Đề cương ôn tập giữa kì 2 Ngữ văn 9 Chân trời sáng tạo có đáp án

Những nghịch lí trong những lời xin lỗi của các bạn trẻ được nêu trong đoạn trích: Nội dung lời xin lỗi na ná nhau, không xuất phát từ tình cảm chân thành của con cái với đấng sinh thành

- Tâm trạng của người xin lỗi: áy náy ray rứt theo làn sóng, xuất hiện rồi tan biến ngay sau đó.

- Người được nhận lời xin lỗi: khó có thể vui hơn.

Một số nguyên nhân dẫn tới những lời xin lỗi mang tính phong trào và những áy náy ray rứt theo làn sóng trong ứng xử của một bộ phận không nhỏ những người trẻ ngày nay:

- Tâm lí e ngại thể hiện tình cảm của người Á Đông.

- Lối sống hời hợt, thiếu sâu sắc.

- Bị cuốn theo nhịp sống vội vã khiến con người dễ quên đi những việc ân nghĩa.

Gợi ý: Điều quan trọng nhất trong một lời xin lỗi: Sự chân thành; Thái độ hối lỗi...

Ví dụ: Điều quan trọng nhất trong một lời xin lỗi là thái độ chân thành. Vì một lời xin lỗi chân thành cho thấy sự hối lỗi thực sự, tỏ rõ người xin lỗi muốn được cảm thông, tha thứ và muốn khắc phục, sửa chữa lỗi lầm mình mắc phải.

Thể thơ và nhân vật trữ tình của văn bản Nỗi đau thuở trước.

- Thể thơ: song thất lục bát.

- Nhân vật trữ tình: người con yêu nước.

Bố cục, nội dung của từng đoạn trong văn bản Nỗi đau thuở trước.

- Bố cục: 3 đoạn

+ Đoạn 1: Nỗi đau của đất nước có giặc ngoại xâm.

+ Đoạn 2: Nỗi khổ nhục của người dân mất nước.

+ Đoạn 3: Kháng chiến thành công.

- Nỗi đau thuở trước đã tái hiện ảnh ngộ nào của đất nước: Một đất nước không có chủ quyền.

- Phân tích một số biện pháp nghệ thuật tiêu biểu làm rõ cảnh ngộ đó.

Chim treo trên lửa, cá nằm dưới dao!/Giặc cướp hết, non cao biển rộng

Cướp cả tên nòi giống tổ tiên/Lưỡi gươm cắt đất ngăn miền

Non sông một khúc ruột liền chia ba

-> Nghệ thuật tiểu đối, ẩn dụ (Chim treo trên lửa, cá nằm dưới dao!)

Vần ( dao – cao; tiên – miền); điệp từ (cướp)

-> Cách ghép nối hai phần song thất và lục bát trong thơ tạo ra sự uyên chuyển, diễn đạt ý nghĩa chân thực, sinh động thảm cảnh đất nước nô lệ mạng sống người dân luôn bị đe dọa, đất nước bị chia cắt, giống nòi suy yếu, tên tuổi đất nước không còn.

- Một dân tộc phải sống kiếp nô lệ lầm than:

Con đói lả ôm lưng mẹ khóc/Mẹ đợ con đấu thóc cầm hơi.

Kiếp người cơm vãi cơm rơi/Biết đâu nẻo đất phương trời mà đi!

-> Hình ảnh thơ tả thực, giàu sức gợi (con đói lả ôm lưng mẹ, đầu thóc cầm hoa) dòng thơ giàu ý nghĩa khái quát (Kiếp người cơm vài cơm rơi); câu cảm Biết đâu...

-> Diễn tả cuộc sống cơ cực, nỗi đau xót tột cùng của nhân vật trữ tình khi phải chứng kiến cuộc sống lầm than, tăm tối của người dân nước mình.

- Đoạn cuối thể hiện rõ mạch cảm xúc của văn bản: nỗi căm giận quân xuân đớn xót

thương cho cảnh đất nước lầm than là động lực là sức mạnh để làm nên cuộc kháng

chiến (gậy tầm vông đánh tan quân bạo tàn!) để có được ngày tươi sáng (Trông trời

cao mà mát tâm can)

* Nhận xét:

- Mạch cảm xúc của văn bản: đi từ căm giận, đau xót (âm hưởng thơ trầm lăng) đến

niềm vui của ngày kháng chiến thành công (âm hưởng thơ tươi sáng, sảng khoái).

