Giải SBT Khoa học tự nhiên 9 Phần Hóa Chân trời sáng tạo Bài 26: Polymer lipid và chất béo

Đáp án đúng là: D

A sai vì lipid bao gồm chất béo, sáp, phospholipid,…

B sai vì mỡ động vật, dầu thực vật là chất béo.

C sai vì sản phẩm của phản ứng ester hoá giữa glycerol và các acid béo là chất béo.

Đáp án đúng là: D

A sai vì chất béo là dẫn xuất của hydrocarbon chứa carbon, hydrogen, oxygen.

B sai vì sáp ong không phải là chất béo.

C sai vì lipid có thể không là chất béo, ví dụ như sáp.

Đáp án đúng là: C

Dầu dừa, mỡ gà, mỡ lợn đều là chất béo (là dẫn xuất của hydrocarbon chứa carbon, hydrogen, oxygen).

Dầu hoả có thành phần chủ yếu là hydrocarbon, không phải là chất béo.

Đáp án đúng là: A

(a) sai vì chất béo lỏng có thể có nguồn gốc từ động vật (dầu cá).

(b) sai vì chất béo rắn có thể có nguồn gốc từ thực vật (bơ thực vật).

(c) đúng vì chất béo tan được trong xăng.

(d) đúng vì xà phòng có thể được sản xuất tại nhà từ dầu dừa.

(e) đúng, tuy nhiên phản ứng của chất béo với NaOH ở điều kiện thường diễn ra tương đối chậm.

Để tẩy sạch vết dầu ăn bám vào quần áo, ta phải dùng các chất có thể hoà tan được dầu ăn nhưng không phá huỷ sợi vải may quần áo.

a) đúng vì dầu ăn tan được trong xăng.

b) đúng vì xà phòng hoà tan được dầu ăn.

c) đúng vì cồn 96° hoà tan được dầu ăn.

d) sai vì giấm đậm đặc làm sạch được vết dầu ăn nhưng sẽ làm hỏng vải sợi.

a) sai vì có chất béo lỏng (dầu thực vật, dầu cá).

b) đúng.

c) sai vì dầu ăn là chất béo, dầu bôi trơn là hydrocarbon.

d) sai vì chất béo là triester của glycerol với các acid béo.

*Một số chất béo có thể dùng để sản xuất xà phòng là:

- Các loại dầu thực vật: dầu dừa, dầu đậu nành, dầu lạc,

- Các loại dầu từ động vật: dầu cá hồi, dầu cá ngừ, ...

Phương trình hoá học của phản ứng:

(C$_{17}$H$_{35}$COO)$_{3}$C$_{3}$H$_{5}$ + 3NaOH $\overset{t^{\circ}}{\rightarrow }$ 3C$_{17}$H$_{35}$COONa + C$_{3}$H$_{5}$(OH)$_{3}$ (1)

Theo (1) và đề bài, ta có:

${\text{n}}_{{\text{C}}_{\text{17}}{\text{H}}_{\text{35}}\text{COONa}}\text{=}\frac{\text{306}}{\text{306}}\text{= 1(mol)}$

n$_{tristeanin}$$_{cần dùng}$ = $\frac{\text{1}}{\text{3}}{\text{n}}_{{\text{C}}_{\text{17}}{\text{H}}_{\text{35}}\text{COONa}}\text{.}\frac{\text{100}}{\text{95}}\text{=}\frac{\text{1}}{\text{3}}\text{.1.}\frac{\text{100}}{\text{95}}\approx \text{0{,}35(mol)}$

n$_{NaOH cần dùng}$ = ${\text{n}}_{{\text{C}}_{\text{17}}{\text{H}}_{\text{35}}\text{COONa}}\text{.}\frac{\text{100}}{\text{95}}\text{= 1.}\frac{\text{100}}{\text{95}}\approx 1{,}0\text{5(mol)}$

m$_{trisearin}$$_{cần dùng}$ = 0,35. 890 = 311,5 (g)

m$_{NaOH}$ $_{cần dùng}$ = 1,05. 40 = 42 (g)

Vậy cần tối thiểu 311,5 g tristearin và 42 g NaOH để tạo ra 306 g xà phòng.

Vì X là chất béo đơn giản nên X có dạng (R-COO)$_{3}$C$_{3}$H$_{5}$.

Trong đó, R- có thể là C$_{17}$H$_{35}$-, C$_{17}$H$_{33}$-, C$_{17}$H$_{31}$-, C$_{15}$H$_{31}$-.

Ta có bảng giá trị sau:

Theo đề, ta có M$_{X}$ = 806 amu.

