Bài 8: Một số vật liệu, nhiên liệu và nguyên liệu thông dụng

- Một số vật dụng được làm bằng nhựa: thùng rác, ghế, chai đựng nước, cốc, hộp đựng thực phẩm …

- Đặc điểm của các vật dụng bằng nhựa: nhẹ; dẫn nhiệt kém; không dẫn điện; bền với môi trường…

Một số ứng dụng của kim loại dựa trên các tính chất của kim loại:

- Làm xoong, nồi… (đồ dùng đun nấu) do dẫn nhiệt tốt, bền;

- Làm lõi dây dẫn điện do dẫn điện tốt, bền;

- Làm cầu giao thông do cứng, bền;

- Làm vỏ máy bay do nhẹ, bền …

- Một số vật dụng bằng thủy tinh ở gia đình em: cốc uống nước, ly rượu, bình hoa, bóng đèn, tô thủy tinh …

- Khi sử dụng, cần lưu ý: Các đồ thủy tinh dễ bị vỡ; nên dùng vải mềm để lau chùi các vật dụng bằng thủy tinh, tránh dùng các vật cứng, sắc, nhọn đè lên.

So sánh tính chất của thủy tinh và gốm:

Một số mẫu vật làm từ các vật liệu khác nhau:

- Găng tay làm bằng cao su;

- Thước kẻ làm từ nhựa;

- Con dao làm từ sắt ….

- Một số dẫn chứng về sử dụng nhựa không hợp lí, không hiệu quả có thể tác động tiêu cực đến sức khỏe con người và môi trường: Thời gian phân hủy rác thải nhựa có thể là vài năm hoặc cả trăm năm; Đốt rác thải nhựa gây ô nhiễm môi trường; Rác thải nhựa khi đổ ra biển sẽ gây phá hủy hoặc suy giảm đa dạng sinh học …

- Để giảm rác thải nhựa, chúng ta cần: Lựa chọn các vật dụng thân thiện với môi trường thay cho đồ nhựa; Tái chế rác thải nhựa; Tích cực tuyên truyền người dân hạn chế sử dụng đồ nhựa …

Một số ví dụ về việc sử dụng vật liệu an toàn, hiệu quả và đảm bảo sự phát triển bền vững:

+ Tái sử dụng các chai nước, bình, lon …bằng nhựa hay các vật liệu khó phân hủy.

+ Sử dụng túi giấy, túi vải đựng đồ thay cho túi nilon.

+ Nói không với đồ nhựa dùng một lần.

- Một số loại nhiên liệu rắn: than đá, than củi, gỗ …

- Một số loại nhiên liệu lỏng: xăng, dầu, cồn …

- Một số loại nhiên liệu khí: hydrogen, khí thiên nhiên, khí mỏ dầu …

- Tính chất của than (than đá, than củi): chất rắn, màu đen; cháy trong không khí, tỏa nhiều nhiệt.

- Ứng dụng trong đời sống và sản xuất của than: Trước đây than được dùng nhiều để đun nấu, sưởi ấm, chạy động cơ. Hiện nay than chủ yếu được sử dụng làm nhiên liệu trong công nghiệp.

Phương pháp kiểm chứng xăng nhẹ hơn nước và không tan trong nước:

- Chuẩn bị: Một cốc đựng xăng, một cốc đựng nước.

- Đề xuất thí nghiệm: Đổ cốc đựng xăng vào cốc đựng nước, khuấy mạnh sau đó để yên quan sát.

- Hiện tượng: Xăng và nước tách thành hai lớp, xăng ở phía trên.

- Nhận xét: Xăng không tan và nhẹ hơn nước.

- Gia đình em thường sử dụng loại nhiên liệu: khí gas; xăng.

- Tính chất:

+ Khí gas: chất khí, dễ bắt cháy.

+ Xăng: chất lỏng, dễ bắt cháy.

- Ứng dụng:

+ Khí gas: dùng để đun nấu …

+ Xăng: dùng để chạy động cơ xe máy, ô tô …

Khí thải, bụi mịn do quá trình đốt than, xăng, dầu ảnh hưởng tới sức khỏe, môi trường và xã hội. Cụ thể:

- Đối với con người: Tăng khả năng mắc các bệnh về hô hấp, tim mạch, huyết áp … và có thể gây ung thư.

- Đối với môi trường và xã hội: Gây ô nhiễm không khí, làm suy giảm tầng ozone, gây ra hiện tượng mưa acid … ảnh hưởng đến đời sống, sinh hoạt của con người và các loài sinh vật.

Các cách sử dụng nhiên liệu an toàn, hiệu quả và bảo đảm sự phát triển bền vững:

- Duy trì các điều kiện thuận lợi cho sự cháy cung cấp đủ không khí, tăng diện tích tiếp xúc giữa nhiên liệu và không khí.

