Đề cương ôn tập giữa kì 2 Ngữ văn 7 Cánh diều có đáp án

a. - Thể loại của văn bản: truyện ngụ ngôn

- Đặc điểm của thể loại:

+ Đề tài là những vấn đề đạo đức, cách ứng xử trong cuộc sống.

+ Được kể ngắn gọn, hàm xúc, bằng văn xuôi hoặc văn vần.

+ Nhân vật có thể là loài vật, đồ vật, cây cối hoặc con người, không có tên riêng.

b. Thông điệp tác giả dân gian gửi gắm qua truyện “Thỏ và Rùa”: Câu chuyện ca ngợi những người có ý chí, quyết tâm, kiên trì, phê phán những kẻ lười biếng, thích khoe khoang, tự cao tự đại. Truyện nhắc nhở những người có tài năng thiên bẩm nhưng đừng kiêu ngạo, khoe khoang, lười biếng bởi sẽ làm ủy hoại bản thân, thay vào đó hãy điềm tình, ý chí, khiêm tốn thì sẽ thành công.

c. Bài học rút ra cho bản thân:

- Bài học rút ra qua nhân vật Rùa: Trong mọi hoàn cảnh con người cần rèn luyện và phát huy ý chí, nghị lực của bản thân. Đồng thời cần không ngừng kiên trì, bền bỉ, nhẫn nại trong mọi công việc. Nhưng cũng phải suy ngẫm ngược lại, dù siêng năng, cẩn thận nhưng quá chậm chạp cũng sẽ phải chịu thua người nhanh và chắc chắn. Trong công việc hàng ngày của chúng ta giữa một người chậm và một người nhanh nhẹn thì chắc chắn người nhanh nhẹn sẽ được trọng dụng nhiều hơn và họ sẽ tiến xa hơn trong sự nghiệp, cũng như trong cuộc sống.

- Bài học rút ra từ nhân vật Thỏ: dù bản thân có tài năng nhưng nếu lười biếng, ngạo mạn, coi thường người khác thì cũng sẽ gặp thất bại. Những người dù nhanh nhẹn nhưng luôn cẩu thả trong suy nghĩ và hành động cuối cùng sẽ bị đánh bại bởi những người siêng năng, cẩn thận, dù bản chất họ chậm hơn rất nhiều.

a. - Xác định dấu câu: dấu chấm lửng [...]

- Tác dụng: Biểu thị lời trích dẫn bị lược bớt.

b. Đặt câu có dấu chấm lửng để liệt kê những biểu hiện của tính kiên trì:

Những biểu hiện dễ thấy nhất của tính kiên trì là không nản chí trước mọi thử thách, sẵn sàng học hỏi để phục vụ mục đích thực hiện dự định, sẵn sàng thực hiện một công việc lặp đi lặp lại nếu nó có ích cho mục tiêu đã đề ra,...

c. - Phó từ trong câu: sẽ

d. Đặt câu với phó từ: Nếu một người kiên trì với sự lựa chọn của mình, thì người đó sẽ thành công.

- Phương thức biểu đạt chính: Tự sự

- Ngôi kể của văn bản: Ngôi thứ ba

- Tình huống trong truyện: Người cha đưa cho các con cả bó đũa yêu cầu bẻ làm đôi, không ai có thể bẻ gãy; sau lại đưa cho các con từng chiếc đũa riêng lẻ thì họ bẻ gãy dễ dàng. Từ chuyện bó đũa, ông khuyên các con đoàn kết, thương yêu để không bao giờ bị tiêu diệt.

- Tác dụng của tình huống trong việc thể hiện đặc điểm nhân vật: Tình huống truyện đã thể hiện sự từng trải, khôn khéo của người cha trong việc mượn sự yếu ớt của chiếc đũa và sức mạnh của bó đũa để khuyên dạy con.

Bài học rút ra từ văn bản:

- Đoàn kết làm nên sức mạnh; “ba cây chụm lại thành hòn núi cao”;…

- Sự tương trợ nhau làm nên chỗ dựa vững vàng cho mọi thành viên trong gia đình;...