- Chủ đề của văn bản: Qua việc tái hiện cảnh mất nước lầm than, tác giả thể hiện tình yêu nước sâu sắc, niềm tự hào về dân tộc anh dũng, quật cường.

- Bức thông điệp:

+ Đất nước bị xâm lăng, nô lệ, dân chúng phải sống cảnh lầm than.

+ Con người, đất nước bị nô lệ hãy đứng lên tự cứu mình, giải phóng đất nước.

- Thể loại của văn bản có chứa đoạn trích trên: truyện trinh thám.

- Cơ sở để khẳng định thể loại truyện trinh thám:

+ Đề tài của truyện: Tội ác.

+ Yếu tố cấu thành nên tác phẩm chính là tội ác.

+ Chủ đề: Xoay quanh truyện phá án, tìm ra lí do phạm tội.

+ Nhân vật: Thám tử - Phóng viên (có tài năng đặc biệt), nạn nhân và kẻ tội phạm.

+ Cốt truyện là một câu đố bí ẩn (cần có lời giải đáp: Tại sao X lại phạm tội cố ý giết người).

+ Thủ pháp nghệ thuật: Tạo sự bí ẩn nhằm đánh lạc hướng người đọc; tạo sự sáng tỏ dẫn dắt người đọc đến việc giải đố bí ẩn.

+ Cấu trúc hình học của hình tượng nhân vật: mối quan hệ tam giác giữa cảnh sát – thủ phạm – nạn nhân. Đây là cuộc đấu trí ngang ngửa giữa thủ phạm với chàng phóng viên Lê Phong tài ba.

- Câu chuyện được kể bằng ngôi thứ ba.

- Nhận xét về tác dụng của việc sử dụng ngôi kể của nhân vật này đối với nội dung câu chuyện:

+ Tạo cái nhìn khách quan về những sự việc xảy ra.

+ Giúp người kể có thể kể linh hoạt nội dung của câu chuyện.

* Nhân vật chính trong đoạn truyện trên là Lê Phong – một phóng viên rất tài ba - một thám tử nghiệp dư tay ngang.

* Những hiểu biết của em về nghề phóng viên:

- Phóng viên là người làm nghề chuyên chụp ảnh, săn tin, xử lý thông tin, viết bài để đăng cho các tòa soạn báo, tạp chí, truyền hình…

- Công việc của phóng viên bao gồm: quan sát, ghi chép, phỏng vấn người đưa tin, viết bài hoặc sáng tạo nội dung về các sự kiện, tin tức quan trọng.

- Để trở thành một phóng viên thực thụ, cần phải đáp ứng một số yêu cầu cơ bản như sau:

· Nhạy bén với tin tức, nắm bắt và xử lý thông tin một cách nhanh chóng.

· Kỹ năng viết bài rõ ràng, xúc tích và mang tính thuyết phục.

· Kỹ năng giao tiếp, phỏng vấn để thu thập và lấy thông tin từ các đối tượng liên quan.

· Khả năng nghiên cứu và phân tích thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, đảm bảo tính chính xác của thông tin.

· Làm việc dưới áp lực công việc tốt, bởi phóng viên thường phải làm việc dưới áp lực thời gian và khối lượng khá lớn.

· Trung thực, đưa tin đúng nội dung, không xào nấu làm sai sự thật.

· Có khả năng làm việc và phối hợp đội nhóm tốt.

· Cẩn thận, tỉ mỉ, đảm bảo tính chính xác của nội dung cung cấp đến công chúng.

· Không ngại học tập và tiếp thu thêm kiến thức mới.

* Nhân vật thám tử Lê Phong thể hiện những đặc điểm nổi bật của nhân vật chính trong truyện trinh thám:

- Khả năng quan sát tỉ mỉ.

- Khả năng suy luận logic.

- Kiến thức uyên bác.

- Tư duy độc lập.

- Lòng dũng cảm.

* Các chi tiết tô đậm tài năng của phóng viên tài ba Lê Phong:

+ Nhạy bén với tin tức, nắm bắt và xử lý thông tin một cách nhanh chóng.

