Giải SBT Ngữ văn 12 Bài 8. Dữ liệu trong văn bản thông tin

- Các dữ liệu mà tác giả sử dụng để biểu đạt sự thắng thế, lên ngôi của văn hóa nguyên thuỷ trước sự xâm lấn và áp đặt của văn hoá hiện đại:

- Sự xuất hiện của những chiếc chày đá được mài nhẵn tuyệt đẹp, lẫn lộn với những vật dụng, công cụ hiện đại trong ngôi nhà của người Anh điêng.

- Việc từ chối các vật dụng của đời sống văn minh như que diêm, súng trường, súng lục,... và quay trở lại với những kĩ thuật, vật dụng truyền thống, cổ xưa như: tạo ra lửa bằng cách quay hay xát mạnh vào nhau hai mẩu gỗ mềm của cái khoan lửa, đi săn với cây cung và mũi tên.

Ngoài mục đích cung cấp những thông tin mới mẻ, bất ngờ, thú vị, tác giả còn thuyết phục và hấp dẫn người đọc bằng cách sử dụng đan xen các yếu tố miêu tả, biểu cảm, tự sự và nghị luận.

- Yếu tố miêu tả được sử dụng nhằm vẽ nên một bức tranh sống động, chi tiết về cuộc sống của người Anh điêng (những đàn bò do chính phủ gửi tới lang thang đâu đó”, những chiếc chày gỗ mục ruỗng, “những chiếc chày đá được mài nhẵn tuyệt đẹp” nằm lẫn lộn giữa những đĩa sắt tráng men, những cùi dìa của cửa hàng bách hoá, các mái nhà đổ rụi ở những ngôi làng bỏ hoang,...).

- Yếu tố biểu cảm diễn tả sự ngạc nhiên, thán phục, suy tư của tác giả trước vẻ đẹp, sức sống và sự tinh tế trong nền văn hoá bản địa cổ sơ của người Anh điêng (“lần đầu tiên tôi đã tiếp xúc với những người hoang dã”, “thất vọng lớn cho tôi”, “họ đã cho tôi một bài học về sự thận trọng và tính khách quan”, “những đồ vật khiến ta trầm tư ấy”,...).

- Yếu tố tự sự được sử dụng nhằm tái hiện hành trình di chuyển, quan sát của nhân vật “tôi”. Chìm bên dưới kết cấu của văn bản là một câu chuyện với các sự kiện được sắp xếp thành một cốt truyện: Lần đầu tiên tôi được tiếp xúc với những người hoang dã → Ngược thời gian, tôi khám phá ra thân phận lịch sử của họ → Hoá ra họ không phải là những người hoang dã thực sự → Tôi phát hiện ra đằng sau lớp phủ hời hợt, phù phiếm của cái được gọi là văn minh là vẻ đẹp và sức sống lâu bền của văn hoá truyền thống. Cốt truyện này làm nổi bật công cuộc khám phá ra những sự thật, quy luật, bản chất của các cấu trúc văn hoá, quyền lực ẩn bên dưới hiện tượng tưởng chừng phù phiếm của đời sống thường nhật; song song với đó là hành trình phá vỡ những định kiến văn hoá vốn in đậm trong tư duy của các nhà khoa học châu Âu về tính chất độc tôn của nền văn minh da trắng. Yếu tố tự sự chìm trong cấu trúc bề sâu của văn bản đã tạo nên sức hấp dẫn cho tác phẩm Pa-ra-na nói riêng cũng như Nhiệt đới buồn nói chung.

- Yếu tố nghị luận được sử dụng nhằm thể hiện cái nhìn, chủ kiến của người viết, tạo nên chiều sâu triết lí cho văn bản. Không dừng lại ở việc miêu tả cuộc sống của người Anh điêng, Cờ-lốt Lê-vi-Xtơ-rốt còn đưa ra những phân tích, đánh giá, luận bàn, giúp người đọc nhìn ra cấu trúc bên trong của nền văn hoá Anh điêng. Những phát hiện này hết sức sâu sắc và giàu sức thuyết phục.

Tóm lại, việc sử dụng đan xen các yếu tố miêu tả, biểu cảm, tự sự và nghị luận đã tạo nên tính chất pha trộn về thể loại của văn bản, mở rộng khả năng biểu đạt, đưa đến cho văn bản sự bay bổng, sức hấp dẫn và chiều sâu. Đó có lẽ là lí do khiến người ta khó có thể xếp cố định Nhiệt đới buồn vào thể loại nào.

