Giải SBT Ngữ văn 11 KNTT Bài 8: Cấu trúc của văn bản thông tin có đáp án

- Các trích dẫn trực tiếp lời nói của nhân vật trong văn bản:

+ “Muốn cho tình tứ không vì khuôn khổ....nên gọi là Thơ mới”.

+ “chỉ mong lối Thơ mới được nhiều người để ý đến....các nhà thi sĩ”.

+ “Đối với những người như chúng tôi đây,...cần ích cho chúng tôi lắm”.

+ “Chủ nghĩa phụ nữ...trí thức của mình”.

+ “Đàn bà tân tiến...làm người trong xã hội”.

- Tác giả đã năm lần trích dẫn trực tiếp lời phát biểu của Manh Manh nữ sĩ và năm lần trích dẫn trực tiếp các nhận định, đánh giá của người đương thời về bà. Việc trích dẫn trực tiếp lời nhân vật giúp cho người đọc hình dung một cách rất cụ thể, sống động giọng điệu quyết liệt, cá tính thẳng thắn, tư tưởng mới mẻ, tiên phong của nữ nhà báo. Việc trích dẫn trực tiếp lời nhận định, bình luận về nhân vật giúp làm nổi bật vai trò, tầm ảnh hưởng của bà đến đời sống xã hội. Bằng cách trích dẫn trực tiếp, tác giả tái hiện được một cách chân thực lời ăn tiếng nói của người Việt và bầu không khí đối thoại, tranh biện trong đời sống văn hoá, xã hội thời kì đầu thế kỉ XX.

- Giữa các mốc thời gian (năm 2008, năm 2040, tức trong vòng hơn 30 năm) và tốc độ xử lí của máy tính (tăng gấp 10 000 lần).

=> Các số liệu này có tác dụng nhấn mạnh tốc độ phát triển hết sức nhanh chóng, đáng kinh ngạc của bộ nào máy tính.

- Trí thông minh nhân tạo gồm 2 loại: AI yếu và AI mạnh

+ Ai yếu có khả năng vận hành theo chuỗi logic, nhằm bổ sung cho trí tuệ loài người.

+ Ai mạnh có khả năng tự học hỏi, phản ứng lại những sự kiện bất ngờ, nhờ vậy có thể thay thế trí tuệ con người trong những hoạt động phức tạp như chẩn đoán bệnh, phẫu thuật, lập kế hoạch, đói phó với tội phạm,...

Pa-ra-lim-pích đã phát triển qua những giai đoạn sau:

- Giai đoạn 1 (1948 – 1952): Thế vận hội Xe lăn Quốc tế được tổ chức thường niên cho các cựu chiến binh trong Thế chiến II.

- Giai đoạn 2 (năm 1960): Ki Pa-ra-lim-pích đầu tiên được tổ chức, đối tượng dự thi là những người khuyết tật sử dụng xe lăn.

- Giai đoạn 3 (từ năm 1962): Pa-ra-lim-pích trở thành phong trào tập luyện cho tất cả mọi người khuyết tật, nhiều hạng mục ngày càng đồng nhất với Ô-lim-pích.

- Giai đoạn 4 (năm 1988): Pa-ra-lim-pích và Ô-lim-pích thống nhất được tổ chức cùng nhau tại một thành phố, sử dụng cùng cơ sở vật chất và liền mạch về thời gian.

- Mặc dù văn bản nhằm mục đích cung cấp thông tin một cách khách quan, song ta vẫn có thể nhận ra sự ca ngợi của tác giả. Sự ca ngợi này được thể hiện qua cách diễn đạt hàm chứa sự đánh giá.

Ví dụ :”Van Gát (Van Gass) vẫn trở thành một biểu tượng người hùng với hàng triệu người”, “sự kiện thực sự mang tầm quốc tế, “vận động viên xuất sắc như Van Gát toả sáng”, “có rất nhiều những câu chuyện xúc động như của Van Gát và Xnai-đơ (Snyder)”,...

- Cộng đồng đờn ca tài tử bao gồm các thành phần chính:

+ Người chơi nhạc: tài tử, người phong lưu, không đặt vấn đề danh lợi.

+ Người thưởng thức âm nhạc: thành phần trung lưu trong xã hội.

+ Người tổ chức (chủ nhà): thân hào, nhân sĩ hoặc hương chức hội tề, là người có thể không biết đờn ca nhưng lại dám “xuất tiền ra xài vô điều kiện”.

- Ba thành phần này tương tác và cộng hưởng, khiến cho đờn ca tài tử trở thành một hoạt động giải trí, nghệ thuật và sinh hoạt văn hoá đặc sắc của Miệt Vườn.

