm mang cảm hứng lãng mạn khi viết về đất nước, dân tộc, nhân dân: hiện thực được lãng mạn hoá bởi vẻ đẹp của lí tưởng cách mạng và niềm tin vào ngày mai tươi sáng. Trong khó khăn gian khổ của hai cuộc chiến tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, con người Việt Nam đã vượt qua nhiều thử thách, hi sinh, luôn hướng tới ngày chiến thắng, hướng tới tương lai độc lập dân tộc.
+ Văn học mang đậm chất sử thi khi hướng tới những vấn đề chung, vấn đề lớn của Tổ quốc, nhân dân, những vấn đề có ý nghĩa lịch sử: độc lập dân tộc, thống nhất đất nước; tiếng nói của nhà văn, của nhân vật trong tác phẩm đại diện cho cộng đồng, cho dân tộc, thời đại. Nội dung mang tính chất sử thi được thể hiện qua nghệ thuật in đậm vẻ đẹp hào hùng, tráng lệ.
- Có thể làm sáng tỏ cảm hứng lãng mạn qua bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng:
+ Cảm hứng lãng mạn qua hình tượng thiên nhiên Tây Bắc vừa hùng vĩ dữ dội khác thường, vừa huyền ảo, thơ mộng đến tuyệt mĩ.
+ Cảm hứng lãng mạn qua hình tượng người lính: Cuộc sống đầy gian khổ hi sinh, thiếu ăn mất ngủ, bệnh sốt rét quái ác hành hạ người lính nhưng qua cảm hứng lãng mạn, những chiến binh Tây Tiến vẫn hiện lên với dáng vẻ oai phong lẫm liệt khác thường. Cái chết của người lính qua cảm hứng lãng mạn mang vẻ đẹp trang trọng, hào hùng.
- Bài Việt Bắc mang khuynh hướng sử thi: viết về một sự kiện lớn của đất nước, có ý nghĩa lịch sử: cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp thắng lợi, Trung ương Đảng, Chính phủ dời chiến khu Việt Bắc về Thủ đô Hà Nội; thể hiện tình cảm lớn của nhân dân, dân tộc: sự gắn bó nghĩa tình giữa nhân dân và cách mạng trong truyền thống “uống nước nhớ nguồn”. Bài thơ với dung lượng lớn, phản ánh đồng thời tổng kết chín năm kháng chiến trường kì, gian khổ và thắng lợi huy hoàng. Sức mạnh của nhân dân và niềm tin của dân tộc trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp được thể hiện qua nghệ thuật tráng ca (đoạn thơ: “Những đường Việt Bắc của ta ... Đèn pha bật sáng như ngày mai lên”).
Câu 6
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
| Từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám 1945 | Từ Cách mạng tháng Tám 1945 đến nay | |
|---|---|---|
| Bối cảnh lịch sử | – Thực dân Pháp đô hộ Việt Nam. – Xã hội thuộc địa nửa phong kiến. – Ảnh hưởng văn hoá, văn minh phương Tây, trước hết là từ Pháp. – Sự phân hoá thành những khuynh hướng tư tưởng khác nhau. Ảnh hưởng của tư tưởng vô sản và sự lãnh đạo của Đảng. | – Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, sự ra đời của nước Việt Nam mới, kháng chiến chống Pháp thắng lợi, miền Bắc được giải phóng, xây dựng chủ nghĩa xã hội; miền Nam sống dưới chế độ thực dân mới. – Cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ toàn thắng. Đất nước độc lập, thống nhất. – Những khó khăn của thời hậu chiến và công cuộc Đổi mới do Đảng khởi xướng, lãnh đạo; đất nước và xã hội thay đổi về nhiều mặt theo chiều hướng tích cực. |
| Nội dung văn học | – Văn học theo hướng hiện đại hoá. – Nội dung yêu nước: truyền thống và tiếp thu luồng tư tưởng mới (nước gắn liền với dân, với cuộc đấu tranh cách mạng). – Nội dung nhân đạo: truyền thống nhân đạo của dân tộc và sự tiếp thu tư tưởng mới (tinh thần dân chủ với ý thức về con người cá nhân, hướng về những hạng người thấp bé, đau khổ,...). | – Văn học ngợi ca chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, trong sự nghiệp xây dựng và thống nhất đất nước. – Văn học giai đoạn Đổi mới có sự chuyển hướng: từ cảm hứng sử thi sang cảm hứng thế sự, đời tư; phê phán những mặt trái mới nảy sinh hoặc từng bị che khuất trước đó trên tinh thần nhân bản. |
Câu 7
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
Anh ấy mới xây một ngôi nhà tuy nhỏ và xinh xắn ở ven hồ.
