Chuyên đề Hóa 11 Cánh diều Bài 4: Tách tinh dầu từ các nguồn thảo mộc tự nhiên đáp án

Một số loại tinh dầu và ứng dụng:

- Tinh dầu bạc hà có hàm lượng menthol cao, menthol có tác dụng kích thích dây thần kinh gây cảm giác lạnh, giảm đau tại chỗ.

- Tinh dầu họ cam làm thuốc kích thích tiêu hoá, làm nên các chế phẩm thuốc.

- Tinh dầu tỏi có tác dụng giảm cholesterol tự do và toàn phần, trị ho có đờm, ngăn ngừa ung thư.

Để chiết xuất được các loại tinh dầu này từ thảo mộc tự nhiên có thể sử dụng các phương pháp như:

- Phương pháp ép lạnh.

- Phương pháp chiết.

- Phương pháp chưng cất lôi cuốn hơi nước.

Tinh dầu được chiết xuất từ các bộ phận khác nhau của thảo mộc:

a) Lá (Tinh dầu được chiết xuất từ nhiều loại lá thảo mộc khác nhau như: bạc hà, bạch đàn, diếp cá, húng quế, hương nhu, khúc tần, kinh giới, quế, ổi, sả, thông, tía tô, tràm,..)

b) Hoa (Người ta có thể chiết xuất tinh dầu từ các loài hoa khác nhau như: bưởi, cam, hoàng lan, nhài, oải hương, hoa hồng,..)

c) Vỏ cây và thân cây (Ví dụ: vỏ cây quế, thân cây sả,..)

d) Hạt (Rất nhiều loại hạt có tinh dầu như: hạt quả hồi, hạt thì là, hạt tiêu đen, hạt quả gai,..)

e) Gỗ (Rất nhiều loại gỗ có tinh dầu như: gỗ cây đàn hương, long não, trầm,..)

g) Củ (Trong một số loại củ cũng có chứa tinh dầu, như củ gừng, củ riềng, củ nghệ...)

- Ưu điểm: Tinh dầu giữ được chất lượng cao mà không bị biến đổi. Các thao tác dễ dàng thực hiện. Giá thành sản xuất rẻ.

- Nhược điểm:

+ Không thu được tối đa lượng tinh dầu có trong thực vật và chỉ giới hạn ở những loại thực vật có nhiều tinh dầu như vỏ cam, bưởi; không thể thực hiện với các loại tinh dầu trong gỗ, hoa.

+ Tinh dầu thu được lẫn màu và mùi của nguyên liệu, không thích hợp cho các nguồn nguyên liệu không đảm bảo an toàn vì các chất hóa học tan trong dầu cũng sẽ lấy vào.

- Ưu điểm:

+ Tinh dầu thu được là tinh dầu tuyệt đối, mùi rất thơm, được dùng để điều chế nước hoa và mỹ phẩm cao cấp.

+ Phương pháp này thích hợp cho các loại tinh dầu dễ thay đổi chất lượng khi gặp nhiệt độ cao.

- Nhược điểm: Có giá thành cao, công đoạn sản xuất phức tạp.

Vì có mùi thơm và không độc hại nên tinh dầu được sử dụng trong sản xuất nước hoa, mỹ phẩm, sữa tắm, xà phòng hoặc tạo hương vị cho đồ uống và thực phẩm. Tinh dầu còn được thêm vào các sản phẩm tẩy rửa, nước xả, nước lau nhà hay các sản phẩm vệ sinh gia dụng khác để tạo mùi hương.

Ngoài ra, tinh dầu cũng được sử dụng trong lĩnh vực y học như làm đẹp da, chữa cảm cúm, nhức đầu, nhiễm lạnh, chữa các bệnh ngoài da, giúp thư giãn, giảm stress…

- Từ sả chanh, vỏ bưởi em có thể chiết tinh dầu bằng phương pháp chưng cất lôi cuốn hơi nước.