- Thể loại: Truyện ngụ ngôn

- Ngôi kể: Ngôi thứ ba

- Từ ngữ chỉ không gian: Cành hoa; đóa hoa; trong những bông hoa xinh đep,...

- Từ ngữ chỉ thời gian: suốt ngày, xưa kia, bây giờ,...

- Nhận xét về không gian được miêu tả trong truyện: không gian trong truyện là không gian thiên nhiên với đầy đủ các loài hoa, bướm, sâu. Đây là không gian tiêu biểu trong truyện ngụ ngôn

- Phó từ: đã

- Phó từ “đã” đứng trước động từ “hút” bổ sung ý nghĩa thời gian cho động từ “hút”.

- Tình huống truyện: Vốn tính hay hợm hĩnh, cho nên khi gặp Sâu trong mấy đóa hoa, Bướm giở giọng khinh bỉ, khích bác, chê bai. Bướm đã quên rằng trước khi thành Bướm thì mình cũng là Sâu.

- Tác dụng của tình huống trong việc thể hiện đặc điểm nhân vật: Bộc lộ tác hại trong cách ứng xử sai lầm của nhân vật (Bướm)

- Tóm tắt cuộc đối thoại giữa hai nhân vật:

Mỗi nhân vật trong truyện nói 02 lượt lời

+ Lời nhân vật Bướm: “Này con Sâu kia, trông chúng bay sao mà tởm thế!... Thật chúng bay đúng là đồ ăn hại!; Bọn Sâu dơ bẩn kia… cả nhụy ngọt của hoa mà thôi.”

+ Lời nhân vật Sâu: “Không, anh Bướm ơi... đâu phải tại chúng tôi; Anh Bướm ơi, đừng nên to tiếng như thế nữa... để mà lên mặt dạy kẻ khác.”

- Tính cách nhân vật được thể hiện qua lời thoại:

+ Bướm xấc láo, hợm hĩnh, kiêu căng, luôn cho mình là trung tâm, quên nguồn gốc xuất thân của mình.

+ Sâu nhẹ nhàng, ôn tồn, hiền hậu, tôn trọng người khác, lời nói sâu cay, thấm thía.

B. Áo của mẹ quanh năm mòn gấu

Vạt mồ hôi đậm nhạt theo màu

(Phan Huy Đồng)

- Các từ láy: rong ruổi, lặng lẽ, ngọt ngào, chắt chiu, mong manh, nghiêng nghiêng, xao xác, thao thức, rưng rưng.

- Hiệu quả: các từ láy góp phần giúp người đọc hình dung rõ hình dáng, sự tảo tần và vất vả của mẹ. Đồng thời mô tả, nhấn mạnh cảm xúc, tâm trạng của người con, góp phần diễn tả sinh động và sâu sắc tình cảm của người con dành cho mẹ.

- Trong các câu tục ngữ đã cho, câu “Sa chân đỡ lại, sa miệng đỡ không lại” không có các tiếng hiệp vần.

- Từ hiện tượng này, ta có thể rút ra: Trong kho tàng tục ngữ, có những câu không có các tiếng hiệp vần.

Một số dấu hiệu nổi bật giúp ta nhận biết các câu đã cho đều là tục ngữ:

a. Về hình thức:

- Các câu thường ngắn. Trong 6 câu, câu ngắn nhất thường có 6 tiếng, câu

dài nhất có 14 tiếng.

- Phần lớn cấc câu đều có những hiệp vần.

- Các câu thường nhịp nhàng, cân đối.

b. Về nội dung:

Câu nào cũng chứa đựng kinh nghiệm của ngừoi xưa về một vấn đề cụ thể nào đó trong đời sống xã hội hoặc tự nhiên.

Về nội dung các câu tục ngữ có thể chia làm 3 nhóm.