Câu này mắc lỗi dùng từ sai quy tắc ngữ pháp. Hư từ và dùng không đúng. Cần sửa lại như sau:
Anh ấy mới xây một ngôi nhà tuy nhỏ mà xinh xắn ở ven hồ.
Câu 8
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
| Cách giải thích nghĩa của từ | Ví dụ |
|---|---|
| Nêu khái niệm mà từ biểu thị | Ấm áp: Cảm giác dễ chịu, không lạnh lẽo |
| Giải thích trực quan | Giải nghĩa của từ đàn tính bằng hình ảnh cây đàn thật |
| Đặt từ cần giải thích vào một câu cụ thể | Mũi có 2 nghĩa: - Mũi cậu đẹp quá! (mũi người) - Yêu lắm mũi Cà Mau quê em (vùng đất nhô ra) |
| Giải thích bằng các từ đồng nghĩa, trái nghĩa | - Siêng năng: đồng nghĩa với chăm chỉ, cần cù - Tích cực: trái nghĩa với tiêu cực |
| Giải nghĩa các thành tố tạo nên từ | Xe ngựa là xe do ngựa kéo |
Câu 9
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
Những bối tóc vỡ xối xả trên lưng áo mềm và ướt
(Nguyễn Quang Thiều, Những người đàn bà gánh nước sông)
Kết hợp từ bất bình thường trong câu thơ trên là: bối tóc vỡ xối xả. Thông thường, bối tóc sẽ kết hợp với các tính từ chỉ tính chất như cao, thấp, to, nhỏ,... hoặc các động từ chỉ trạng thái, hoạt động như sổ, tuột,... Nói cách khác, tóc thường sổ ra, xoã ra, tung ra chứ không thể vỡ ra. Từ xối xả ở phía sau mang lại cảm nhận về sức nặng của bối tóc, thể hiện vẻ đẹp của mái tóc khoẻ mạnh, tràn đầy sinh lực. Đó là vẻ đẹp tràn đầy nữ tính.
Câu 10
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
a) Được các bạn sinh viên trồng những cây xanh bên lề đường để che bóng mát cho trường.
Câu mắc lỗi về trật tự từ. Cách sửa: sắp xếp Những cây xanh bên lề đường ở vị trí đầu câu.
b) Không ngờ từ những lần lân la ở các tụ điểm chơi game ấy, đã làm anh mê máy vi tính lúc nào không hay.
Câu mắc lỗi về thành phần câu. Cách sửa: vì không phân định rõ thành phần trạng ngữ và thành phần bổ ngữ nên có thể sửa câu trên theo hai cách: cách thứ nhất là bỏ cụm từ không ngờ từ và dấu phẩy ở giữa câu; cách thứ hai là bỏ cụm từ đã làm.
c) Trong thơ nói riêng và kịch nói chung, Lưu Quang Vũ đã để lại dấu ấn cá nhân đậm nét với những sáng tạo độc đáo, mới mẻ.
Câu mắc lỗi lô gích. Cách sửa: vì chứa các từ ngữ không thuộc cùng phạm trù do thơ và kịch là hai thể loại văn học tương đương nhau nên không thể dùng cách diễn đạt nói chung và nói riêng.
