Đề thi giữa kì 2 Ngữ văn 12 (có đáp án) - Đề 1

- Gợi nội dung phản ánh về một tục lệ/ hủ tục ở nông thôn Việt Nam.

- Gợi suy luận về vấn đề (đặt ra trong tác phẩm), thái độ tác giả đối với vấn đề đó:

+ Vấn đề: hủ tục ở nông thôn nặng nề, gây tốn kém, nhũng nhiễu đời sống dân nghèo.

+ Thái độ: lên án, phê phán…

- Văn bản Một đám vào ngôi với các sự việc chính:

+ Chuẩn bị cỗ.

+ Các đám đánh bạc, hút thuốc phiện.

+ Không chấp nhận việc vào ngôi, chủ nhà phải nộp thêm 20 đồng.

+ Việc chi tiêu và việc vay tiền chi trả.

- Nghệ thuật viết phóng sự của tác giả:

+ Sử dụng ngôi kể thứ nhất và kết hợp điểm nhìn bên trong, bên ngoài.

+ Kết hợp miêu tả, trần thuật, bình luận rất hiệu quả.

+ Sắp xếp sự kiện, chi tiết hợp lí.

à Tất cả các yếu tố trên đã kết nối các sự kiện làm nổi bật chủ đề.

- Nêu vấn đề nhức nhối ở nông thôn:

+ Bất bình đẳng, thiếu tôn trọng người dân ngụ cư.

+ Quan chức ở nông thôn chèn ép, bòn rút tiền bạc của nông dân.

- Thái độ tác giả: bất bình, lên án.

- Khách quan chân thực: đến tận cùng sự thật với hàng loạt số liệu, truy tìm nguyên nhân làm xuất hiện vấn đề, dẫn dắt trình bày, lý giải những chi tiết và tổ chức ý kiến của các đối tượng đối thoại. Cái tôi tác giả - nhân chứng chủ động khơi lên những vấn đề phỏng vấn, mô tả biện luận: “Cụ chưởng lễ ba chục, ông chánh hội hai chục, ông lý trưởng mười lắm đồng, ông phó lý và ông phó hội mỗi người mười hai đồng, thứ kí, trưởng bạ mỗi người năm đồng. Những số tiền ấy hết ngoài trăm đồng rồi. Lại còn ăn uống từ chiều hôm qua đến giờ… Ở chốn thôn quê ăn uống là sự đầu tiên”. Vậy là khổ chủ phải bán đi một mẫu hai ruộng lấy hai trăm đồng trả nợ,…

- Tác giả: hiểu sâu hiện thực, kỳ công tìm hiểu tư liệu; nhạy cảm, sắc sảo dám nói sự thật; bám sát nông thôn, khảo sát mô tả những hủ tục, những lệ làng quái gở, man rợ, nạn “xôi thịt”, những cảnh đau lòng xung quanh miếng ăn ở nông thôn Việt Nam đương thời.

- HS thể hiện quan điểm cá nhân.

- Có thể tham khảo gợi ý sau:

+ Trải qua biết bao biến đổi, Việc làng vẫn còn ý nghĩa lớn và để lại nhiều bài học có giá trị trong quá trình chọn lọc, cải biến và xây dựng đời sống văn hóa mới trong xã hội nông thôn hiện nay.

+ Việc làng – đám vào ngôi thuật lại các “phong tục” có ý nghĩa tốt đẹp về “sự gắn bó của dân với làng”, về tục “vào ngôi” khi còn trẻ ra đời nhưng không biến chúng thành hủ tục nặng nề để bòn rút làm khổ dân nghèo.

+ Mỗi người dân hãy tiếp thu các phong trào, lối sống có chọn lọc, không nên lệ thuộc, hoặc cố thực hiện khi điều kiện kinh tế của gia đình không cho phép.

* Yêu cầu về hình thức, kĩ năng: Đảm bảo đoạn văn nghị luận có bố cục mạch lạc, sử dụng linh hoạt các kiểu câu và có sự liên kết chặt chẽ giữa các câu, các ý trong đoạn văn. Có cách diễn đạt trong sáng độc đáo, thể hiện những suy nghĩ, kiến giải mới mẻ về vấn đề nghị luận.

Yêu cầu về kiến thức:

Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần giới thiệu được vấn đề cần bàn luận, nêu rõ lí do và quan điểm của bản thân, hệ thống luận điểm chặt chẽ, lập luận thuyết phục, sử dụng dẫn chứng thuyết phục.