- Từ tỏi, gừng em có thể chiết tinh dầu bằng phương pháp chiết.

Theo em nên chọn tinh dầu sả chanh hoặc vỏ bưởi do nguyên liệu này thông dụng, dễ kiếm và phòng thí nghiệm có đầy đủ dụng cụ, hoá chất để thu tinh dầu.

Ngoài ra, bộ dụng cụ này cũng có thể tự thiết kế được.

- Dụng cụ: bộ dụng cụ chưng cất (hoặc tự thiết kế có chức năng phù hợp), máy xay hoặc dao để cắt nguyên liệu, cân, bình tam giác, phễu chiết, phễu lọc, bông lọc, lọ thuỷ tinh (loại 10 mL để chứa tinh dầu).

- Dung môi: Nước sạch.

- Nguyên liệu và hoá chất: vỏ bưởi tươi, NaCl rắn.

- Thời gian: 4 giờ.

- Cách tiến hành:

+ Tách lấy lớp bên ngoài của vỏ bưởi (phần chứa tinh dầu). Cân khoảng 300 gam vỏ bưởi rồi xay nhỏ. Cho nguyên liệu vào bình chứa nguyên liệu, không quá 2/3 thể tích của bình. Cho nước vào bình cấp hơi nước. Lắp hệ thống chưng cất lôi cuốn hơi nước.

- Đun sôi bình cấp hơi nước để cho hơi nước đi qua bình chứa nguyên liệu, chưng cất trong khoảng 3,5 giờ.

- Thu hỗn hợp nước và tinh dầu bưởi vào bình tam giác, rồi thêm một ít NaCl vào hỗn hợp, lắc đều.

- Chuyển hỗn hợp thu được vào phễu chiết, thu lấy lớp tinh dầu bưởi ở phía trên.

- Các tiêu chí để đánh giá sản phẩm:

+ Màu sắc (dựa vào quan sát).

+ Mùi (dựa vào ngửi).

+ Tỉ trọng hoặc khối lượng riêng (dựa vào quan sát thí nghiệm so sánh tỉ trọng của tinh dầu với nước, hoặc cân, đo để xác định khối lượng riêng).

+ Khả năng tan trong cồn (dựa vào làm thí nghiệm hoà tan tinh dầu trong cồn).

- Sơ đồ các bước thực hiện quy trình chiết xuất tinh dầu:

- Nguyên liệu và hoá chất: vỏ bưởi tươi, NaCl rắn, nước sạch.

- Dụng cụ: bộ dụng cụ chưng cất (hoặc tự thiết kế có chức năng phù hợp), máy xay hoặc dao để cắt nguyên liệu, cân, bình tam giác, phễu chiết, phễu lọc, bông lọc, lọ thuỷ tinh (loại 10 mL để chứa tinh dầu).

- Phương pháp thí nghiệm: chưng cất lôi cuốn hơi nước.

- Cách thức bố trí thí nghiệm như hình vẽ:

- Quy trình thí nghiệm chiết xuất tinh dầu từ vỏ bưởi được thể hiện bằng sơ đồ:

Chiết xuất tinh dầu vỏ bưởi bằng phương pháp chưng cất lôi cuốn hơi nước.

Nhận xét sản phẩm:

- Mùi thơm nhẹ.

- Giữ hương lâu.

- Tinh dầu hoa hồng Lam Hà:

+ Trạng thái: lỏng.

+ Màu sắc: trắng ngà.

+ Mùi: thơm mùi hoa hồng.

+ Khả năng tan trong cồn: tan.

+ Nhẹ hơn nước.

- Tinh dầu cam Hương Sắc Việt:

+ Trạng thái: lỏng.

+ Màu sắc: vàng nhạt.

+ Mùi: thơm nhẹ mùi cam.

+ Khả năng tan trong cồn: tan.

+ Nhẹ hơn nước.