Bối cảnh để đờn ca tài tử hình thành và phát triển:

- Bối cảnh chính trị: Đờn ca tài tử hình thành trong bối cảnh ngoại bang đô hộ. các chức vụ quan trọng trong chính quyền đều trong tay người Pháp, thương mại nằm trong tay người Hoa kiều hoặc Ấn Độ, khiến cho các ông chủ đồn điền bản xứ phải dựa vào tầng lớp trung lưu và giới bình dân. Đờn ca tài tử là cơ hội để truyền bá lòng yêu nước, thoát khỏi sự lưu ý của nhà cầm quyền.

- Bối cảnh kinh tế: Đờn ca tài tử ra đời ở các tỉnh miền Tây Nam Bộ mới thành lập, lúa gạo thừa thãi, tiền bạc dư dả. Đờn ca tài tử là hình thức giải trí lành mạnh của người dân Nam Bộ.

- Bối cảnh xã hội: Đờn ca tài tử được phổ biến với sự phát triển của chữ quốc ngữ và ngành xuất bản.

Các thông tin trong văn bản được trình bày theo tầm quan trọng của vấn đề:

- Đờn ca tài tử phát triển dựa trên phương tiện là sự phổ biến của chữ quốc ngữ.

- Đờn ca tài tử là hình thức giao lưu tình cảm, sinh hoạt văn hoá của cộng đồng người sáng tác – biểu diễn, người thưởng thức và người tổ chức.

- Đờn ca tài tử là môi trường thúc đẩy sự ra đời của sân khấu cải lương ở miền Tây Nam Bộ.

- Các thông tin trong văn bản được triển khai theo quan hệ tương phản, đối lập.

- Tác dụng: Cách tổ chức thông tin này làm nổi bật mối quan hệ nhiều mặt giữa con người và máy móc.

Nhận xét về mối quan hệ giữa con người và máy móc thông qua hai văn bản:

- Hai văn bản đều đề cập đến khả năng đặc biệt của máy móc; mối quan hệ giữa con người và máy móc; dự báo những viễn cảnh của tương lai, khi máy móc có thể vượt qua năng lực của con người.

+ Máy móc có thể thay thế con người trong phần lớn các hoạt động của đời sống, thậm chí cả những hoạt động mang tính chất sáng tạo. Điều này khiến cho nhân loại phải đối diện với một cuộc khủng hoảng mới – nguy cơ trở nên vô dụng trước sự phát triển của trí thông minh nhân tạo và tự động hoá.

Trong khi máy móc ngày càng trở nên “người” hơn thì con người lại có xu hướng bị máy móc hoá, trở nên vô cảm và bị thao túng bởi máy móc. Đây là viễn cảnh bi đát cho tương lai của nhân loại.

- Máy móc là phương tiện được sáng tạo bởi con người, và do vậy dù máy móc có phát triển đến đâu, nó cũng không thể nào thay thế được con người.

Văn bản gồm các ý chính, ý phụ sau:

– Giới thiệu về nghệ thuật hát bội

– Mô tả cảnh tượng một buổi biểu diễn hát bội:

+ Khán giả của sân khấu hát bội

+ Cảnh tượng diễn ra trên sân khấu

+ Cảm nhận của khán giả

- Văn bản đặt ra vấn đề vị trí của phái nữ trong xã hội nói chung và trong thể thao nói riêng.

- Tác giả không trực tiếp bày tỏ quan điểm của mình, mà ngầm truyền tải thông điệp về bình đẳng giới thông qua cách chọn lọc sự kiện, nhân vật (chọn viết về một trọng tài nữ trong một sự kiện thể thao vốn là sân chơi của đàn ông); qua cách cung cấp những bình luận trái chiều về nhân vật và sự kiện; bằng cách nêu lên những bình luận khách quan (“Sự hiện diện của các trọng tài nữ ít nhiều khơi dậy tính cao thượng (vốn ngày càng ít) trong các cầu thủ bóng đá đỉnh cao”, “cầu thủ cũng bớt “vây hãm” trọng tài để tạo áp lực”, “công nghệ hỗ trợ trọng tài ngày càng tối tân,...). Từ đó, ta có thể nhận ra quan điểm của tác giả Tuy vẫn tồn tại những định kiến về giới trong thế thao, nhưng đã đến lúc cần ghi nhận năng lực và những đóng góp của phái nữ.

- Hai bài viết có những cách triển khai thông tin khác nhau.

+ Bài viết Hiện tượng miệt thị ngoại hình trình bày thông tin theo cấu trúc nguyên nhân – hệ quả – giải pháp.

+ Bài viết Những dãy đảo xa nằm nghe biển hát trình bày thông tin theo trình tự không gian xuất hiện gắn với những đặc điểm riêng của đối tượng.

