Bài 36: Tác dụng của lực

- Bé trai đang giương cung và bé gái chưa giương cung.

- Vì dây cung của bé trai đã được kéo căng và bị biến dạng so với ban đầu.

- Hình 36.1:

+ Quả bóng đang chuyển động theo hướng này bỗng cầu thủ đánh đầu khiến nó chuyển động theo hướng khác.

+ Tốc độ chuyển động của quả bóng thay đổi.

+ Nguyên nhân của sự thay đổi đó là do quả bóng đã chịu tác động của một lực từ cầu thủ.

- Hình 36.2:

+ Quả bóng đang đứng yên thì cầu thủ sút làm cho bóng bắt đầu chuyển động.

+ Tốc độ chuyển động nhanh lên.

+ Nguyên nhân của sự thay đổi đó là do quả bóng đã chịu tác động của một lực từ cầu thủ.

Lực gây ra sự thay đổi tốc độ và thay đổi hướng chuyển động của vật. Ngoài ra, lực còn có thể làm vật bị biến dạng.

- Ôtô đang chuyển động, khi hãm phanh, lực hãm đã làm cho ô tô chuyển động chậm dần.

- Con cá cắn vào chiếc phao của một cần câu đang nổi, bỗng chìm xuống nước. Lực của con cá đã làm cho chiếc phao bắt đầu chuyển động.

- Bóng đang bay về phía khung thành thì bị hậu vệ phá sang phải. Lực của hậu vệ làm bóng đổi hướng chuyển động.

- Khi đập mạnh quả bóng vào bức tường, quả bóng bật ngược trở lại.

- Lấy tay bóp móp quả bóng làm nó bị biến dạng.

- Vò tròn một tờ giấy.

- Gió tác dụng lực làm cho cành cây gãy.

- Kéo dãn lò xo làm nó bị biến dạng.

- Hình 36.4: gió đã tác dụng một lực đẩy vào cánh buồn làm nó bị biến dạng và thuyền chuyển động nhanh hơn.

- Hình 36.5: gió đã tác dụng một lực đẩy vào dù làm nó bị biến dạng và rơi với tốc độ chậm hơn.

- Hình 36.6: tay cầu thủ đã tác dụng một lực vào quả bóng khiến cho nó bị biến dạng và ngừng chuyển động.

- Lực tác dụng lên một vật làm thay đổi tốc độ chuyển động:

+ Bóng đang lăn trên sân thì một cầu thủ chạy theo đá nối. Lực của cầu thủ này làm bóng chuyển động nhanh dần.

- Lực tác dụng lên một vật làm thay đổi hướng chuyển động:

+ Khi đập mạnh quả bóng vào bức tường, quả bóng bật ngược trở lại.

- Lực tác dụng lên một vật làm vật bị biến dạng:

+ Lấy tay bóp móp quả bóng làm nó bị biến dạng.

- Khi quả bóng đập vào một bức tường, lực do tường tác dụng lên bóng vừa làm biến đổi chuyển động vừa làm biến dạng quả bóng.

- Khi quả bóng đập vào một bức tường, lực do tường tác dụng lên bóng:

+ Làm quả bóng bị bật ngược trở lại, tức là bị biến đổi chuyển động của quả bóng.

+ Làm quả bóng bị méo đi, tức là làm biến dạng quả bóng.

Chọn đáp án C.

Khi hai viên bi sắt va chạm, lực do viên bi 1 tác dụng lên viên bi 2 làm biến dạng viên bi 2. (Nếu 2 viên bi va chạm mạnh thì chúng sẽ bị sứt mẻ, vỡ gây biến dạng).

Chọn đáp án A.

a) Khi cầu thủ đá vào quả bóng đang nằm yên thì chân cầu thủ đã tác dụng lực lên quả bóng khiến cho quả bóng đang (1) đứng yên bắt đầu (2) chuyển động.

b) Khi thủ môn dùng tay bắt quả bóng đang bay vào khung thành thì tay thủ môn đã tác dụng một lực lên quả bóng khiến cho quá bóng đang (3) chuyển động bị (4) đứng yên.

c) Khi quả bóng bay ngang trước khung thành, cầu thủ nhảy lên dùng đầu đập bóng vào khung thành tức là cầu thủ đã dùng đầu tác dụng một lực lên quả bóng khiến cho quả bóng (5) thay đổi hướng chuyển động.

d) Không khí tác dụng lực lên cái dù làm cho vận động viên nhảy dù chuyển động (6) chậm lại.

e) Dùng tay đè lên tấm nệm cao su làm cho tấm nệm bị (7) biển dạng.