+ Nhìn vết mực trên ngón tay và bức thư trong túi của Trần Thế Đoàn mà biết được anh ta vì phải viết 1 bức thư rất dài nên đến muộn.-> khả năng quan sát tinh tế, tư duy logic cao, phán đoán chuẩn xác.

+ Nhìn bức thư nhét vội trong túi áo vị bác sĩ trẻ Thế Đoàn và quan sát thấy có 2 kẻ khả nghi đứng quanh đó mà biết được có kẻ đang muốn ám sát bác sĩ này.-> khả năng quan sát tinh tế, tư duy logic cao, phán đoán chuẩn xác.

+ Hành động ghi chép tỉ mỉ, chụp ảnh chuyên nghiệp, xử lý thông tin và đưa tin nhanh chóng. -> Đây chính là yếu tố cần có của một phóng viên chuyên nghiệp.

+ Hé lộ cho Thế Đoàn biết kẻ cụt tay là tên sát thủ nhằm cảnh báo cho nạn nhân biết mà đề phòng. -> hành động trượng nghĩa.

+ Mảnh giấy đe dọa, ngăn cản Lê Phong “Lê Phong, anh coi chừng đó, đứng dúng tay vào việc này mà mang họa. Hôm nay Trần Thế Đoàn phải chết, nhưng anh không được tìm, được hiểu, được trông thấy, nghe thấy một điều gì.” Cho biết tài năng phá án của anh. Anh đã từng nhúng tay tìm ra chân tướng rất nhiều vụ án. Cả nạn nhân và kẻ thủ phạm đều biết rõ khả năng này của anh.

+…

Một số bài học cho bản thân:

+ Biết nhiều quá đôi khi cũng gặp nguy hiểm.

+ Giỏi quá đôi khi cũng gặp họa.

+ Kẻ ác luôn đứng trong bóng tối.

+ Cần học cách bảo vệ bản thân.

+ Cần rèn cho mình khả năng quan sát và tư duy logic để phán đoán tình hình...

+…

- Thể loại của văn bản: song thất lục bát.

- Dấu hiệu nhận biết:

+ Bao gồm 2 câu 7 chữ và 1 câu 6 chữ, 1 câu 8 chữ nối tiếp nhau.

+ Hiệp vẫn ở mỗi cặp: cặp song thất có vần trắc, cặp lục bát có vân bằng; giữa hai cặp có vần liền.

+ Chữ cuối câu bảy trên vần với chữ thứ 5 câu bảy dưới, chữ cuối câu bảy dưới vần với chữ cuối câu lục, tiếng cuối câu lục vần với chữ thứ 6 câu bát. Và chữ cuối câu bát vần với chữ thứ 5 (đôi khi chữ thứ 3) của câu thất tiếp theo.

Hai yếu tố trong thi luật của thơ song thất lục bát được thể hiện trong đoạn trích:

- Mỗi khổ thơ gồm 2 câu thất (7 chữ) và một cặp lục bát (6, 8 chữ)

- Hiệp vẫn ở mỗi cặp: cặp song thất có vần trắc, cặp lục bát có vân bằng; giữa hai cặp có vần liền.

- Nhân vật trữ tình trong văn bản là: người con và cha.

- Họ đang ở trong hoàn cảnh: phải chia ly, người con ở lại còn cha phải đi theo chủ lưu vong ở nước ngoài không có ngày về.

Khổ đầu của bài thơ gợi tả cảnh tượng:

- Không gian đất nước u ám, buồn thảm với sắc màu xám xịt và âm thanh ghê rợn

-> Hiện thực tăm tối, bất an.

- Vần của khổ thơ: Hiệp vẫn ở mỗi cặp: cặp song thất có vẫn trắc, cặp lục bát có vần bằng (đạm - thảm; kêu - khêu).

Tình cảnh đất nước và nỗi lòng của người cha được gợi tả:

+ Tình cảnh đất nước: có giặc ngoại xâm.

+ Nơi đô thị thành tung quách vỡ

Chốn dân gian bỏ vợ lìa con

Bốn phương khói lửa bừng bừng

Xiết bao thảm hoa xương rừng máu sông!

-> Tác giả sử dụng một số từ ngữ thành tung quách vỡ, bỏ vợ lìa con gợi tả cảnh tượng cụ thể của đất nước có giặc ngoại xâm.

