Giải SBT Ngữ văn 12 Bài 2. Những thế giới thơ

- Hai câu thực trong bài thơ “Cảm hoài” của Đặng Dung miêu tả những hiện tượng thiên nhiên và xã hội, cụ thể là:

+ Hiện tượng thiên nhiên: Hình ảnh “mây trôi” và “nước chảy” tượng trưng cho sự trôi chảy của thời gian và sự biến đổi không ngừng của cuộc sống. Đây là những hiện tượng tự nhiên, nhưng lại mang ý nghĩa sâu sắc về sự vô thường và không thể kiểm soát được của thời gian.

+ Hiện tượng xã hội: Hình ảnh “người anh hùng lỡ vận” phản ánh tình cảnh của những người tài giỏi nhưng không gặp thời, không thể thực hiện được chí lớn. Đây là hiện tượng xã hội phổ biến trong thời kỳ loạn lạc, khi mà những người có tài năng và lòng yêu nước không thể phát huy được khả năng của mình do hoàn cảnh lịch sử.

- Mối liên hệ với nỗi cảm hoài của nhân vật trữ tình

Những hiện tượng này có mối liên hệ chặt chẽ với nỗi cảm hoài của nhân vật trữ tình:

+ Sự trôi chảy của thời gian: Hình ảnh “mây trôi” và “nước chảy” gợi lên cảm giác buồn bã, tiếc nuối về thời gian đã qua, những cơ hội đã mất. Nhân vật trữ tình cảm thấy bất lực trước sự trôi chảy không ngừng của thời gian, không thể níu giữ hay thay đổi được gì.

+ Người anh hùng lỡ vận: Hình ảnh này thể hiện nỗi uất hận và tiếc nuối của nhân vật trữ tình khi không thể thực hiện được chí lớn, không thể đóng góp cho đất nước. Đây là nỗi đau của những người có tài năng nhưng không gặp thời, phải sống trong cảnh bất lực và cô đơn.

Qua hai câu thực, ta thấy rõ nỗi cảm hoài sâu sắc của nhân vật trữ tình về sự vô thường của thời gian và sự bất lực trước hoàn cảnh xã hội. Điều này giúp chúng ta hiểu thêm về tâm trạng và cảm xúc của những người anh hùng lỡ vận trong lịch sử.

Điều tác giả muốn gửi gắm qua hai câu thơ “Trí chủ hữu hoài phù địa trục,/ Tẩy binh vô lộ vãn thiên hà”:

- Đây là những biểu tượng kì vĩ, mang tầm vóc vũ trụ, thường gắn liền với chí khí, khát vọng của con người có hoài bão lớn lao, cao cả.

- Trong ngữ cảnh của hai câu luận, những biểu tượng quen thuộc này đã in đậm dấu ấn riêng - phản chiếu cuộc đời bi tráng, nỗi niềm tâm sự của tác giả Cảm hoài và bối cảnh lịch sử của đất nước. Tác giả đã gửi vào hai câu thơ khát vọng lớn lao, phi thường của người anh hùng tràn đầy nhiệt huyết cứu nước: đánh đuổi quân xâm lược, chấm dứt chiến tranh, giành lại cuộc sống thanh bình cho nhân dân. Đồng thời, nhà thơ bộc bạch nỗi niềm đau xót, bi phẫn vì sự nghiệp cứu nước còn dang dở “không có lối kéo sông Ngân xuống”.

Hai câu thơ kết có những hình ảnh mang tính biểu tượng như: người tráng sĩ “đầu đã bạc”, “mài gươm Long Tuyền dưới trăng”,...

- Hình ảnh đầu bạc là dấu ấn của thời gian trên hình hài con người, gợi những suy tư, trăn trở về sự hữu hạn của đời người. Hình ảnh người tráng sĩ mang gươm báu mài dưới bóng trăng là biểu tượng cho khí phách và khát vọng của người anh hùng – bền gan, vững chí vượt lên thực tại nghiệt ngã và sẵn sàng “chọi lại” với thời gian.

- Những hình ảnh mang tính biểu tượng ở hai câu kết ẩn chứa nhiều thông điệp. Đó là nỗi niềm cay đắng, đau khổ, phẫn uất của người anh hùng hiến dâng trọn vẹn đời mình cho sự nghiệp cứu nước; có đủ tài trí, bản lĩnh, từng vượt qua bao thử thách, gian nguy mà đến khi đầu đã bạc nghiệp lớn vẫn chưa thành. Đó còn là hùng tâm, tráng chí của người tráng sĩ dẫu lỡ thời, thất thế nhưng chưa bao giờ từ bỏ khát vọng lớn lao, cao cả. Bất chấp hoàn cảnh – tình thế bi kịch và trạng thái “sức tàn, lực kiệt” khi thời gian của đời người đã cạn, người tráng sĩ ấy vẫn không chấp nhận buông xuôi, không sờn lòng, nản chí. Hình ảnh người anh hùng đầu bạc mài gươm dưới trăng toát lên vẻ đẹp hào hùng, bi tráng.