Bộ 10 đề thi cuối kì 1 Văn 11 Chân trời sáng tạo cấu trúc mới có đáp án - Đề 5

Chỉ ra cái đúng, cái sai trong lí lẽ của nhân vật Cự Lợi:

- Cái đúng: tiền tự nó không xấu không tốt, cái quan trọng là ở cách người ta sử dụng nó; đồng tiền là phương tiện quan trọng để giúp con người đạt được những mục đích của mình.

- Cái sai:

+ Quá ham mê lối sống vật chất thích gì được nấy và muốn áp đặt quan điểm sống đó lên người khác.

+ Vả lại, trong xã hội kim tiền mà Trần Thiết Chung và Cự Lợi sống,

nếu muốn kiếm nhiều tiền, hẳn là sẽ phải dùng đến thủ đoạn.

Chủ đề của đoạn trích:

Thông qua cuộc đối thoại giữa Trần Thiết Chung và Cự Lợi, tác giả ngầm phê phán lối sống đam mê vật chất, chạy theo đồng tiền; phê phán quan niệm bảo thủ, quá coi khinh đồng tiền. Đồng thời, tác giả cũng muốn mọi người hãy có cách nhìn nhận và hành xử đối với đồng tiền một cách hợp lí, để vừa giữ được nhân cách, vừa không rơi vào cảnh sống đói khổ, cùng cực.

Học sinh được tự do rút ra bài học, miễn là phù hợp và liên quan đến nội dung của đoạn trích. Tham khảo:

- Cần có quan niệm đúng đắn về đồng tiền: đồng tiền tự nó không tốt cũng không xấu, điều đó tùy thuộc vào mục đích kiếm tiền và sử dụng đồng tiền.

- Cần tránh xa lối suy nghĩ cực đoan: quá coi trọng đồng tiền hoặc

quá khinh rẻ đồng tiền.

* Yêu cầu về hình thức, kĩ năng: Đảm bảo đoạn văn nghị luận có bố cục mạch lạc, sử dụng linh hoạt các kiểu câu và có sự liên kết chặt chẽ giữa các câu, các ý trong đoạn văn. Có cách diễn đạt trong sáng độc đáo, thể hiện những suy nghĩ, kiến giải mới mẻ về vấn đề nghị luận.

Yêu cầu về kiến thức:

Học sinh có thể triển khai theo nhiều cách, nhưng cần giới thiệu được vấn đề cần bàn luận, nêu rõ lí do và quan điểm của bản thân, hệ thống luận điểm chặt chẽ, lập luận thuyết phục, sử dụng dẫn chứng thuyết phục.

Sau đây là một hướng gợi ý:

- Giải thích: lối sống vật chất là cách sống chạy theo tiền bạc, của cải, coi trọng giá trị vật chất hơn tinh thần.

- Biểu hiện: đánh đổi đạo đức, mối quan hệ hay nhân phẩm vì vật chất; coi trọng hình thức, ham tiêu xài, thích khoe mẽ.

- Tác hại:

+ Làm suy thoái đạo đức, tha hóa con người.

+ Làm lu mờ các giá trị nhân văn, nhân ái.

+ Gây mâu thuẫn trong gia đình, xã hội.

- Nguyên nhân: tác động của xã hội tiêu dùng, mạng xã hội, thiếu định hướng sống đúng đắn.

a. Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận

- Học sinh biết tạo lập một bài văn nghị luận đảm bảo đủ cấu trúc 3 phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận

Phân tích nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ

c. Triển khai vấn đề nghị luận

- Chia vấn đề nghị luận thành các luận điểm, luận cứ phù hợp, có sức thuyết phục; sử dụng tốt các thao tác lập luận; biết kết hợp giữa nêu lí lẽ và đưa dẫn chứng.

- HS có thể triển khai theo những cách khác nhau, nhưng cần đảm bảo các ý cơ bản sau:

* Khái quát về vai trò ngôn ngữ trong kịch

- Ngôn ngữ là yếu tố quan trọng tạo nên đặc trưng của thể loại kịch.

- Qua ngôn ngữ, tác giả bộc lộ tính cách nhân vật, truyền đạt tư tưởng, thúc đẩy kịch tính và thể hiện xung đột nội tâm.

* Phân tích nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ trong đoạn trích

- Ngôn ngữ đối thoại có tính cá tính hóa cao

Hai nhân vật có quan điểm, tính cách trái ngược → được thể hiện rõ qua cách nói:

+ Cự Lợi: ngôn ngữ thuyết phục, khéo léo, thực tế, đôi khi châm biếm nhẹ, ví von sinh động → đại diện cho tư tưởng thực dụng, coi trọng vật chất.

+ Trần Thiết Chung: ngôn ngữ giàu hình ảnh, có phần chua chát, sâu sắc, triết lý → đại diện cho lớp trí thức thanh cao, khinh tiền tài.

- Sử dụng phép đối lập và lập luận

+ Đối lập giữa “sống giản dị, thanh bạch” và “kiếm tiền, làm giàu” → xung đột tư tưởng chính của vở kịch.

+ Cự Lợi lập luận chặt chẽ, lặp đi lặp lại thông điệp: “không có tiền thì không làm được gì”.

+ Trần Thiết Chung phản biện bằng hình ảnh ẩn dụ: “phân, bẩn, rác…”, “mùi hôi tanh” → lối nói giàu tính phản đề.

- Ngôn ngữ đa dạng, phù hợp hoàn cảnh và tính cách

+ Cự Lợi dùng từ gần gũi, mạch lạc, logic, mang tính đời thường.

+ Trần Thiết Chung thiên về ngôn ngữ biểu cảm, chất chứa triết lý sống, thể hiện nội tâm đau đáu với lý tưởng.

- Sử dụng hình ảnh ẩn dụ, so sánh giàu sức gợi

+ Hình ảnh: “phân, rác, bẩn... nhưng bón ra lúa”, “mùi hôi tanh”, “bông hoa ngào ngạt” → ẩn dụ cho đồng tiền và hậu quả.

+ Cách ví von khiến lập luận trở nên sắc sảo và dễ thuyết phục, đồng thời thể hiện sự va chạm giữa lý tưởng và hiện thực.

- Ngôn ngữ góp phần thể hiện xung đột kịch tính

+ Đoạn đối thoại không chỉ là tranh luận về tiền bạc, mà là cuộc đấu tranh tư tưởng giữa hai lối sống.

+ Ngôn ngữ làm nổi bật bi kịch của Trần Thiết Chung: từ chối vật chất nhưng lại bị cuộc đời buộc phải thay đổi.

d. Chính tả, ngữ pháp

Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt

e. Sáng tạo

- Bài viết có luận điểm rõ ràng, lập luận thuyết phục, diễn đạt trong sáng, bài viết thể hiện được sự sáng tạo, độc đáo riêng.

- Chữ viết sạch đẹp, rõ ràng, văn phong lưu loát; không mắc lỗi chính tả, lỗi dùng từ, đặt câu.