- Kinh nghiệm về thời tiết

- Kinh nghiệm về sản xuất nông nghiệp

- Kinh nghiệm về ứng xử trong đời sống

Câu tục ngữ “Nói người chẳng nghĩ đến ta, thử sờ lên gáy xem xa hay gần có hình thức khác các câu còn lại:

- Có số chữ nhiều nhất (14 chữ).

- Nếu ngắt dòng, câu này sẽ có hình thức là một cặp lục bát: Nói người chẳng nghĩ đến ta / Thử sờ lên gáy xem xa hay gần.

- Ý nghĩa của câu “Sa chân đỡ lại, sa miệng đỡ không lại!”: câu tục ngữ

đề cập đến việc nói năng của con người. Đi đường, nếu sa sẩy xuống chỗ trũng, thậm chí bị ngã, người ta vẫn có thể đứng dậy đi tiếp. Nhưng trong nói năng, lỡ nói điều gì dại dột, sai trái, nhất là động chạm đến người khác, khó mà chữa lại được.

- Rút ra bài học: luôn cân nhắc cẩn thận khi nói năng.

- Câu tục ngữ tương tự: Cười người chớ vội cười lâu, cười người hôm trước, hôm sau người cười.

- Hai câu này có những điểm giống nhau:

+ Về hình thức, cả hai cầu đều có 14 tiếng và có thể ngắt dòng thành cặp lục bát.

+ Về nội dung, cả hai câu đều muốn nói rằng: Trong cuộc sống, ai cũng có ưu điểm, khuyết điểm. Không nên cười nhạo khuyết điểm cửa người khác, vì chính bản thân ta cũng có thể có những điểm đáng chê cười.

Từ “cái cầu của cha”, bạn nhỏ liên tưởng đến nhiều cây cầu khác như.

- Cầu tơ nhỏ con nhện bắc để qua chum nước.

- Cầu ngọn gió con sáo bắc để sang sông.

- Cầu lá tre con kiến bắc để qua ngòi.

- Cầu vồng bắc ngang trời khi trời nổi gió.

- Cái cầu tre bắc qua sông máng.

- Cái cầu treo lối sang bà ngoại.

- Cái cầu ào mẹ thường đãi đỗ.

- Hình dung của em: Những cây cầu nối đôi bờ xa cách, giúp những con người, những miền quê gắn gũi nhau hơn. Những cây cầu cũng tô điểm thêm cho vẻ đẹp của quê hương, đất nước. Với bạn nhỏ, những cây cầu nhỏ bé cũng là nơi ghi dấu bao kỉ niệm thân thương về gia đình, người thân.

- Nhà thơ đã sử dụng biện pháp tụ từ điệp ngữ, lặp đi lặp lại từ “yêu” (6 lần).

- Biện pháp tu từ này đã nhấn mạnh tình yêu tha thiết của bạn nhỏ dành cho những cây cầu.

- Hình ảnh người cha xuất hiện trong bài thơ là một người đi xây cầu, góp phần xây dựng Tố quốc. Vì tính chất công việc, vì tinh thần trách nhiệm với công cuộc kiến thiết đất nước, người cha thường xuyên phải xa nhà, Nhưng ông luôn dành tình cảm cho gia đình. Mỗi lần hoàn thành công việc, người cha không quên chia sẻ niềm vui, niềm tự hào với những người thân trong gia định qua những bức ảnh, những lá thư.

- Người mẹ là một nông dân, sống ở nông thôn, nhiệt tình tham gia lao động sản xuất, chẳng quản các công việc đồng áng nặng nhọc của hợp tác xã. Đó cũng là một người mẹ giàu tình yêu thương, luôn chăm lo cho gia đình.

Ếch ngồi đáy giếng là câu chuyện ngụ ngôn nổi tiếng trong kho tàng truyện dân gian Việt Nam. Thông qua hình tượng con ếch kiêu ngạo, huênh hoang cùng những tình tiết hài hước, tác giả dân gian gửi gắm được nhiều bài học và thông điệp sâu sắc về cách nhận thức cuộc sống và lối ứng xử của con người trong quan hệ với những người xung quanh.