- Văn bản sử dụng các dữ liệu thứ cấp:

+ Các dữ liệu về lịch sử, cung cấp thông tin về bối cảnh ra đời của Đông Kinh Nghĩa Thục. Tuy không ghi rõ nguồn của dữ liệu, nhưng đây là những tri thức rất phổ biến trong các tài liệu lịch sử, nên vẫn đáng tin cậy và có sức thuyết phục.

+ Các dữ liệu về sách Đông Kinh Nghĩa Thục của Đào Trinh Nhất, Đời cách mệnh của Phan Bội Châu, Đông Kinh Nghĩa Thục của Hoa Bằng, ảnh chụp quyết định cấm hai tác phẩm Đông Kinh Nghĩa Thục và Đời cách mệnh, tác phẩm khuyết danh Văn minh tân học sách. Đây là những dữ liệu rất quý hiếm, được chú thích rõ về nguồn gốc, mang lại những góc nhìn mới, những phát hiện bất ngờ về vai trò của Đông Kinh Nghĩa Thục trong đời sống văn hoá, chính trị Việt Nam đầu thế kỉ XX.

+ Dữ liệu thứ cấp về nhận định của Giám học Nguyễn Quyền với tư cách là một chứng nhân lịch sử đã tái hiện không khí của thời đại, mang lại một góc nhìn khác của người đương thời về phong trào giáo dục này.

- Sự kết hợp của các dữ liệu đã tạo nên cái nhìn đa chiều và cung cấp những thông tin phong phú về Đông Kinh Nghĩa Thục và giáo dục khai phóng ở Việt Nam

đầu thế kỉ XX.

Các thông tin chính:

- Sách có ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều lĩnh vực: thúc đẩy các cuộc cách mạng, làm thay đổi ý thức hệ, tạo ra những tầng lớp xã hội mới, tạo ra sự hỗn loạn, xác lập hay huỷ hoại trật tự xã hội,...

- Nhu cầu quản lí sách tạo ra một loạt các thiết chế và lĩnh vực khoa học mới.

- Hoạt động đọc của độc giả quyết định trình độ phát triển, bản sắc tri thức của mỗi thời đại.

- Sách tạo ra các làn sóng văn hoá, văn minh.

Các dữ liệu được sử dụng trong văn bản nhằm chứng minh sức ảnh hưởng của sách:

- Sự phát triển của văn hoá in ấn từ cuối thế kỉ XVIII tạo nên sự khuếch đại tri thức, dẫn tới những sự vận động mạnh mẽ trong xã hội, kéo theo các cuộc cách mạng chính trị.

- Các cuốn sách Của cải của các dân tộc, Nguồn gốc các loài, Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản,... tham gia dẫn dắt sự vận hành của xã hội loài người.

- Sự phong phú của thư tịch ở Trung Hoa giai đoạn Sơ kì Cận đại đã góp phần thúc đẩy sự tiến hoá của xã hội.

- Những cuốn sách mê tín, phù thuỷ, cổ vũ chiến tranh tôn giáo,... gây ra sự hỗn loạn.

- Sự ra đời của ngành thư mục học và các thư viện trên thế giới.

Các dữ liệu này đều là những tri thức lịch sử phổ biến, có mốc thời gian, không gian cụ thể, có thể kiểm chứng bằng cách đối chiếu với những tư liệu lịch sử đáng tin cậy khác, vì thế, có thể nói là có sức thuyết phục.

- Giới thiệu về cái chết đen:

+ Lan tràn ở châu Âu giữa thế kì XIV

+ Lây lan do loài bọ chét sống trên chuột đen

- Tác động của cái chết đen đến lịch sử nhân loại:

+ Người Mông Cổ phân tán và bị địa phương hóa mạnh.

+ Sự ra đời của nhà Đại Minh.

+ Sự nổi lên của chế độ Ốt-tô-man.

+ Sự phát triển của các cường quốc kinh tế Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Anh, Pháp.

+ Sự phát triển của thương mại, phát kiến địa lí, chủ nghĩa thực dân,…

+ Sự thất bại của nước Anh, sự hưng thịnh của nước Pháp.

Thông tin chính được cung cấp trong văn bản là mối quan hệ giữa sứ mệnh khai hoá và giáo dục thuộc địa. Thông tin chính này được triển khai thành các ý phụ:

- Giới thiệu về sứ mệnh khai hoá.

- Phản biện của Giuyn-lơ Hác-man về sứ mệnh khai hoá.