Lực không gây ra chuyển động cho vật, nó chỉ làm vật biến dạng hoặc thay đổi chuyển động.

Phát biểu không đúng là: Lực là nguyên nhân làm cho vật chuyển động.

Chọn đáp án A.

Một quả bóng nằm yên được tác dụng một lực đẩy thì quả bóng vừa bị biến đổi hình dạng, vừa bị biến đổi chuyển động vì:

- Biến đổi hình dạng: khi ta tác dụng một lực đẩy vào quả bóng làm quả bóng bị méo đi.

- Biến đổi chuyển động: khi ta tác dụng một lực đẩy vào quả bóng làm quả bóng đang đứng yên bắt đầu chuyển động.

Chọn đáp án C.

- Phát biểu sai là: Ném mạnh một quả bóng tennis vào mặt tường phẳng thì lực mà quả bóng tác dụng vào mặt tường không làm mặt tường biến dạng.

Vì lực mà quả bóng tác dụng vào mặt tường sẽ làm mặt tường bị méo mó, vỡ nát, làm biến dạng mặt tường và làm tường rung động trong thời gian rất ngắn.

=> Phát biểu đúng phải là: Ném mạnh một quả bóng tennis vào mặt tường phẳng: Lực mà quả bóng tác dụng vào mặt tường vừa làm mặt tường bị biến dạng, vừa làm biến đổi chuyển động của mặt tường (khó quan sát).

Chọn đáp án C.

Trường hợp vật không bị biến dạng khi chịu tác dụng của lực là: Viên bi sắt bị búng và lăn về phía trựớc.

Vì khi chịu tác dụng của lực, viên bi sắt chỉ bị biến đổi chuyển động, còn hình dạng của nó không thay đổi (không bị biến dạng).

Chọn đáp án C.

Người ta dùng búa để đóng một cái cọc tre xuống đất. Lực mà búa tác dụng lên cọc tre vừa làm biến dạng cọc tre vừa làm biến đổi chuyển động của nó.

- Biến dạng khi búa tác dụng một lực vào cọc tre làm cọc tre bị méo đi.

- Biến đổi chuyển động khi búa tác dụng một lực vào cọc tre làm cọc tre đang đứng yên bắt đầu chuyển động ngập sâu xuống đất.

Chọn đáp án D.

Một học sinh đá vào quả bóng cao su đang nằm yên trên mặt đất. Lực mà học sinh tác dụng lên quả bóng vừa làm biến dạng quả bóng vừa làm biến đổi chuyển động của nó.

- Biến dạng khi học sinh tác dụng một lực vào quả bóng làm quả bóng bị méo đi.

- Biến đổi chuyển động khi học sinh tác dụng một lực vào quả bóng làm quả bóng đang đứng yên bắt đầu chuyển động.

- Khi đá bóng vào tường, bóng lại bị bật trở lại vì bóng đã tác dụng một lực vào tường, đồng thời tường cũng tác dụng một lực vào bóng làm bóng bật ngược trở lại.

- Bóng và tường đều bị biến dạng vì:

+ Khi chịu tác dụng của lực, bóng bị méo đi.

+ Khi chịu tác dụng của lực, tường bị méo mó, nứt vỡ.

Không xảy ra trường hợp lực tác dụng lên vật không làm vật bị biến dạng cũng không làm vật bị biến đổi chuyển động.

Vì khi vật chịu tác dụng của lực, vật sẽ bị biến dạng hoặc biến đổi chuyển động hoặc vừa biến dạng, vừa biến đổi chuyển động. Trong thực tế, có một số trường hợp sự biểu hiện đó không rõ ràng ( ví dụ: quả bóng đập vào tường làm tường bị biến đổi chuyển động….) nên ta khó quan sát.

- Lực không phải là nguyên nhân duy trì chuyển động

- Ví dụ minh họa:

+ Xe đạp vẫn còn lăn được một quãng đường nữa mặc dù ta đã ngừng đạp.

+ Buộc một hòn đá vào đầu một sợi dây rồi quay tròn. Khi ta ngừng quay thì hòn đá vẫn tiếp tục chuyển động.