Cách cấu trúc từ ngữ thành tung quách vỡ và hiệp vần trắc (vỡ - vợ) ở 2 câu thất nhấn mạnh, gây ám ảnh về sự tàn phá của chiến tranh, nỗi lầm than của người dân mất nước: bao quanh thành quách từ ngàn đời bị phá hủy, con người bơ vơ, lưu lạc, gia đình vợ con sống trong cảnh ly tán, khắp đất nước chìm trong khói lửa và niềm căm uất.

- Nỗi lòng của người cha: người yêu nước, căm thù giặc.

+ Hạt máu nóng thấm quanh hồn nước

Chút thân tàn lần bước dăm khơi

+ Thảm vong quốc kể sao cho xiết

Trông cơ đồ nhường xé tâm can

Ngậm ngùi khóc đất giời than

Thương tâm nòi giống lắm than nỗi này!

+ Khói Nùng lĩnh như xây khối uất

Sóng Long giang nhường vật cơn sầ

Con ơi! càng nói càng đau...

Lấy ai tế độ đàn sau đó mà?

-> Nghệ thuật ẩn dụ Hạt máu nóng thấm quanh hồn nước; so sánh nhường xé tâm can diễn tả nỗi lòng của con người yêu nước, đang đau đớn tột cùng và đang bất lực khi nhìn cảnh đất nước bị tàn phá bởi quân xâm lược.

-> Dùng hàng loạt từ ngữ diễn tả cảm xúc, tâm trạng (ngậm ngùi, khối uất; vật cơn sâu, cho xiết, xé) và nghệ thuật nhân hóa (khóc đất giời than), so sánh (Khói Nung lĩnh như xây khối uất/Sóng Long giang nhường vật cơn sâu) diễn tả các trạng thái của tâm hồn không chỉ đau đớn đến vật vã mà còn uất hận bởi chưa thể giết giặc cứu nước.

Người cha đã khuyên con:

- Khuyên con nhớ lời.

+ Đất nước ta nòi giống Lạc Hồng thời nào cũng có anh hùng, hiệp nữ.

+ Đất nước qua nhiều đổi thay suy thịnh nhưng vẫn giữa được đất nước (Trời Nam riêng một cõi này).

+ Đất nước hiện tại đang bị xâm lăng/mất nước đau đớn vô cùng. Nỗi đau mắt nước không kể xiết.

+ Người cha yêu nước, lo lắng cho vận mệnh đất nước (Con ơi! càng nói càng đau.... Lấy ai tế độ đàn sau đó mà?).

-> Tác giả sử dụng yếu tố của truyền thuyết, lịch sử, câu cảm, câu hỏi tu từ vừa để khích lệ lòng yêu nước, truyền thống anh hùng, vừa để người con thấu cảnh đất nước lầm than mà nuôi ý chí cứu nước.

Xác định chủ đề, cảm hứng, bức thông điệp của văn bản:

- Chủ đề: diễn tả nỗi đau mất nước, căm thù giặc để ngợi ca lòng yêu nước.

- Cảm hứng: thương cảm, căm thù.

- Bức thông điệp: Đất nước có giặc ngoại xâm, dân chúng lầm than sống trong ly tán; Căm thù quân cướp nước; Nuôi ý chí cứu nước.

- Tác động tới cảm xúc, nhận thức của em: HS tự làm (bám sát nội dung văn bản và câu trả lời phù hợp với văn hóa, truyền thống yêu nước của dân tộc ).

"Nhất quỷ, nhì ma, thứ ba học trò". Chính sự tinh nghịch, hiếu động và non nớt của học sinh đã dẫn đến rất nhiều vấn đề trong giáo dục. Từ những việc nhỏ như ăn quà vặt, chơi điện tử đến sự vụ nghiêm trọng hơn như bạo lực học đường. Một trong số các vấn đề vẫn còn tồn tại đến tận ngày ngay chính là hiện tượng nói chuyện riêng trong giờ. Điều này mới nghe qua thì có vẻ không đáng để tâm, nhưng nó lại mang đến nhiều hậu quả tiêu cực cho chính bản thân người học và cả cộng đồng xung quanh.