- Điều chỉnh lượng nhiên liệu để duy trì sự cháy ở mức độ cần thiết, phù hợp với nhu cầu sử dụng

- Tăng cường sử dụng những nhiên liệu có thể tái tạo và ít ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe con người, như xăng sinh học (E5, E10,…)

Ý nghĩa của các việc làm:

a) Thổi không khí vào lò: giúp cung cấp đủ không khí cho sự cháy, tăng sự tiếp xúc giữa nhiên liệu và oxygen có trong không khí.

- Một số nguyên liệu được sử dụng trong đời sống hàng ngày: mía, nước biển; đá vôi, quặng bauxit …

- Những sản phẩm được tạo ra từ các nguyên liệu trên là: Từ mía có thể sản xuất đường ăn; Từ nước biển có thể sản xuất ra muối ăn; Từ đá vôi có thể sản xuất ra vôi sống dùng cho xây dựng; Từ quặng bauxit có thể sản xuất ra kim loại nhôm.

Tên và ứng dụng của một số loại quặng:

- Quặng bauxite được dùng để sản xuất nhôm;

- Quặng apatite được dùng để sản xuất phân lân;

- Quặng hematite được dùng để sản xuất gang, thép,…

- Khả năng tác dụng của đá vôi với nước: đá vôi không tan trong nước.

- Khả năng tác dụng của đá vôi với hydrochloric acid: đá vôi tan trong acid tạo bọt khí.

Những tác dụng tiêu cực của lò nung vôi thủ công với môi trường:

+ Các lò nung vôi thủ công thường không có kế hoạch khai thác nguyên liệu, khiến nguồn nguyên liệu bị cạn kiệt; hủy hoại cảnh quan thiên nhiên.

+ Trong quá trình nung vôi còn xả ra nhiều khói bụi ra ngoài môi trường khiến môi trường bị ô nhiễm.

Một số biện pháp sử dụng các nguyên liệu an toàn, hiệu quả và bảo đảm sự phát triển bền vững:

+ Khai thác các nguồn nguyên liệu có kế hoạch; không làm tổn hại đến hệ sinh thái và môi trường.

+ Đổi mới công nghệ khai thác, chế biến;

+ Kiểm soát, xử lý chất thải và bảo vệ môi trường;

+ Thăm dò, nghiên cứu các loại nguyên liệu mới phù hợp và góp phần bảo vệ môi trường…

Ví dụ về việc sử dụng nguyên liệu an toàn, hiệu quả vào bảo đảm sự phát triển bền vững ở địa phương em:

+ Chấm dứt hoạt động của các lò sản xuất vôi, gạch đất sét nung thủ công, lạc hậu.

+ Chấm dứt nạn khai thác cát, sỏi trái phép trên sông.

- Các vật dụng này có thể được làm từ các vật liệu như: Ấm trà làm từ gốm; rổ làm từ nhựa; cửa sổ làm từ gỗ; dây dẫn điện làm từ kim loại và nhựa; nồi làm từ kim loại.

- Một vài tính chất và cách sử dụng các loại vật liệu này:

+ Gốm là vật liệu cứng, bền với điều kiện môi trường, nhiều loại gốm cách điện tốt, chịu được điều kiện nhiệt độ cao.

+ Gỗ bền chắc, dễ tạo hình nên có nhiều ứng dụng trong đời sống, tuy nhiên dễ bị ẩm mốc và bị mọt phá hoại nên thường xử lí bằng cách sấy hoặc ngâm tẩm hóa chất trước khi gia công …

+ Nhựa dễ tạo hình, thường nhẹ, dẫn điện, dẫn nhiệt kém, bền với môi trường tuy nhiên cần tránh đặt đồ dùng, vật dụng bằng nhựa ở nơi có nhiệt độ cao.

+ Kim loại có tính dẻo, dẫn điện, dẫn nhiệt tốt … khi sử dụng các đồ dùng, vật dụng bằng kim loại cần chú ý tính dẫn điện và dẫn nhiệt của nó.

Trong gia đình em sử dụng những loại nhiên liệu là xăng, khí gas ….

+ Xăng ở thể lỏng, được dùng để chạy động cơ ô tô, xe máy … Xăng dễ bắt lửa nên cần để cách xa nguồn nhiệt.

+ Khí gas là khí được hóa lỏng nén trong các bình chứa (còn gọi bình gas), được dùng trong đun nấu. Khí gas dễ bắt lửa nên cần chú ý kiềm tra rò rỉ, lưu ý khóa van an toàn sau mỗi lần sử dụng….

- Nước ta có nhiều vùng núi đá vôi với những hang động nổi tiếng như: Hương Tích (Hà Nội), Bích Động (Ninh Bình), Phong Nha (Quảng Bình); Ngũ Hành Sơn (Đà Nẵng) và các hang động khác ở Vịnh Hạ Long (Quảng Ninh), Hà Tiên (Kiên Giang),…

- Tác hại của việc khai thác nguyên liệu đá vôi không an toàn, không hiệu quả:

+ Làm nguồn nguyên liệu bị cạn kiệt; hủy hoại cảnh quan thiên nhiên.

+ Gây ô nhiễm môi trường, mất an toàn lao động.