- Sự cụ thể hoá sứ mệnh khai hoá trong thực tiễn giáo dục thuộc địa qua hai mô hình đồng hoá và hợp tác.

Hải Phòng, ngày... tháng... năm...

Chào anh Hưng!

Em Minh đây, em trai của anh đây mà. Anh cớ nhớ em không? Đã một thời gian dài em không viết thư cho anh. Anh dạo này thế nào, sức khỏe và việc học tập vẫn ổn chứ?

Anh Hưng ơi, lớn lên anh muốn làm nghề gì? Em thì muốn trở thành một luật sư tài giỏi giống như anh trai em vì đây là nghề được xã hội kính trọng vì nó góp phần bảo vệ công lí và lẽ phải cho mọi người. Nếu em trở thành một luật sư giỏi, em sẽ bào chữa cho những người vô tội để không có ai phải chịu án oan nữa. Anh thấy ước mơ của em thế nào? Nhớ viết thư và cho em biết suy nghĩ cũng như ước mơ của anh nhé!

Cuối thư, em chúc anh và gia đình luôn dồi dào sức khỏe. Anh em mình cùng nhau cố gắng học tập để thực hiện ước mơ của mình nhé!

Em của anh

+ Mục đích viết thư: Cần dự kiến mục đích cụ thể, chẳng hạn ứng tuyển vào vị trí nào, công việc muốn đảm nhiệm là gì,...

+ Thông tin chọn lọc về bản thân, chú ý đến sở trường, năng lực, kinh nghiệm và mong muốn của bản thân (có liên quan thiết yếu đến mục đích viết thư).

+ Hiểu biết về câu lạc bộ, cơ quan, tổ chức mà mình muốn trở thành thành viên.

+ Lí do xin ứng tuyển và lí lẽ, bằng chứng để thuyết phục người nhận thư tiếp nhận mình làm thành viên trong câu lạc bộ, cơ quan, tổ chức của họ.

Lưu ý: Ngôn ngữ ở bức thư này cần phải có tính trang trọng. Việc dùng các yếu tố tự sự, biểu cảm cần được tiết chế để không làm ảnh hưởng đến tính trang trọng mà bức thư cần phải có.

- Trí tuệ nhân tạo là gì? Trí tuệ nhân tạo hiện được ứng dụng trong những lĩnh vực nào? Dự đoán trong tương lai, nó có thể được ứng dụng trong những lĩnh vực, công việc nào khác?

- Việc trí tuệ nhân tạo thực hiện được những công việc vốn do con người đảm nhận có thể tác động như thế nào đến các lĩnh vực của đời sống (giáo dục, y tế, sản xuất, kinh doanh, truyền thông, giao thông, quốc phòng,...)?

- Những tác động nào có tính chất tiêu cực? (Chẳng hạn, nhiều người mất việc vì công việc của họ đã được trí tuệ nhân tạo làm thay, phân hoá giàu nghèo ngày càng sâu sắc,...) Những tác động nào có tính chất tích cực? (Chẳng hạn, tạo ra nhiều công việc mới, nâng cao năng suất lao động,...)

- Cần nhìn nhận, đánh giá như thế nào về mối tương quan giữa tác động tiêu cực và tác động tích cực? Liệu có thể nói rằng “Trong tương lai, trí tuệ nhân tạo sẽ chiếm mất công việc của con người” hay không?

- Vì sao quan điểm trái ngược với quan điểm của bạn là không thoả đáng?

Lưu ý: Các luận điểm triển khai đều phải có lí lẽ thuyết phục, bằng chứng cụ thể và xác đáng.

- Thế nào là ngôn ngữ thứ hai? Ngôn ngữ thứ hai khác như thế nào với ngôn ngữ thứ nhất, tiếng mẹ đẻ, ngoại ngữ?

- Nếu thực hiện chính sách đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai ở Việt Nam thì sẽ dẫn đến những hệ quả gì? Chính sách đó sẽ tác động như thế nào đối với các lĩnh vực đời sống? Đâu là tác động tích cực và đâu là tác động tiêu cực?

- Cần nhìn nhận, đánh giá như thế nào về mối tương quan giữa tác động tiêu cực và tác động tích cực khi thực hiện chính sách sử dụng tiếng Anh với tư cách là ngôn ngữ thứ hai ở Việt Nam?

- Việt Nam cần thực hiện chính sách dạy học ngoại ngữ như thế nào cho phù hợp?

- Vì sao quan điểm trái ngược với quan điểm của bạn là không thoả đáng?