Nói chuyện riêng trong giờ là hiện tượng không còn quá xa lạ với con người. Đó là những tiếng thì thầm, những mẩu giấy được truyền tay nhau với nội dung nằm ngoài phạm vi bài học. Thậm chí, có bạn học sinh còn ý thức kém đến mức dám nói chuyện to như chốn không người ngay khi thầy cô đang giảng bài. Đây là một hiện tượng vô cùng tiêu cực, ảnh hưởng xấu đến không chỉ bản thân người học mà còn làm giảm chất lượng của buổi dạy của thầy cô.

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng tiêu cực này. Trước tiên chính là do ý thức chấp hành nội quy của người học chưa cao. Học sinh vẫn là những đối tượng cần phải dạy dỗ, chỉ bảo. Có những bạn chưa thực sự ý thức được sự ảnh hưởng mà hành động của mình mang lại. Họ chỉ đơn giản nghĩ là có một câu chuyện hay, một điều thú vị nào đó và muốn chia sẻ với bạn bè mình. Nhưng thay vì chọn giờ ra chơi hoặc lúc tan học, họ lại nói ngay trong tiết học. Một lí do khác cho hiện tượng nói chuyện riêng của học sinh chính là cách quản lí còn lỏng lẻo của thầy cô, nhà trường. Nhiều thầy cô có thấy nhưng lại nhắm mắt cho qua, dần tạo cho học sinh sự chủ quan cũng như thói quen nói chuyện, làm việc riêng trong lớp.

Hiện tượng nói chuyện riêng trong lớp gây ra rất nhiều hậu quả cho mỗi học sinh. Trong một tập thể, một vài cá nhân gây ồn ào, mất trật tự sẽ gây ảnh hưởng đến việc học tập của các thành viên khác. Điều này còn tạo nên những thói quen xấu cho người học. Nếu chỉ mải nói chuyện mà không tập trung tiếp thu bài giảng khiến thành tích của người đó ngày càng thụt lùi, giảm sút. Ngoài ra, chất lượng bài dạy của thầy cô ngày hôm đó cũng bị ảnh hưởng rất nhiều. Nếu thử đặt mình vào vị trí của thầy cô - những người đang hăng say giảng bài trên bục, ta sẽ phải thất vọng thế nào khi thấy học sinh bến dưới không chú ý lắng nghe.

Để khắc phục được trình trạng này, cần kết hợp giữa sự cố gắng của mỗi cá nhân và cả tập thể. Mỗi người nên tự giác nâng cao ý thức của bản thân, nghiêm túc chấp hành nội quy trường lớp. Hãy giữ cho trường lớp được văn minh, đem lại môi trường học tập phù hợp nhất cho bản thân và các bạn cùng trang lứa. Bên cạnh đó, thầy cô và nhà trường cần có thêm các biện pháp xử phạt nghiêm khắc với những đối tượng cố tình vi phạm, làm ảnh hưởng đến tập thể. Việc giáo dục, bảo ban của phụ huynh cũng góp phần quan trọng giúp hình thành thói quen tốt ở con trẻ.

Có thể khẳng định, việc nói chuyện riêng đã và đang gây ra rất nhiều bất cập đối với giáo dục. Vậy nên mỗi người hãy tự rèn luyện ý thức bản thân, cùng giúp đỡ nhau để tiến bộ trong học tập cũng như trong cuộc sống sau này. Điều đó cũng sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền giáo dục nước nhà theo hướng tích cực hơn.

Năm nay tôi, được lên lớp 9 bố mẹ giao hẹn nếu năm nay tôi được học sinh giỏi bố mẹ sẽ cho ra biển chơi một tuần. Tôi nhủ thầm sẽ cố gắng học thật tốt để có được chuyến đi chơi đầy hấp dẫn đó. Qua một năm phấn đấu, cuối năm học tôi được công nhận là học sinh giỏi, không những vậy mà còn đứng đầu lớp về thành tích học tập. Bố mẹ tôi vô cùng phấn khởi khi thấy tôi học hành giỏi giang và đúng như lời hẹn, đầu tháng 7 bố đưa cả nhà đi biển.

Chiếc xe bon bon đưa gia đình tôi ra thành phố biển, trước mắt tôi biển hiện ra xanh thẳm, bình yên, từng con sóng bạc đầu nối đuôi nhau nô đùa với bờ cát dài phẳng lặng.