Con ếch trong câu chuyện là một kẻ huênh hoang, thiếu hiểu biết. Ếch ta sống trong một cái giếng cạn, không gian sống hạn hẹp cùng với những người hàng xóm nhỏ bé là cua, ốc nên ếch ảo tưởng rằng mình là con vật lớn nhất, là chúa tể nơi đây. Hàng ngày ếch cất lên những tiếng kêu ộp ộp khiến các con vật khác phải khiếp sợ, bởi vậy mà ếch càng tỏ ra huênh hoang, coi thường mọi người xung quanh mình. Từ đáy giếng nhìn lên, bầu trời trong nhận thức của ếch cũng chỉ nhỏ như cái vung, điều đó càng làm cho suy nghĩ mình là chúa tể muôn loài của ếch thêm phần chắc chắn. Hình ảnh con ếch kiêu ngạo, thiếu hiểu biết cũng chính là hình ảnh phản chiếu của những con người sống kiêu căng, ngạo mạn, tầm hiểu biết hạn hẹp nhưng không chịu tiếp thu, học hỏi. Luôn cho bản thân là nhất không chỉ làm nảy sinh những ảo tưởng không thật về bản thân mà còn gây ra những hậu quả khôn lường.

Vào một năm trời mưa lớn, nước mưa dâng cao, ếch lần đầu tiên được ra khỏi miệng giếng chật hẹp để ngắm nhìn cuộc sống rộng lớn bên ngoài. Bên ngoài đáy giếng là một thế giới rộng lớn, cảnh vật đều mới lạ, bầu trời cũng to lớn hơn rất nhiều so với nhận thức trước đó của ếch. Thế nhưng, bản tính vốn kiêu ngạo, vốn hiểu biết lại nông cạn nhưng ếch ta vẫn chứng nào tật ấy luôn cho mình là nhất. Khi ra khỏi miệng giếng, ếch đi lại nghênh ngang mà không chút đề phòng, kết quả là bị một con trâu đi ngang qua giẫm bẹp. Có thể nói, kết cục của ếch thật bi thảm, chỉ vừa bước ra khỏi thế giới nhỏ bé nơi đáy giếng thì đã bị giẫm bẹp, thế nhưng đây cũng là kết quả thích đáng cho những kẻ thiếu hiểu biết nhưng lại luôn tỏ ra hơn người, coi thường mọi người, mọi thứ xung quanh.

Đằng sau kết cục thảm thương của con ếch, tác giả dân gian muốn gửi gắm một thông điệp: Thế giới vô cùng rộng lớn nên mỗi người cần không ngừng học hỏi, trau dồi vốn hiểu biết. Nếu chỉ biết kiêu ngạo, không chịu tiếp thu, học hỏi sẽ phải trả cái giá đắt như cái chết của con ếch. Câu chuyện còn là bài học về sự thích nghi với hoàn cảnh sống xung quanh. Khi sống quá lâu trong môi trường nhỏ hẹp mà không có sự kết nối với bên ngoài có thể làm cho nhận thức của con người trở nên hạn hẹp, trì trệ, mất đi khả năng đánh giá khách quan. Bởi vậy, trong cuộc sống hiện đại, chúng ta cần đặt mình trong nhiều mối quan hệ, cần nhìn nhận thế giới bằng con mắt khách quan và tinh thần ham học hỏi để có thể thích nghi và phát triển trong cuộc sống ấy.

Thông qua hàng loạt những ẩn dụ sáng tạo như "con ếch", "bầu trời", "con trâu", truyện ngụ ngôn Ếch ngồi đáy giếng đã mang đến cho chúng ta một câu chuyện dân gian thú vị, sâu sắc hơn cả là qua câu chuyện ấy, chúng ta có thêm những bài học quý giá về cách nhận thức, đánh giá sự vật cùng thái độ sống cần có của con người trong cuộc sống.