Câu 11
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
Câu 12
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
Câu 13
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
– Tuy nhiên, văn bản văn học, cũng như kiểu văn bản nghị luận và văn bản thông tin lại có những đặc trưng riêng, vì thế, khi đọc cần chú ý những nét đặc trưng này để có cách đọc phù hợp. Ví dụ:
+ Văn bản văn học thường có tính đa nghĩa khác với văn bản nghị luận và văn bản thông tin chỉ đơn nghĩa.
+ Ngôn ngữ và hình thức của văn bản văn học cũng có những điểm khác biệt với văn bản nghị luận và văn bản thông tin.
Câu 14
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
Khí viết một văn bản cần “Tạo lập theo quy trình bốn bước (chuẩn bị, tim ý và lập dàn ý, viết, kiểm tra và chỉnh sửa) vì như thế mới hiểu rõ quy trình tạo ra một văn bản; kiểm soát được chất lượng của mỗi bước, biết được bằng cách nào minh tạo ra được một sản phẩm (bài văn / đoạn văn),... biết cách làm ra sản phẩm của chính mình, không sao chép của người khác.
– Khi viết bài văn cần vận dụng kết hợp các kĩ năng viết cụ thể như giải thích, chứng minh, so sánh, bình luận,... để diễn đạt bài văn sinh động, đạt hiệu quả cao,...
– Viết bài văn là nêu ý kiến, suy nghĩ và tình cảm của riêng minh,... Vì thế, không chép lại văn của người khác”, tức tránh được lỗi đạo văn.
Câu 15
Hướng dẫn chấm do TopStudy biên soạn, mang tính gợi ý
- Nội dung
+ Chính xác và rõ ràng: Nội dung của lời nói cần phải chính xác, rõ ràng và dễ hiểu. Tránh sử dụng từ ngữ mơ hồ hoặc không rõ nghĩa.
+ Phù hợp với ngữ cảnh: Nội dung cần phù hợp với ngữ cảnh và đối tượng giao tiếp. Ví dụ, khi nói chuyện với người lớn tuổi, cần sử dụng ngôn ngữ lịch sự và tôn trọng.
+ Có cấu trúc: Bài nói cần có cấu trúc rõ ràng, gồm mở đầu, nội dung chính và kết luận. Điều này giúp người nghe dễ dàng theo dõi và hiểu được thông điệp.
- Cách thức
+ Phát âm rõ ràng: Phát âm cần rõ ràng, đúng ngữ điệu và tốc độ phù hợp. Tránh nói quá nhanh hoặc quá chậm.
+ Sử dụng ngôn ngữ cơ thể: Ngôn ngữ cơ thể như cử chỉ, ánh mắt, và biểu cảm khuôn mặt giúp tăng cường hiệu quả giao tiếp. Ví dụ, ánh mắt giao tiếp thể hiện sự quan tâm và lắng nghe.
+ Lắng nghe chủ động: Khi nghe, cần tập trung và lắng nghe chủ động, không ngắt lời người nói. Có thể sử dụng các phản hồi như gật đầu, “vâng”, “đúng rồi” để thể hiện sự chú ý.
- Thái độ và tình cảm
+ Tôn trọng và lịch sự: Thái độ tôn trọng và lịch sự là yếu tố quan trọng trong giao tiếp. Tránh sử dụng ngôn ngữ xúc phạm hoặc thiếu tôn trọng.
+ Chân thành và cởi mở: Thể hiện sự chân thành và cởi mở trong giao tiếp giúp tạo ra môi trường giao tiếp thoải mái và tin cậy.
+ Đồng cảm và thấu hiểu: Khi nghe, cần thể hiện sự đồng cảm và thấu hiểu với người nói. Điều này giúp xây dựng mối quan hệ tốt đẹp và hiệu quả trong giao tiếp.