Sau một hồi dập dềnh cùng sóng biển, cả nhà tôi cắm trại trên một hòn đảo nhỏ. Giữa bốn biển mênh mông, đưa mắt nhìn ra xa tôi thấy cảnh vật thật nên thơ, hiền hoà, chợt tôi liên tưởng đến hình ảnh cô Út trong truyện cổ tích Sọ Dừa khi bị dạt vào đảo hoang, vừa nghĩ đến cô Út tôi đã thấy trước mắt có một túp lều nhỏ, xem ra rất sơ sài như mới vừa dựng tạm, và phía ngoài cửa có một cô gái xinh đẹp, dịu dàng đang ngóng về phía xa xa.

- Chào cháu bé! Cháu đi đâu vậy?

- Cháu đi dạo và ngắm biển cô ạ.

- Chắc cô cũng đi du lịch như gia đình cháu?

- Không cô bị lạc vào nơi này đã mấy tuần rồi!

- Cháu thấy cô rất quen, dường như cháu đã gặp cô ở đâu rồi.

- Thế cháu học lớp mấy rồi?

- Dạ. Cháu học lớp 9 rồi cô ạ. Mà cô biết không cháu được đọc rất nhiều truyện cổ tích.

- Thế cháu có thích truyện Sọ Dừa không?

- Cháu thích lắm cô ạ. Và trong các nhân vật đó cháu thích nhất cô út vừa hiền lành vừa tốt bụng. Mà cháu thấy cô giống cô Út lắm hay chính cô là....

- Đúng rồi cháu ạ. Cô đang ở đây chờ thuyền trạng đi sứ về cứu cô.

Ôi thích thật, tôi không thể ngờ lại được gặp cô út ở đây, lại đúng lúc cô đang phải sống cô đơn ngoài đảo vắng. Cô Út quả thật đáng thương.

- Cô ơi! những ngày ở đây cô có buồn không?

Cô út nhìn tôi và nói:

- Buồn và nhớ nhà lắm cháu à! Suốt ngày cô cứ thui thủi một mình hết trong lều lại ra bờ biển ngóng thuyền trạng đi qua. May có hai chú gà làm bạn cũng đỡ đi phần nào.

- Thế cô ăn bằng gì ạ?

- Dạo đầu cô xẻ thịt con cá kình nướng ăn, bây giờ cô bắt cá tươi ở biển làm thức ăn cho qua ngày.

- Cô ơi! Cô có giận hai người chị của mình không?

- Cô cũng giận họ nhưng dẫu sao họ cũng là những người ruột thịt của cô. Cô tin rằng sau này họ sẽ hối hận về việc làm sai trái này. Và chị em cô sẽ hoà thuận, yêu thương nhau như xưa.

- Cô cho cháu hỏi điều này nhé. Sao cô lại đồng ý lấy chàng Sọ Dừa vừa xấu vừa nghèo?

- Bởi cô biết Sọ Dừa là một người tốt và hơn nữa cô tin rằng những người tốt sẽ luôn gặp được nhiều may mắn và hạnh phúc trong cuộc sống.

- Vậy cháu chúc vợ chồng cô mau chóng đoàn tụ và hạnh phúc.

Tôi vừa dứt lời bỗng thấy ai đó khẽ lay lay vào người, hoá ra là mẹ tôi:

- Mẹ ơi con vừa mơ một giấc mơ tuyệt đẹp!

Mẹ mắng yêu tôi: “Vừa ngồi nghỉ một lát đã ngủ tít rồi”. Tôi mỉm cười sung sướng và kể lại cho mẹ nghe giấc mơ vừa rồi. Nghe xong mẹ nói:

- Ở hiền rồi sẽ gặp lành con ạ. Bây giờ mẹ con ta đi kẻo bố đợi.

Trên đường về trong đầu tôi còn vương vấn mãi hình ảnh cô út hiền lành, dễ thương. Ngoài kia biển như đẹp và nên thơ hơn.

