Đề cương ôn tập cuối kì 2 Công nghệ 8 (có đáp án)

- Các phương pháp gia công cơ khí bằng tay phổ biến: Cưa, đục, dũa, khoan kim loại,...

- Quy tắc an toàn khi cưa kim loại:

+ Tư thế đứng và cách cầm cưa: Người thợ cần đứng thẳng, vững vàng, khối lượng cơ thể phân đều lên hai chân. Tay thuận cầm cán cưa, tay còn lại nắm đầu khung cưa.

+ Thao tác kỹ thuật: Khi đẩy cưa đi (lúc cắt) thì ấn nhẹ và đẩy từ từ để lưỡi cưa ăn vào vật liệu; khi kéo cưa về (lúc không cắt) thì rút nhanh và không ấn. Quá trình cưa phải giữ lưỡi cưa thẳng, không để bị nghiêng, kẹt làm gãy lưỡi cưa.

+ An toàn lao động: Mặc trang phục bảo hộ lao động đầy đủ (quần áo gọn gàng, đi giày). Kẹp chặt vật giũa/cưa trên êtô. Tuyệt đối không dùng tay gạt phoi kim loại hoặc thổi phoi bằng miệng mà phải dùng chổi chuyên dụng.

- Vai trò của lĩnh vực cơ khí: Cơ khí đóng vai trò chủ đạo trong việc sản xuất ra các máy móc, thiết bị, công cụ thay thế lao động thủ công, giúp nâng cao năng suất và chất lượng cuộc sống. Nó cung cấp thiết bị cho tất cả các ngành kinh tế khác (giao thông, nông nghiệp, y tế, quốc phòng...).

- 3 ngành nghề phổ biến: Kỹ sư cơ khí, thợ cơ khí (thợ tiện, thợ phay, thợ hàn), thợ sửa chữa xe máy/ô tô.

- Đặc điểm công việc (Ví dụ: Thợ sửa chữa ô tô): Là người thực hiện các công việc kiểm tra, chẩn đoán, bảo dưỡng, sửa chữa hoặc thay thế các bộ phận, hệ thống bị hỏng hóc trên xe ô tô (như động cơ, hệ thống phanh, hệ thống điện) để đảm bảo xe vận hành an toàn và ổn định.

- Nguyên nhân phổ biến dẫn đến tai nạn điện:

+ Chạm trực tiếp vào dây dẫn điện trần hoặc dây dẫn bị hở cách điện.

+ Sử dụng các thiết bị điện bị rò rỉ điện ra vỏ kim loại bên ngoài.

+ Vi phạm khoảng cách an toàn đối với lưới điện cao áp hoặc trạm biến áp.

+ Sửa chữa điện khi chưa ngắt nguồn điện hoặc không sử dụng dụng cụ bảo hộ.

- 4 biện pháp an toàn cụ thể:

+ Thường xuyên kiểm tra vỏ cách điện của các dây dẫn, đồ dùng điện trong nhà; thay thế ngay nếu bị bong tróc.

+ Không dùng tay ướt để cắm hoặc rút phích cắm điện, không lau chùi thiết bị điện khi chưa ngắt nguồn.

+ Lắp đặt thiết bị bảo hộ chống rò điện (như Aptomat/ELCB) cho hệ thống điện gia đình.

+ Sử dụng các ổ cắm điện có nắp đậy an toàn, đặt tầm cao tránh xa tầm tay của trẻ em.

Trình tự sơ cứu khẩn cấp phải thực hiện nghiêm ngặt như sau:

- Bước 1: Tách nạn nhân ra khỏi nguồn điện một cách an toàn.

- Bước 2: Kiểm tra tình trạng của nạn nhân. Đưa nạn nhân đến nơi thoáng mát, khô ráo rồi nới rộng quần áo, dây lưng.

- Bước 3: Thực hiện sơ cứu tại chỗ.

- Bước 4: Gọi cấp cứu. Liên hệ ngay với cơ sở y tế (gọi 115) để đưa nạn nhân đi bệnh viện điều trị chuyên sâu.

- 4 thành phần chính của một mạch điện cơ bản:

+ Nguồn điện: Cung cấp năng lượng điện cho mạch điện hoạt động (Ví dụ: Pin, ắc quy, máy phát điện).

+ Bộ phận truyền dẫn, đóng cắt, điều khiển và bảo vệ: Dây dẫn dùng để truyền tải điện năng; công tắc, cầu dao dùng để đóng ngắt mạch; cầu chì, aptomat dùng để bảo vệ mạch khi quá tải, ngắn mạch.

+ Phụ tải (Thiết bị tiêu thụ điện): Sử dụng năng lượng điện để biến đổi thành các dạng năng lượng khác phục vụ con người (Ví dụ: Bóng đèn biến điện năng thành quang năng, quạt điện biến điện năng thành cơ năng).

- Ví dụ về mạch điện đơn giản: Mạch điện đèn pin cầm tay (gồm: Pin làm nguồn điện, dây dẫn bằng đồng, công tắc để bật/tắt và bóng đèn LED để phát sáng).

- Cảm biến: Là thiết bị dùng để cảm nhận và biến đổi các đại lượng vật lý, hóa học, sinh học... (như ánh sáng, nhiệt độ, áp suất, độ ẩm) từ môi trường cần đo thành tín hiệu điện.

- Điểm khác biệt của Mô đun cảm biến: Mô đun cảm biến là một mạch điện tử đã được tích hợp sẵn cảm biến cùng với các linh kiện phụ trợ (như bộ khuếch đại, bộ so sánh tín hiệu, rơ le đóng ngắt). Nhờ vậy, mô đun cảm biến có thể xử lý tín hiệu trực tiếp để điều khiển thiết bị ngoại vi, giúp người dùng dễ dàng kết nối và sử dụng hơn so với một con cảm biến rời.

- 2 loại mô đun cảm biến và ứng dụng:

+ Mô đun cảm biến ánh sáng: Ứng dụng làm hệ thống đèn đường tự động bật khi trời tối và tắt khi trời sáng, hoặc bật tắt đèn sân vườn.

+ Mô đun cảm biến hồng ngoại: Ứng dụng làm cửa tự động đóng mở tại trung tâm thương mại, hoặc bật tắt đèn nhà vệ sinh khi có người bước vào.

+ Khi có sự thay đổi từ môi trường (trời tối), cường độ ánh sáng chiếu vào khối cảm biến (quang điện trở) giảm đi.

+ Sự thay đổi này làm đại lượng điện (điện trở) của cảm biến thay đổi, tạo ra một tín hiệu điện truyền về khối mạch điện tử điều khiển.

+ Mạch điện tử sẽ so sánh, xử lý tín hiệu này và phát ra lệnh kích hoạt rơ-le (đóng tiếp điểm).

+ Rơ-le đóng lại sẽ cấp điện cho khối đối tượng điều khiển (bóng đèn), làm cho đèn tự động sáng lên. Khi trời sáng, quy trình diễn ra ngược lại để tắt đèn.

- Đặc điểm và yêu cầu: Các ngành nghề này liên quan đến thiết kế, lắp đặt, vận hành, bảo trì hệ thống và thiết bị điện. Đòi hỏi người lao động phải tiếp xúc trực tiếp với mạng điện nên yêu cầu cực kỳ cao về tính cẩn thận, ngăn nắp và ý thức tuân thủ kỷ luật an toàn lao động.

- Năng lực và phẩm chất học sinh cần chuẩn bị:

+ Năng lực: Có tư duy kỹ thuật, tư duy logic, năng lực tự học để cập nhật công nghệ mới, có kỹ năng sử dụng các dụng cụ, máy móc đo đạc điện.

+ Phẩm chất: Kiên trì, cẩn trọng, chính xác trong từng thao tác (vì sai sót trong ngành điện rất nguy hiểm); có sức khỏe tốt và trách nhiệm cao với công việc.

- Khái niệm: Thiết kế kĩ thuật là hoạt động sáng tạo của con người, áp dụng các kiến thức khoa học, toán học và kỹ thuật để xác định hình dáng, cấu trúc, kích thước, vật liệu và các thông số kỹ thuật của một sản phẩm, nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn.

- Vai trò, ý nghĩa: Là bước khởi đầu và cốt lõi của quá trình sản xuất công nghệ; quyết định hình hài, tính năng và chất lượng của sản phẩm trước khi đưa vào sản xuất hàng loạt.

+ Giúp tối ưu hóa công năng, tiết kiệm chi phí vật liệu, nhân công và giảm thiểu rủi ro lỗi kỹ thuật.

+ Thúc đẩy sự đổi mới, cải tiến công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.

- Quy trình thiết kế kĩ thuật gồm 5 bước cơ bản:

+ Xác định vấn đề, tiêu chí cần giải quyết.

+ Tìm hiểu thông tin, đề xuất các giải pháp.

+ Lựa chọn giải pháp tối ưu và thiết kế chi tiết.

+ Chế tạo mẫu thử nghiệm (mô hình).

+ Đánh giá và hiệu chỉnh.

- Áp dụng vào việc làm hộp đựng dụng cụ học tập từ vật liệu tái chế:

+ Bước "Xác định vấn đề": Học sinh cần nhận ra thực trạng: "Bàn học của em đang rất bừa bộn, bút thước để lung tung dễ thất lạc. Em cần một chiếc hộp có nhiều ngăn để phân loại dụng cụ học tập gọn gàng, kích thước nhỏ gọn vừa góc bàn, và đặc biệt là làm bằng vật liệu tái chế để bảo vệ môi trường, không tốn chi phí."

+ Bước "Tìm hiểu thông tin": Học sinh sẽ thu thập thông tin bằng cách: Tìm kiếm trên internet các mẫu hộp bút thủ công đẹp; gom các vật liệu tái chế sẵn có trong nhà (chai nhựa, bìa carton, vỏ lon sữa, que kem); tìm hiểu cách cắt dán vật liệu đó sao cho chắc chắn bằng keo nến hay băng dính; đo đạc kích thước trung bình của các cây bút, thước kẻ để dự tính chiều cao hộp cho phù hợp.

Đáp án đúng là: A

Búa kết hợp với đục tạo ra một lực tác động mạnh từ trên xuống tác động vào lưỡi cắt sắc của đục, dùng để chặt, cắt đứt kim loại khối hoặc tạo các rãnh trên bề mặt vật gia công. Cưa chỉ dùng cắt phôi, dũa dùng làm mịn, kìm dùng để kẹp giữ.

Đáp án đúng là: B

Tư thế đứng vững vàng, phân phối trọng lượng hợp lý giúp lực đẩy đều, ổn định mạch cưa và giữ an toàn. Không được ấn mạnh khi kéo cưa về (gây mòn/gãy lưỡi) và tuyệt đối không dùng tay gạt hoặc thổi mạnh mạt cưa bằng miệng vì dễ làm mạt kim loại bay vào mắt.

Đáp án đúng là: D

Tên gọi phản ánh trực tiếp hành động chuyên môn: sử dụng dao cắt của các máy công cụ (tiện, phay, bào...) để loại bỏ lớp kim loại thừa trên phôi nhằm tạo hình chi tiết máy. Các ngành kĩ sư hay thợ sửa chữa tập trung vào thiết kế hoặc bảo dưỡng hệ thống chung.

Đáp án đúng là: A

Môi trường xưởng cơ khí sản xuất luôn gắn liền với các máy móc hoạt động công suất lớn, quá trình cắt gọt, va đập kim loại phát sinh tiếng ồn, bụi phoi và dầu mỡ bôi trơn.

Đáp án đúng là: B

Lưới điện cao áp có đặc điểm phóng điện qua không khí ngay cả khi chưa chạm trực tiếp. Việc thả diều, câu cá hoặc trèo cây gần đường dây cao thế vi phạm khoảng cách an toàn, dòng điện có thể phóng qua dây diều truyền xuống cơ thể người gây tai nạn. Các phương án còn lại thuộc mạng điện hạ áp gia đình.

Đáp án đúng là: B

Kim loại có tính dẫn điện tốt. Nếu lớp cách điện của dây pha bên trong bị hỏng và chạm vào vỏ máy, vỏ máy sẽ mang điện. Nếu không có dây nối đất để dẫn dòng điện rò xuống đất, người chạm tay vào vỏ kim loại này sẽ bị dòng điện truyền qua người gây giật điện.

Đáp án đúng là: C

Aptomat là thiết bị bảo vệ chủ động, tự động ngắt mạch khi có sự cố quá tải hoặc ngắn mạch (chập điện) để bảo vệ tính mạng con người và thiết bị. Giật dây phích cắm điện, dùng tay thử rò điện hay đặt đồ điện tỏa nhiệt gần vật dễ cháy đều là các hành vi gây mất an toàn nguy hiểm.

Đáp án đúng là: B

Nguyên tắc bất di bất dịch trước khi sửa chữa điện là phải triệt tiêu nguồn điện tại vị trí sửa chữa để đảm bảo không có dòng điện chạy qua cơ thể nếu vô tình chạm phải dây pha.

Đáp án đúng là: B

Ưu tiên số một là cắt ngay dòng điện chạy qua cơ thể nạn nhân bằng cách ngắt nguồn cấp gần nhất mà vẫn đảm bảo an toàn cho người cứu. Tuyệt đối không lao vào ôm kéo trực tiếp vì bạn sẽ bị giật theo; cũng không hắt nước vào vì nước dẫn điện làm tình trạng nặng hơn.

Đáp án đúng là: B

Đây là phương pháp sơ cứu hồi sức tim phổi (CPR) khẩn cấp nhằm duy trì dòng máu mang oxy lên não trong "thời gian vàng" trước khi nhân viên y tế đến. Người bất tỉnh không có phản xạ nuốt nên không được đổ nước hay thức ăn vào miệng vì sẽ gây sặc đường thở gây tử vong.

Đáp án đúng là: B

Nguồn điện có chức năng cung cấp năng lượng điện liên tục cho mạch hoạt động (pin, ắc quy, máy phát điện). Bóng đèn là phụ tải tiêu thụ; công tắc là thiết bị đóng cắt/điều khiển; dây dẫn dùng để truyền dẫn.

Đáp án đúng là: A

Cầu chì hoạt động dựa trên nguyên lí tự nóng chảy dây chì khi dòng điện tăng cao đột ngột, còn aptomat tự động ngắt mạch (nhảy át) để cô lập vùng sự cố, bảo vệ an toàn cho toàn bộ hệ thống điện.

Đáp án đúng là: C

Từ "cảm" nghĩa là cảm nhận. Cảm biến thu nhận thông tin đầu vào từ môi trường (các đại lượng không điện như ánh sáng, nhiệt độ, áp suất...) rồi chuyển đổi chúng thành tín hiệu điện (điện áp, điện trở...) để các mạch điện tử xử lý.

Đáp án đúng là: A

Mô đun cảm biến là một bo mạch tích hợp sẵn cảm biến và các linh kiện xử lý. Nó nhận tín hiệu từ cảm biến khuếch đại lên rồi đưa ra đầu ra (như rơ le) để điều khiển đóng cắt thiết bị ngoại vi.

Đáp án đúng là: C

Trạng thái "trời tối" và "trời sáng" được định nghĩa bằng cường độ quang năng (độ sáng). Do đó phải dùng cảm biến ánh sáng (quang trở) để ghi nhận sự thay đổi này rồi kích hoạt đóng mở mạch đèn.

Đáp án đúng là: B

Rơ le (Relay) hoạt động như một công tắc điện tử tự động. Khi mạch điện tử của mô đun phát ra dòng điện kích thích nhỏ, cuộn dây rơ le sinh ra lực hút từ trường để đóng hoặc mở tiếp điểm, cho phép dòng điện lớn chạy qua cung cấp cho phụ tải (bóng đèn, quạt...).

Đáp án đúng là: C

Trong quy trình lắp ráp, bước cuối cùng bao giờ cũng là rà soát lại toàn bộ đường dây đấu nối xem đã chính xác theo sơ đồ nguyên lí chưa (để tránh chập mạch, cháy linh kiện), sau đó mới tiến hành đóng điện chạy thử.

Đáp án đúng là: B

Kĩ sư điện là người nghiên cứu, thiết kế, phát triển và giám sát việc sản xuất, lắp đặt, vận hành các hệ thống điện quy mô lớn bao gồm nhà máy điện, trạm biến áp, đường dây truyền tải năng lượng điện. Kĩ sư điện tử làm việc với các hệ thống mạch vi xử lý công suất nhỏ hơn.

Đáp án đúng là: C

Lĩnh vực kĩ thuật làm việc dựa trên số liệu chính xác và quy trình nghiêm ngặt nên đòi hỏi tính cẩn thận và tư duy logic. Đồng thời, sự phát triển liên tục của công nghệ đòi hỏi người làm phải kiên trì và không ngừng sáng tạo.

Đáp án đúng là: B

Thiết kế kĩ thuật là bước trung gian biến nhu cầu, ý tưởng trừu tượng ban đầu của con người thành một bộ hồ sơ hoàn chỉnh (bản vẽ, thông số, thuyết minh), làm căn cứ pháp lý và kĩ thuật cho thợ cơ khí chế tạo ra sản phẩm thật.

Đáp án đúng là: B

Điện thoại thông minh là một sản phẩm công nghệ cao cấu thành từ nhiều hệ thống cơ khí, điện tử, phần mềm phức tạp, trải qua chu trình thiết kế kĩ thuật nghiêm ngặt. Thơ, tranh, hay món ăn là sản phẩm thuộc lĩnh vực văn học, nghệ thuật và ẩm thực.

Đáp án đúng là: B

Quy trình thiết kế kĩ thuật luôn khởi nguồn từ việc phát hiện một nhu cầu thực tiễn hoặc một vấn đề cần giải quyết trong đời sống. Từ đó người thiết kế mới đưa ra được tiêu chí, giới hạn đặt ra cho sản phẩm cần làm.

Đáp án đúng là: B

Thử nghiệm mô hình giúp người thiết kế sớm phát hiện ra những sai sót, khuyết điểm về cấu trúc hay tính năng của sản phẩm để kịp thời điều chỉnh thiết kế, hạn chế tối đa rủi ro, thiệt hại kinh tế trước khi đưa vào sản xuất hàng loạt.

Đáp án đúng là: B

Sau khi có ý tưởng ban đầu trong đầu, bước tiếp theo (Phát triển giải pháp) yêu cầu bạn phải cụ thể hóa nó ra bằng các đường nét trực quan, vẽ phác thảo hình dáng, xác định kích thước sơ bộ của chiếc hộp bút để chuẩn bị cho công đoạn chế tạo.

Đáp án đúng là: B

Hồ sơ kĩ thuật là sản phẩm kết tinh cuối cùng của quá trình thiết kế kĩ thuật, bao gồm toàn bộ bản vẽ lắp, bản vẽ chi tiết, sơ đồ mạch, thuyết minh tính toán và hướng dẫn lắp ráp. Đây được coi là "ngôn ngữ chung" để xưởng sản xuất thi công chính xác sản phẩm.

a) Sai. Khi cưa chỉ ấn mạnh lúc đẩy cưa đi tạo mạch cắt, còn lúc kéo cưa về thì không ấn (kéo nhẹ nhàng) để tránh mòn và gãy lưỡi cưa.

b) Đúng.

c) Sai. Tuyệt đối không thổi bằng miệng hoặc gạt bằng tay vì mạt kim loại sắc nhọn dễ bay vào mắt hoặc đâm vào tay. Phải dùng chổi quét chuyên dụng.

d) Đúng.

a) Đúng.

b) Sai. Xưởng cơ khí thường có tiếng ồn lớn từ máy móc, có phoi vụn, bụi và dầu mỡ, không phải phòng vô trùng yên tĩnh.

c) Sai. Kĩ sư điện làm việc với hệ thống điện lực, nhà máy điện, lưới điện lớn. Thiết kế vi mạch, linh kiện bán dẫn nhỏ là việc của kĩ sư điện tử.

d) Đúng.

a) Đúng.

b) Sai. Kim loại dẫn điện tốt. Nếu dây nguồn bên trong bị hỏng chạm vỏ, vỏ máy sẽ truyền điện gây giật cho người chạm vào nếu không được nối đất.

c) Đúng.

d) Đúng.

a) Sai. Pin và ắc quy là nguồn điện (cung cấp điện), không phải phụ tải (tiêu thụ điện như bóng đèn, quạt).

b) Đúng.

c) Đúng.

d) Sai. Phải sử dụng mô đun cảm biến ánh sáng (quang trở) để nhận biết trời tối/sáng, không dùng cảm biến độ ẩm.

a) Đúng.

b) Sai. Bước đầu tiên phải là "Xác định vấn đề, yêu cầu sản phẩm cần giải quyết", sau đó mới phát triển giải pháp và thiết kế, thử nghiệm.

c) Đúng.

d) Đúng.