Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
CHẠY GIẶC*
Tan chợ vừa nghe tiếng súng Tây
Một bàn cờ thế phút sa tay.
Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy,
Mất ổ bầy chim dáo dác bay.
Bến Nghé của tiền tan bọt nước,
Đồng Nai tranh ngói nhuốm màu mây.
Hỏi trang (1) dẹp loạn rày (2) đâu vắng,
Nỡ để dân đen (3) mắc nạn này?
(In trong Thơ văn Nguyễn Đình Chiểu, NXB Văn học 1971)
* Chú thích:
– Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888) sinh tại Gia Định (nay thuộc TP Hồ Chí Minh) là nhà thơ, nhà văn lớn tiêu biểu cho văn học yêu nước nửa sau thế kỉ XIX của dân tộc ta.
– Tác phẩm “Chạy giặc” được Nguyễn Đình Chiểu sáng tác vào khoảng thời gian sau khi giặc Pháp tấn công thành Gia Định (tháng 2 năm 1859). Ông đã viết bài thơ bày tỏ tâm trạng khi chứng kiến cảnh nước mất nhà tan, thực dân Pháp xâm lược, triều đình nhà Nguyễn đầu hàng, để mặc dân lâm vào cảnh loạn lạc.
(1) Trang: chỉ triều đình, quan lại – những người có trách nhiệm lo việc nước, dẹp giặc.
(2) Rày: có nghĩa là nay, bây giờ, hiện nay.
(3) Dân đen: chỉ người dân lam lũ, nghèo khổ (không mang nghĩa chỉ màu da).