$\Rightarrow$(M$_{R}$+ 44) .3 + 41 = 806

$\Rightarrow$M = 211 amu$\Rightarrow$R là C$_{15}$H$_{31}$-

Vậy chất béo X là (C$_{15}$H$_{31}$-COO)$_{3}$C$_{3}$H$_{5}$, tên gọi của X là tripalmitin, có nhiều trong mỡ động vật như mỡ gà, mỡ lợn, mỡ bò, ....

* Ghi nhớ:

Một số chất béo đơn giản thường gặp:

- Tristearin: (C$_{17}$H$_{35}$COO)$_{3}$C$_{3}$H$_{5}$là chất béo rắn.

- Tripalmitin: (C$_{15}$H$_{31}$COO)$_{3}$C$_{3}$H$_{5}$là chất béo rắn.

- Triolein: (C$_{17}$H$_{33}$COO)$_{3}$C$_{3}$H$_{5}$là chất béo lỏng.

- Trilinolein: (C$_{17}$H$_{31}$COO)$_{3}$C$_{3}$H$_{5}$ là chất béo lỏng.

Vì X là chất béo đơn giản nên X có dạng (R-COO)$_{3}$C$_{3}$H$_{5}$.

Trong đó, R- có thể là C$_{17}$H$_{35}$-, C$_{17}$H$_{33}$-, C$_{17}$H$_{31}$-, C$_{15}$H$_{31}$-.

Ta có bảng giá trị sau:

Theo đề, ta có M$_{X}$ = 890 amu.

$\Rightarrow$(M$_{R}$+ 44) .3 + 41 = 890

$\Rightarrow$M = 239 amu$\Rightarrow$R là C$_{17}$H$_{35}$-

$\Rightarrow$Y là tristearin: (C$_{17}$H$_{35}$COO)$_{3}$C$_{3}$H$_{5}$, M = 890 amu.

Y được điều chế từ stearic acid (C$_{17}$H$_{35}$-COOH).

Một số ứng dụng quan trọng của tristearin: sản xuất nến, xà phòng, glycerol.

Glycerol là nguyên liệu sản xuất nước rửa tay khử khuẩn, chất dẻo, mĩ phẩm, thuốc nổ, ...

* Ghi nhớ:

Acid béo là các acid đơn chức, mạch hở, không phân nhánh và có số nguyên tử carbon chẵn (khoảng 12 - 24 nguyên tử carbon).

Một số acid béo thường gặp:

- Stearic acid: C$_{17}$H$_{35}$-COOH.

- Palmitic acid: C$_{15}$H$_{31}$-COOH.

- Oleic acid: C$_{17}$H$_{33}$-COOH.

- Linoleic acid: C$_{17}$H$_{31}$-COOH.

Để có được sức khoẻ tốt nhất, ta phải sử dụng chất béo hợp lí trong chế độ ăn hằng ngày.

- Nên sử dụng các loại chất béo chưa bão hoà (dầu thực vật) như dầu olive, dầu hạt lanh hoặc dầu cải xanh, ... Hạn chế sử dụng chất béo no, chất béo bão hoà từ động vật (mỡ bò, mỡ lợn, ...).

- Ưu tiên sử dụng thực phẩm chứa ít chất béo như thịt gà không da, cá, hạt lanh, hạt óc chó, rau xanh, ...

- Hạn chế dùng thức ăn nướng, chiên (rán), ...; nên dùng thức ăn hấp hay luộc để giảm tối đa lượng chất béo bị chuyển hoá thành các chất độc hại.

- Tăng cường sử dụng chất béo tốt như omega-3 từ cá, hạt lanh, ....

Theo đề bài, ta có:

${\text{n}}_{{{\text{(C}}_{\text{17}}{\text{H}}_{\text{35}}\text{COO)}}_{\text{3}}{\text{C}}_{\text{3}}{\text{H}}_{\text{5}}}\text{=}\frac{178}{809}\text{= 0{,}2(mol)}$

Phương trình hoá học của phản ứng:

(C$_{17}$H$_{35}$COO)$_{3}$C$_{3}$H$_{5}$+ 3KOH $\overset{{t}^{o}}{\rightarrow }$3C$_{17}$H$_{35}$COOK + C$_{3}$H$_{5}$(OH)$_{3}$ (1)

Theo (1) và đề bài, ta có:

n$_{portassium stearate}$ = n$_{KOH}$ = 3n$_{chất béo}$ = 3.0,2 = 0,6 (mol)

Vì hiệu suất phản ứng đạt 60%, nên:

m$_{portassium stearate}$ = $\text{0{,}6.322.}\frac{\text{60}}{\text{100}}\text{= 115{,}92(g)}$

Vậy khối lượng potassium stearate thu được là 115,92 g.