Sau đây là một hướng gợi ý:

- Nội dung đoạn văn bám sát văn bản làm rõ đặc điểm của nhân vật (cam chịu, u mê – khổ mà vẫn vui, háo danh hão đã trở thành nạn nhân của hủ tục…)

- Hình thức: đảm bảo độ dài, tính logic, mạch lạc cho đoạn văn bản; đủ các yếu tố lí lẽ, dẫn chứng, nhận định.

- Thái độ của Ngô Tất Tố: thương cảm, phê phán; đả kích, châm biếm.

Có sự sáng tạo trong cách viết.

a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận

- Học sinh biết tạo lập một bài văn nghị luận đảm bảo đủ cấu trúc 3 phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

Vấn đề giải quyết vấn đề khác biệt thế hệ trong gia đình.

c. Triển khai vấn đề nghị luận

- Chia vấn đề nghị luận thành các luận điểm, luận cứ phù hợp, có sức thuyết phục; sử dụng tốt các thao tác lập luận; biết kết hợp giữa nêu lí lẽ và đưa dẫn chứng.

- HS có thể triển khai theo những cách khác nhau, nhưng cần đảm bảo các ý cơ bản sau:

I. Mở bài

- Giới thiệu vấn đề:

+ Gia đình là nơi nuôi dưỡng, giáo dục con người, nhưng cũng là nơi tồn tại những khác biệt thế hệ.

+ Sự khác biệt giữa các thế hệ trong gia đình ngày càng rõ nét trong xã hội hiện đại.

- Nêu vấn đề nghị luận: Làm thế nào để giải quyết những khác biệt thế hệ một cách hiệu quả, hài hòa?

II. Thân bài

1. Giải thích vấn đề:

- Khác biệt thế hệ là sự khác nhau về tư duy, quan điểm, lối sống, và cách ứng xử giữa các thành viên thuộc các thế hệ trong gia đình (ông bà, cha mẹ, con cái).

- Nguyên nhân:

+ Sự thay đổi nhanh chóng của xã hội, công nghệ, giáo dục.

+ Khác biệt trong điều kiện sống, trải nghiệm và môi trường trưởng thành.

2. Thực trạng:

- Mâu thuẫn thường gặp:

+ Ông bà, cha mẹ thường áp đặt kinh nghiệm cá nhân vào con cháu.

+ Con cháu có xu hướng coi thường hoặc không hiểu ý kiến của người lớn tuổi.

- Hậu quả:

+ Gây xung đột, mất đi sự gắn kết trong gia đình.

+ Tác động tiêu cực đến tâm lý các thành viên.

3. Nguyên nhân dẫn đến vấn đề:

- Thiếu sự lắng nghe và thấu hiểu lẫn nhau.

- Định kiến, bảo thủ của cả hai phía.

- Ảnh hưởng của môi trường sống hiện đại (công nghệ, mạng xã hội, văn hóa toàn cầu).

4. Giải pháp:

- Xây dựng sự thấu hiểu:

+ Các thành viên cần dành thời gian chia sẻ, lắng nghe quan điểm của nhau.

+ Tôn trọng và trân trọng giá trị của mỗi thế hệ.

- Học cách thích nghi:

+ Người lớn tuổi cần mở lòng, học hỏi điều mới từ con cháu.

+ Con cháu cần học cách tiếp nhận và phân tích kinh nghiệm từ ông bà, cha mẹ.

- Tăng cường gắn kết:

+ Tổ chức các hoạt động chung để các thành viên hiểu nhau hơn.

+ Khuyến khích giao tiếp, bày tỏ cảm xúc thay vì giữ im lặng hoặc tranh cãi.

III. Kết bài

- Khẳng định tầm quan trọng của việc giải quyết khác biệt thế hệ trong gia đình:

+ Duy trì sự hòa thuận, hạnh phúc gia đình.

+ Góp phần xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, nhân văn.

- Lời kêu gọi: Mỗi thành viên hãy chung tay, cùng nhau vượt qua khác biệt thế hệ để tạo nên một gia đình gắn bó, yêu thương.

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt.

e. Sáng tạo

- Bài viết có luận điểm rõ ràng, lập luận thuyết phục, diễn đạt trong sáng, bài viết thể hiện được sự sáng tạo, độc đáo riêng.

- Chữ viết sạch đẹp, rõ ràng, văn phong lưu loát; không mắc lỗi chính tả, lỗi dùng từ, đặt câu.

*Lưu ý: Phần hướng dẫn trên đây chỉ là những gợi ý, định hướng. Học sinh có nhiều cách diễn đạt khác nhau, giám khảo cần linh hoạt vận dụng hướng dẫn chấm và câu trả lời của học sinh để đánh giá cho điểm phù hợp, ưu tiên những bài làm có tính sáng tạo cao. Điểm toàn bài cho lẻ đến 0,25 điểm.