→ Những cách triển khai thông tin thường gặp trong kiểu bài thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong đời sống xã hội và kiểu bài thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong tự nhiên.

- Đề tài: Thuyết minh về hiện tượng vô cảm của giới trẻ hiện nay.

- Bài thuyết minh triển khai thông tin theo các nội dung sau:

+ Nêu hiện tượng xã hội.

+ Giải thích hiện tượng.

+ Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng

+ Thuyết minh về hệ quả của hiện tượng

+ Đưa ra giải pháp

+ Rút ra ý nghĩa của việc thuyết minh và liên hệ bản thân.

- Đối tượng thuyết minh: hiện tượng lũ lụt

- Hệ thống ý:

+ Giới thiệu khái niệm, tên khoa học.

+ Giải thích hiện tượng tự nhiên: Nguyên nhân, hệ quả, giải pháp,...

+ Mối quan hệ giữa con người và tự nhiên.

- Dàn ý:

1, Mở bài

- Giới thiệu và nêu quan điểm về hiện tượng.

- Dẫn dắt vào vấn đề thuyết minh.

2, Thân bài

* Giới thiệu khái niệm lũ lụt

* Những biểu hiện của hiện tượng tự nhiên:

- Đặc điểm nổi bật?

- Xuất hiện ở đâu, khi nào?

- Hiện tượng có thay đổi gì so với những lần xuất hiện trước đây?

* Giải thích hiện tượng tự nhiên:

- Nguyên nhân gây xuất hiện hiện tượng lũ lụt.

- Các chuyên gia đã giải thích như thế nào (trích dẫn thêm các ý kiến của những chuyên gia trong ngành).

- Trong các nguyên nhân đó có điều gì là do con người gây ra?

* Mối quan hệ giữa con người và hiện tượng tự nhiên:

- Sự tác động của lũ lụt với đời sống con người? (tiêu cực/tích cực).

- Thái độ, hành động của con người trước hiện tượng lũ lụt.

3, Kết bài: Nêu ý kiến đánh giá cá nhân về hiện tượng lũ lụt.

Đứng trước vấn đề: Ưu tiên phát triển kinh tế hay bảo vệ môi trường, có thể nảy sinh tranh biện giữa các bên có quan điểm đối lập. Lúc này, tranh biện là một hoạt động cần thiết để có thể đi đến thống nhất về giải pháp giải quyết hợp lí mối quan hệ trên.

Để hoạt động tranh biện gần hơn với những tình huống thực tế, các đội có thể tham gia tranh biện trong vai của các bên có liên quan. Một đội có thể đóng vai nhà đầu tư (định lập nhà máy, xây dựng các công trình,... ở một địa phương) và một đội đóng vai đại diện người dân địa phương (nơi định đặt nhà máy, xây dựng công trình) tranh biện về việc có nên cho phép đầu tư hay không; người điều hành có thể đóng vai đại diện chính quyền địa phương.

Mỗi đội trong các vai khác nhau sẽ đưa ra những ý kiến riêng để bảo vệ quan điểm của mình, đồng thời phản bác quan điểm của đối phương:

- Phía ủng hộ đầu tư: bảo vệ quan điểm ưu tiên thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cho địa phương (tạo bộ mặt mới cho quê hương, tạo thêm công ăn việc làm cho người dân, đem lại lợi ích kinh tế,...); nếu không thì người dân có nguy cơ bị thất nghiệp hoặc phải đến những nơi khác tìm kiếm công ăn việc làm; không có công ăn việc làm ổn định thì không chỉ người dân nghèo đói mà có thể xảy ra tệ nạn xã hội;...

- Phía phản đối: bảo vệ quan điểm cần giữ gìn môi trường tự nhiên và những giá trị truyền thống (việc xây dựng các công trình sẽ làm mất đi cảnh quan tự nhiên, phá vỡ nếp sống và văn hoá quê hương, làm ô nhiễm môi trường,...); một khi môi trường bị tàn phá, cảnh quan bị tổn hại,... thì trong tương lai rất khó phục hồi hoặc phải chịu chi phí cao.

Hai bên lần lượt trình bày quan điểm, các lí lẽ và bằng chứng theo tiến trình tranh biện. Trong từng phiên tranh biện, hai bên cần chỉ ra những điểm chưa hợp lí hoặc chưa thuyết phục của đối phương để bác bỏ. Cuộc tranh biện có thể kết thúc với kết quả một đội tranh biện thuyết phục được đối phương. Tuy nhiên, cũng có tình huống không đội nào thuyết phục được đội nào. Trong tình huống đó, bên thứ ba (người điều hành và cử toạ) sẽ cho ý kiến đánh giá đội tranh biện nào có lí lẽ và bằng chứng thuyết phục hơn.