Trong số hàng nghìn di tích lịch sử tại Hà Nội, có hơn 500 di tích đã được xếp hạng, và trong số này, Văn Miếu - Quốc Tử Giám nổi bật lên như một biểu tượng không thể tách rời với sự hình thành của kinh đô Thăng Long dưới triều đại Lý. Đây là một di tích có lịch sử gần nghìn năm, mang quy mô tinh tế và uy nghi, tượng trưng cho Hà Nội và là biểu tượng văn hóa và lịch sử của Việt Nam.

Theo sử sách Đại Việt, vào mùa thu năm Canh Tuất - 1070, Vua Lý Thánh Tông đã quyết định khởi công xây dựng Văn Miếu để tôn vinh các tiền nhân, các học giả và những người đã có đóng góp to lớn cho đất nước. Trong danh sách những người được tôn thờ tại đây, không thể không nhắc đến Khổng Tử - người sáng lập nho giáo phương Đông và Chu Văn An - một trong những thầy giáo nổi tiếng, đạo đức và tri thức của nền giáo dục Việt Nam. Chỉ sau sáu năm, năm 1076, Vua Lý Nhân Tông đã quyết định xây dựng Quốc Tử Giám - một trường đại học Nho học hàng đầu thời bấy giờ, với mục tiêu đào tạo nhân tài cho đất nước. Đây là một sự kiện quan trọng đánh dấu sự lựa chọn đầu tiên của triều đình phong kiến Việt Nam trong việc đầu tư và quản lý giáo dục theo mô hình Nho học châu Á.

Văn Miếu - Quốc Tử Giám hiện nay vẫn lưu giữ 82 tấm bia đá, trên đó ghi tên của 1306 người đã đỗ tiến sĩ trong 82 kỳ thi từ năm 1484 đến năm 1780. Trong số những người này, người đỗ tiến sĩ ở tuổi cao nhất trong lịch sử là ông Bàn Tử Quang, khi đó đã 82 tuổi. Ngược lại, người trẻ nhất là Nguyễn Hiền, quê ở Nam Trực (Nam Định), đỗ trạng nguyên năm Đinh Mùi, tức là năm 1247, khi chỉ mới 13 tuổi. Từ đó, Văn Miếu và Quốc Tử Giám - được xem như trường đại học đầu tiên của Việt Nam đã tồn tại suốt đến thế kỷ 19.

Vị trí của Văn Miếu - Quốc Tử Giám tọa lạc trên một khuôn viên rộng hơn 54.000m2, nằm giữa bốn con đường: cổng chính ở đường Quốc Tử Giám (phía Nam), phía Bắc tiếp giáp đường Nguyễn Thái Học, phía Đông giáp phố Tôn Đức Thắng, và phía Tây là phố Văn Miếu. Khu di tích này được chia thành 5 khu vực. Khu vực 1 bao gồm Văn hồ, cổng tam quan ngoại cùng (cổng lớn) và Văn Miếu môn, với cổng lớn có ba cửa và hai tầng, tầng trên với ba chữ Văn Miếu môn. Khu vực thứ hai bao gồm Đại Trung môn, Thánh Dực môn bên trái và Đạt Tài môn bên phải. Khu vực 3 chứa giếng Thiên Quang (tên có nghĩa là giếng trời trong sáng), với 82 bia Tiến sĩ nằm ở hai hàng, mặt bia hướng về giếng, là một di tích có giá trị đặc biệt. Vượt qua cửa Đại Thành, bạn sẽ vào khu vực thứ 4, nơi có dãy Tả Vu và Hữu Vu, với một dãy đặc biệt giữa là Toà Đại Bái đường, tạo thành một kiến trúc hình chữ U truyền thống. Khu vực cuối cùng là nơi dùng để giảng dạy trong trường Quốc Tử Giám thời Lê, nơi đào tạo nhiều thế hệ người tài "nguyên khí của nước nhà."

Mặc dù đã trải qua nhiều biến động và biến cố trong lịch sử, Văn Miếu - Quốc Tử Giám không còn nguyên vẹn như xưa. Các công trình từ thời kỳ Lý và Lê hầu như không còn tồn tại. Tuy nhiên, nó vẫn tồn tại với sự trang nghiêm và tôn kính của một trường đại học có gần 1000 năm lịch sử của Hà Nội. Đây chính là khu di tích văn hóa hàng đầu và nguồn tự hào của người dân Thủ đô khi nhắc đến truyền thống văn hiến hàng nghìn năm của Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội.