Chuyên đề Sinh học 11 Chân trời sáng tạo Bài 6: Một số bệnh dịch phổ biến ở người có đáp án

- Bệnh truyền nhiễm là các bệnh có khả năng lây truyền từ cá thể này sang cá thể khác một cách trực tiếp hoặc gián tiếp qua trung gian truyền bệnh (nước, thức ăn, động vật,....

- Bệnh dịch là bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan mạnh trong cộng đồng và tạo thành dịch, gây những tổn hại lớn về sức khoẻ, kinh tế – xã hội.

Học sinh dựa vào thông tin trong các bảng trên và tình hình thực tế ở địa phương để đưa ra câu trả lời.

Ví dụ:

- Vi khuẩn Vibrio cholerae gây bệnh dịch tả bằng cách: Các vi khuẩn này tiết ra enzyme mucinase và dựa vào khả năng di chuyển giúp chúng vượt qua lớp màng nhầy của niêm mạc ruột non, tiếp xúc với các tế bào niêm mạc ruột non. Tại đây, vi khuẩn tả liên kết với thụ thể trên bề mặt tế bào nhờ các protein cố định trên thành tế bào của chúng, giúp chúng có khả năng bám dính với ruột non, phát triển và tiết ra độc tố. Độc tố sinh ra gắn vào tế bào niêm mạc ruột làm cho các tế bào này tiết các chất điện giải vào ruột, dẫn đến mất nước và giảm huyết áp. Đặc biệt, người mắc bệnh tả bị mất nhiều bicarbonate và potassium nên làm giảm pH máu – nguy cơ tử vong cao.

- Hậu quả khi mắc bệnh tả: Bệnh nhân thường bị đi ngoài ồ ạt, mất nước nhanh dẫn đến giảm thể tích máu, suy thận và có thể gây tử vong nếu không được chữa trị kịp thời.

- Nhận xét về thực trạng mắc bệnh sốt xuất huyết trong những năm gần đây: Số ca mắc bệnh sốt xuất huyết trong những năm gần đây có xu hướng gia tăng đặc biệt là trong những năm 2019, 2022.

- Bệnh sốt xuất huyết có sự gia tăng vào mùa mưa vì: Bệnh sốt xuất huyết lây truyền qua vật chủ trung gian là muỗi vằn Aedes aegypti hoặc muỗi vằn Aedes albopictus. Các loài vật chủ trung gian này thường sinh sống ở những nơi có nước đọng, ẩm thấp và tối trong nhà hoặc xung quanh nhà. Bởi vậy, mùa mưa là điều kiện thích hợp cho các loài muỗi này sinh sản và phát triển → bệnh sốt xuất huyết có sự gia tăng vào mùa mưa.

Tuỳ theo từng giai đoạn phát triển của bệnh mà sức khoẻ của người nhiễm HIV có biểu hiện khác nhau:

- Giai đoạn sơ nhiễm (thời kì cửa sổ): cơ thể thường không xuất hiện triệu chứng hoặc biểu hiện triệu chứng nhẹ như sốt, phát ban, viêm hạch.

- Giai đoạn không triệu chứng: cơ thể không biểu hiện triệu chứng của bệnh.

- Giai đoạn biểu hiện triệu chứng AIDS: xuất hiện triệu chứng của các bệnh nhiễm trùng cơ hội (viêm niêm mạc thực quản, viêm phổi, viêm màng não, tổn thương hệ thần kinh trung ương,...) hoặc các bệnh ác tính (như ung thư) và có thể dẫn đến cái chết.

Mối quan hệ giữa nồng độ tế bào lympho T hỗ trợ và nồng độ HIV tương đối trong cơ thể người nhiễm HIV không được điều trị:

- Trong năm đầu tiên, khi HIV vừa xâm nhập vào cơ thể, hệ miễn dịch phát hiện và hoạt hoá các tế bào lympho T để tiêu diệt virus → cả nồng độ tế bào lympho T và virus đều tăng.

- Tuy nhiên, HIV là virus có khả năng “lẩn trốn” hệ miễn dịch, chúng xâm nhiễm vào các tế bào lympho T nhờ thụ thể CD4+, DNA của virus tích hợp vào hệ gene của tế bào nhưng không hoạt động → virus không bị phát hiện bởi hệ miễn dịch. Trong giai đoạn này, chỉ có DNA của virus nhân lên nhờ sự phân chia của các tế bào lympho T, nồng độ tương đối của HIV trong máu giảm, nồng độ tế bào lympho T cũng giảm.

- Khi DNA của virus tiến hành tổng hợp các thành phần của virus và tạo thành virus hoàn chỉnh rồi phóng thích ra khỏi tế bào nhờ nảy chồi, kết quả làm cho hàng loạt tế bào lympho T bị phá vỡ dẫn đến nồng độ HIV tăng dần còn nồng độ tế bào lympho T giảm mạnh.

a) Một chủng virus cúm ở động vật bị biến đổi gene dẫn đến có khả năng lây truyền từ người sang người.

Nếu bị biến đổi gene, virus cúm A ở gia cầm (H5N1) có thể lây truyền từ người sang người sẽ gây ra hậu quả nghiêm trọng vì virus cúm A sẽ có tốc độ lây lan nhanh chóng qua đường hô hấp, bệnh nhanh bùng phát thành dịch và đại dịch (như Covid-19).

b) Một chủng virus cúm ở người có khả năng tổ hợp vật chất di truyền với virus cúm ở động vật.

Virus cúm A ở người còn có khả năng tổ hợp vật chất di truyền với virus cúm A ở động vật như lợn, chồn, ngựa, đặc biệt là chim hoang dã, gia cầm và tạo ra một dạng virus mới có kháng nguyên khác với các kháng nguyên ban đầu → chúng có tốc độ lây nhiễm nhanh, phổ vật chủ rộng → gây hại cho động vật và người, đặc biệt là ảnh hưởng đến nguồn thực phẩm cho con người.

- Một số bệnh dịch do virus cúm A gây ra:

- Virus cúm A là tác nhân gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khoẻ con người và thiệt hại cho nền kinh tế – xã hội vì: Cho đến hiện nay, nhiều loại virus cúm A có khả năng gây bùng phát dịch mạnh nhất, chúng có thể lây truyền từ động vật sang động vật (đặc biệt ở các loài chim) và từ động vật sang người. Khi lây nhiễm sang người, virus cúm A gây hậu quả nghiêm trọng đến sức khoẻ của con người. Khi dịch bùng phát ở động vật, con người phải tiêu huỷ số lượng lớn gia cầm → làm suy giảm nguồn thực phẩm cho con người, ảnh hưởng đến hoạt động chăn nuôi → thiệt hại cho nền kinh tế – xã hội.