Đề thi cuối kì 1 Ngữ văn 12 (có đáp án) - Đề 3

- Dấu hiệu đặc trưng về nội dung:

+ Đề tài liệt nữ

+ Thấm đẫm giá trị nhân đạo, đậm chất nhân văn. Ca ngợi tài năng và phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ - vợ của Đinh Hoàn.

- Dấu hiệu đặc trưng về hình thức nghệ thuật:

+ Yếu tố kì ảo là cuộc gặp gỡ của hai vợ chồng Đinh Hoàn trong giấc mơ.

+ Nhân vật con người của đời sống thực.

+ Không gian cõi thực và cõi mơ.

+ Đặc sắc ngôn ngữ.

- Người vợ khuyên giải chồng; người chồng đi sứ; vợ nhớ thương chồng; vợ gặp chồng trong cõi mộng và quyên sinh.

- Sự việc người chồng đi sứ đã thể hiện phẩm chất của người vợ.

- Vẻ đẹp nổi bật ở nhân vật chính:

+ Nghi dung nhàn nhã, ăn nói đoan trang, thêu thùa, khâu vá rất lành nghề.

+ Có tài văn thơ.

+ Hiểu chồng, luôn coi trọng việc thực hiện chức phận, trách nhiệm của mỗi cá nhân.

- Đánh giá sự quyên sinh: Hành vi liệt nữ xé áo chồng tặng trước khi đi xa, thắt cổ chết của nhân vật phu nhân theo là vì tình yêu, lòng thương kính với người chồng tri âm tri kỉ. Tuy nhiên, cách ứng xử này vẫn là tiêu cực, để lại đau buồn cho người thân, không phù hợp với thời đại.

- Xác định và tóm tắt ngắn gọn yếu tố kì ảo:

+ Phu nhân trách cứ chồng: từ khi cách biệt đã bốn năm rồi, biết bao nỗi bi sầu, mộng hồn tản mát, không nơi nào là không tìm đến tung tích lang quân, ấy thế mà lang quân chẳng có đoái hoài gì đến thiêp… rất là bạc tình!

+ Ông buồn nét mặt mà rằng: tấm lòng khăng khít, thủy chung này không bao giờ thay đổi. Chết sống là lẽ thường xưa nay, hợp tan là tuần hoàn việc thế.

+ Nói xong, có một trận thanh phong, không biết ông biến đi đâu mất.

- Ý nghĩa:

+ Trong truyện truyền kì, thế giới con người và thế giới siêu nhiên có sự tương giao. Đến với truyền kì, người đọc có thể phiêu diêu qua nhiều cõi khác nhau.

+ Thể hiện khao khát của con người chưa đạt được ở hiện thực.

+ Thể hiện trọn vẹn vẻ đẹp của nhân vật chính: tình yêu, lòng tương kính với người chồng tri âm, tri kỉ.

- Đặc điểm ngôn ngữ của tác phẩm: mang đặc điểm chung của truyện truyền kì.

+ Ngôn ngữ giàu tính ước lệ tượng trưng: “Một hôm, phu nhân đốt đèn… cõi lòng chìm sâu vào cõi đê mê”.

+ Sử dụng nhiều điển tích, điển cố: “Chết sống là lẽ thường xưa nay… chúng ta gặp nhau sắp đến rồi”.

* Yêu cầu về hình thức, kĩ năng: Đảm bảo đoạn văn nghị luận có bố cục mạch lạc, sử dụng linh hoạt các kiểu câu và có sự liên kết chặt chẽ giữa các câu, các ý trong đoạn văn. Có cách diễn đạt trong sáng độc đáo, thể hiện những suy nghĩ, kiến giải mới mẻ về vấn đề nghị luận.

Yêu cầu về kiến thức:

Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần giới thiệu được vấn đề cần bàn luận, nêu rõ lí do và quan điểm của bản thân, hệ thống luận điểm chặt chẽ, lập luận thuyết phục, sử dụng dẫn chứng thuyết phục.

Sau đây là một hướng gợi ý:

- Chủ đề, cảm hứng chủ đạo của tác phẩm:

+ Ca ngợi phẩm chất của người phụ nữ.

+ Cảm hứng trân trọng ngợi ca.

- Tác giả ngợi ca, trân trọng người phụ nữ.

- Đoàn Thị Điểm quan niệm hồng nhan không sinh ra chỉ để nương tựa, chịu sự chở che, đùm bọc mà cũng tự mình độc lập, cùng gánh vác giang sơn, nếu cần cũng có thể chở che, đùm bọc, là nơi nương tựa cho người khác. Đó là khát vọng lớn lao của Đoàn Thị Điểm.

- Ý kiến cá nhân: Học sinh tự trả lời.

Có sự sáng tạo trong cách viết

a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận

-** **Học sinh biết tạo lập một bài văn nghị luận đảm bảo đủ cấu trúc 3 phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

Viết bài văn nghị luận về việc vay mượn – cải biến – sáng tạo trong một tác phẩm văn học mà em yêu thích.

c Triển khai vấn đề nghị luận

- Chia vấn đề nghị luận thành các luận điểm, luận cứ phù hợp, có sức thuyết phục; sử dụng tốt các thao tác lập luận; biết kết hợp giữa nêu lí lẽ và đưa dẫn chứng.

- HS có thể triển khai theo những cách khác nhau, nhưng cần đảm bảo các ý cơ bản sau:

I. Mở bài

- Giới thiệu về vai trò của vay mượn, cải biến và sáng tạo trong sáng tác văn học.

- Nêu tên tác phẩm văn học yêu thích (Truyện Kiều của Nguyễn Du, hoặc tác phẩm khác).

II. Thân bài

1. Giải thích các khái niệm

- Vay mượn: Tiếp nhận nội dung, hình thức từ một tác phẩm, nền văn hóa, hay truyền thống khác.

- Cải biến: Thay đổi, chỉnh sửa để phù hợp với bối cảnh, mục đích sáng tác.

- Sáng tạo: Đưa dấu ấn cá nhân, tư tưởng mới, giá trị nghệ thuật độc đáo vào tác phẩm.

2. Phân tích cụ thể qua tác phẩm

- Tác phẩm vay mượn từ đâu: (Truyện Kiều vay mượn từ tiểu thuyết Kim Vân Kiều Truyện của Thanh Tâm Tài Nhân).

- Những cải biến:

+ Bổ sung chiều sâu nhân văn, số phận con người.

+ Thay đổi cách xây dựng nhân vật, tình tiết.

- Sáng tạo:

+ Nghệ thuật ngôn ngữ thơ lục bát, câu chữ tài hoa.

+ Tư tưởng nhân đạo, tố cáo xã hội phong kiến bất công.

3. Ý nghĩa của việc vay mượn – cải biến – sáng tạo

- Làm phong phú nền văn học dân tộc.

- Thể hiện sự kết nối văn hóa nhưng vẫn có dấu ấn riêng.

- Khẳng định giá trị vượt thời gian của tác phẩm.

III. Kết bài

- Đánh giá chung: Vai trò của vay mượn, cải biến, sáng tạo trong thành công của tác phẩm.

- Bài học: Sáng tạo không chỉ dựa trên ý tưởng mới mà còn từ việc kế thừa, làm giàu vốn văn hóa nhân loại.

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt

e. Sáng tạo

- Bài viết có luận điểm rõ ràng, lập luận thuyết phục, diễn đạt trong sáng, bài viết thể hiện được sự sáng tạo, độc đáo riêng.

- Chữ viết sạch đẹp, rõ ràng, văn phong lưu loát; không mắc lỗi chính tả, lỗi dùng từ, đặt câu.